Кіріспе

Америкалық бизнесмен және дипломат (1914–1993) оның әкесі, IBM компаниясының негізін қалаушы.

Томас Джон Уотсон кіші (14 қаңтар 1914 – 31 желтоқсан 1993) – американдық бизнесмен, дипломат, Армия әуе күштерінің ұшқышы және меценат. IBM корпорациясының негізін қалаушы Томас Дж. Уотсонның ұлы, ол IBM-нің екінші президенті (1952–1971), Америка бойскауттарының 11-ші ұлттық президенті (1964–1968) және КСРО-дағы АҚШ-тың 16-шы елшісі (1979–1981) болды. Өмірі бойы көптеген наградаларға ие болды, соның ішінде 1964 жылы Линдон Б. Джонсон оған Президенттік бостандық медалін табыс етті. Fortune журналы оны "тарихтағы ең ұлы капиталист" деп атады, ал Time журналы оны "20 ғасырдың ең ықпалды 100 адамының" бірі деп тізімдеді.

Ерте өмір

Томас Уотсон кіші 1914 жылдың 14 қаңтарында дүниеге келді, әкесі Томас Дж. Уотсон NCR компаниясындағы жұмысынан босатылғанға дейін. Бұл оқиға кейін Уотсон ағаны әлемдегі ең ірі және табысты цифрлық компьютер өндірушісі – IBM корпорациясын құруға итермеледі. Томас кішіге екі қарындасы, Джейн мен Хелен, содан кейін Артур Киттредж Уотсон дүниеге келді. Уотсон кіші Нью-Джерси штатының Миллберн қаласындағы Шорт-Хиллс ауданында өсті. Екі ұлы да IBM-нің ішкі құрылысына ерте бойы қатысты. Оларды зауыттарды тексеруге алып жүрді – мұндай сапар туралы алғашқы естелігі (Дейтон, Огайо штатындағы зауытқа) бес жасында болды, сондай-ақ Еуропаға бизнес-сапарларға алып шықты және компанияның элиталық сату өкілдерінің, IBM Жүз Пайыздық Клубының жылдық жиналыстарына, тіпті мектепке баруға жасы келмей тұрып қатыстырды. Үйде әкесінің тәртібі тұрақсыз және көбінесе қатал болды. Он үш шамасында Уотсон клиникалық депрессиядан зардап шекті. 1974 жылы журналистке берген сұхбатында Уотсон әкесімен арақатынасын былай сипаттады: "Әкем екеуміз қатты ұрысып жүретінбіз. Ол барлығын жабатын жамылғы сияқты көрінетін. Мен оны жеңгім келетін, сонымен қатар оның мақтанышын қалдырғым келетін". Бірақ бұл қарым-қатынас тек жағымсыз болған жоқ: "Мен онымен жұмыс істеген он жылды қатты ұнаттым". Ол кітабында былай дейді: "Мен әкеммен тығыз байланыста болдым. Менде оның сияқты табысқа жете алатынымды әлемге дәлелдеуге құштарлық болды, бәлкім қарт кісіге деген құрметтен, бәлкім жай ғана жаңғырығынан". Ол өзінің өмірбаянында бала кезінде "көру қабілетінде ерекше ақау" болғанын айтты, оның салдарынан жазба сөздерді оқуға тырысқанда, олар беттен түсіп жатқандай көрінетін. Осының нәтижесінде Уотсон мектепте қиындықтарға тап болды және Браун университеті оны әкесінің арқасында ғана қабылдағанын мойындады. 1937 жылы ол бизнес мамандығы бойынша бітірді. Бітіргеннен кейін Уотсон IBM-де сатушы болып жұмыс істеді, бірақ бұл жұмысқа қызығушылық танытпады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскери әуе күштерінде ұшқыш болып қызмет етуі оның өмірінде маңызды өзгеріс болды. Оның інісі "Дик" (Артур) Уотсон Йель университетінен шығып қалған. Уотсон әскери командирлерді ұшыруға міндеттелген подполковник болды. Кейінірек Том кіші журналистерге өзінің ең бағалайтын мамандығы – әуежол ұшқышы екенін айтты. Ұшу оған оңай берді және алғаш рет өзінің қабілеттеріне сенімді болды. Қызметінің соңында Уотсон генерал-майор Фоллетт Брэдлиге жұмыс істеді, ол оған IBM-де әкесінің ізін жалғауға кеңес берді. Уотсон соғыс кезінде Совет Одағына көмек бағдарламасының директоры Брэдлиді Мәскеуге ұшырып жүрді. Осы сапарларда ол орыс тілін үйренді, бұл кейіннен Совет Одағындағы АҚШ елшісі ретінде қызмет етуіне көмектесті. Уотсон мен Брэдли АҚШ-тан Совет Одағына әскери ұшақтарды жіберу үшін ALSIB Солтүстік-Батыс транзиттік маршрутын құруға үлкен үлес қосты. Том кішінің шешімі дұрыс болды; ұзақ мерзімді перспективада ол IBM-ді компьютер нарығында үстемдік ететін позицияға бағыттап, өзгертіп берді. Тіпті қысқа мерзімді перспективада да нәтижесін берді; кіріс алты жыл ішінде үш еседен астамға өсті, 1950 жылы 214,9 миллион доллардан 1956 жылы 734,3 миллион долларға дейін. Бұл өсу қарқыны соғыс жылдарымен шамалас болды; Том кіші IBM-ді басқарған жиырма жылдың көп бөлігінде 30% -дан астам күрделі өсімді сақтап тұрды. Бұл көрсеткіш оның әкесінен де жақсы болды. Ұлының қасында болғанына қарамастан, Томас аға 1955 жылға дейін билікті қатаң ұстап тұрды. Том кіші әкесінің ұстанымын былайша сипаттады: "Ол мені IBM-нің басшысы етіп тағайындағысы келді, бірақ ол даңқ-дәрежемен бөлісуді ұнатпады".

Ғылыми-зерттеу және даму

Ол кезде IBM негізінен сату ұйымына басымдық беріп, өнімдерінің үлкен ассортиментімен қамтамасыз еткен. Бірақ Том Уотсон кіші ғылыми-зерттеу және даму құрылымын ілгерілетуге ұсыныс жасады. Мұның алғашқы нәтижесі – транзисторлық «суперкомпьютер» жасауға арналған IBM 7030 Stretch бағдарламасы болды; ол 20 миллион долларға бағаланып, жоспарланған бағасы мен өнімділік деңгейіне жете алмады. Бұл сыртқа тараған қауесеттерге байланысты ұятты жағдай болғанымен, IBM-нің тоқтатылған компьютерлер сериясының соңғысы емес еді, ал компания үшін бұл шығын шамалы болды; ал алынған тәжірибе аса құнды болды. 1958 жылдан бастап пайда болған үш компьютерлік отбасы – IBM 7070 және IBM 7090 үлкен мемлекеттік және ірі бизнес үшін, IBM 1620 ғылыми қоғамдастықтағы кішірек клиенттер үшін, ал IBM 1401 шағын ұйымдардың коммерциялық қажеттіліктері үшін арналған. Көптеген сарапшылар Том Уотсон кіші әкесі құрған ресурстарды бекер ысыраптап жатыр деп есептесе де, бұл жаңа өнімдер өте табысты болды, 1958 жылдан 1964 жылға дейінгі алты жылда IBM-нің сатылымын екі есеге арттырып (1,17 миллиард доллардан 2,31 миллиард долларға дейін), шамамен 30% құратын өсу қарқынын сақтап қалды. Осының нәтижесінде IBM сыртқы қаржыландыруға тәуелді болмай қалды. 1960 жылдардың басында ол IBM System/360 жобасын басқарды, ол бірдей бағдарламалық қамтамасыз етуді қолдайтын және бірдей перифериялық құрылғыларды пайдаланатын компьютерлердің толық желісін жасады. 360 желісі IBM-нің бұрынғы өнімдерімен үйлесімсіз болғандықтан, компания үшін үлкен тәуекел болды. Жеткізілімде кешігулер болғанына қарамастан, өнімдер 1964 жылы іске қосылғаннан кейін жақсы қабылданды және Fortune журналы «IBM-нің 5 миллиард долларлық тәуекелі» деп атаған бұл жоба ақырында сәтті аяқталды.

Құрметтер

Уотсон 1955 жылы Америка Скауттарынан жастарға көрсеткен қызметі үшін «Күміс бұқа» сыйлығын алды. Ол 1964-1968 жылдары БСА-ның ұлттық президенті болды. Оның әкесі де ұлттық атқарушы кеңесінде қызмет еткен, ал 1940 жылдары халықаралық комиссар болған. 1964 жылдың қыркүйегінде Линдон Б. Джонсон Уотсонды АҚШ президентінің азаматтық адамға табыстай алатын ең жоғары наградасы – Президенттік бостандық медалімен марапаттады. Уотсон 1976 жылы Junior Achievement АҚШ Бизнес Даңқына енгізілді. Ол 1967 жылы Вермилье медалімен марапатталды. 1987 жылы Fortune журналы Уотсонды өз мұқабасында «тарихтағы ең ұлы капиталист» деп жариялады. 1998 жылы ол TIME журналының 20 ғасырдағы ең ықпалды 100 адамының тізіміне енді.

Зейнеткерлік

Уотсон 1971 жылы жүрек талмасынан кейін дәрігердің кеңесімен IBM компаниясынан кетті. Сауыққаннан кейін, президент Джимми Картер оны президент Джон Ф. Кеннеди бұрын құрған Қаруды бақылау және қарусыздандыру агенттігін қолдау мақсатында Қару-жарақ пен қарусыздандыру жөніндегі жалпы кеңесші комитетінің (GAC) төрағасы етіп тағайындады. Уотсон президент Картерге эксперименталды MX зымыранын қолдануға қарсы кеңес берді. GAC-тен кеткеннен кейін, президент Картер оны АҚШ-тың Кеңес Одағындағы елшісі етіп тағайындады, ол 1979 жылдың 29 қазанынан 1981 жылдың 15 қаңтарына дейін қызмет етті. 1980 жылғы АҚШ президенттік сайлауында Картер Рональд Рейганнан жеңілгеннен кейін елге оралғаннан соң, Уотсон 1981 жылы Гарвард университетінде сөз сөйлеп, КСРО-ға қарсы одан әрі жағдайды шиеленістіруге қарсы ескертті. Ол сондай-ақ Богемия клубының мүшесі болды. Ол теңіз саяхаттарын және ұшуды ұнататын. Ол Палаван атымен 7 тізбектей желкенді қайықты атады, соңғысы 1991 жылы болды. Уотсон өзінің Палаван қайықтарының бірін Гренландияның солтүстік жағалауына дейін, әскери емес қайықтардың бұрынғыдан гөрі әрі жүзіп, Нью-Йорк яхт клубының ең жоғары наградасын және Америка круиздер клубының Көк су медалін алды. Ол Тынық мұхитын зерттеуде капитан Кукпен бірге саяхаттады. Ол тікұшақтар, реактивтік ұшақтар және каскадерлік ұшақтарды ұштырды және 1987 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстан ALSIB маршрутын қайта жаңғырту арқылы Кеңес Одағының Бас хатшысы Михаил Горбачевтан Совет Одағы арқылы ұшуға рұқсат алған алғашқы жеке азамат болды.

Жеке өмір

Уотсон 1941 жылы Олив Коулиге (1918–2004) үйленді. Оның Гринвич (Коннектикут штаты), Норт-Хейвен (Мэн штаты), Стоу (Вермонт штаты), Вейл (Колорадо штаты), Нью-Йорк қаласы және Антигуада үйлері болды. 1993 жылдың 31 желтоқсанында Гринвич қаласында инсульт салдарынан қайтыс болды. Ол 79 жасқа толыпты.

Қайырымдылық

Уотсон Браун университетіндегі Халықаралық зерттеулер институтының және Томас Дж. Уотсон стипендиясының (студенттердің жеке қызығушылықтарын бір жыл бойы зерттеуін қолдайтын) негізгі демеушісі болды, сондай-ақ көптеген қайырымдылық сыйлықтар жасады. Уотсон Коннектикут штатындағы Гринвич ауруханасындағы Уотсон павильонының құрылысына үлес қосты, ол Олив және Томас Дж. Уотсонның кіші павильоны деп аталды (бір бөлімі). Ол сондай-ақ Мэн штатының Оулс-Хед қаласындағы Көлік мұражайының басты демеушісі болды. Бедфорд Стювесантты жаңарту корпорациясының директорлар кеңесінде жұмыс істеді және 300-ден астам адамды жұмыспен қамтитын, АҚШ ғарыш бағдарламасы үшін де кабельдер шығаратын зауытты осы қауымдастыққа әкелуге көмектесті.

Колумбия университеті

IBM-ден кеткеннен кейін Уотсон 1975 жылдан бастап Колумбия университетіне ондаған миллион доллар сыйлық ретінде берді. Олардың ішінде Томас Дж. Уотсон атындағы бизнес және экономика кітапханасы және бірнеше шағын ғимараттарға арналған гранттар болды. Сондай-ақ, Уотсон Колумбия университетінің Шығыс кампусында Уотсон үйі деп аталатын студенттер жатақханасын қаржыландырды.