Кіріспе

Рим-католик діни институты

Сервиттік орден, ресми түрде Мәриямның қызметшілері ордені (Ordo Servorum Beatae Mariae Virginis; аббревиатурасы: OSM) – Рим-католик шіркеуіндегі алғашқы бес қайыршы орденнің бірі. Оған монахтар (пасторлар және бауырлар), тақуа монахтар, діни әйелдер қауымы және мирян тобы кіреді. Орденнің мақсаты – өз мүшелерін қасиеттендіру, Евангелиені уағыздау және Құдай анаға деген бағынуды тарату, әсіресе Оның қайғысына назар аудару. Сервит монахтары қайыршы ордендері дәстүрінде қауымдық өмір сүреді.

Қор

Бұл орденді 1233 жылы Италияның Флоренция қаласындағы патрициандық отбасының әр мүшесінен құралған "жеті қасиетті негізін қалаушылар" құрды. Бұл мата саудагерлері өз қалаларын, отбасыларын және кәсіптерін тастап, Флоренция қаласының сыртындағы Монте-Сенарио тауына кедейлік пен тәубеге толы өмір үшін кетіп қалды. Жеті адам: Флоренциялық Бонфилиус, туған аты Бонфилиус Мональди (Buonfiglio dei Monaldi); Флоренциялық Алексис, туған аты Алексис Фалькониери (1200 – 17 ақпан 1310); Флоренциялық Манет, туған аты Бенедикт делл’Антелла (Benedetto dell'Antella); Флоренциялық Амидей, туған аты Бартоломей Амидей (1266 жылы қайтыс болған) (сондай-ақ Бартоломео дель Амидей деп белгілі); Флоренциялық Хью, туған аты Риковеро Угуччиони (Hugh dei Lippi Uggucioni (Ricovero dei Lippi Ugguccioni)); Флоренциялық Состен, туған аты Жерардино Состегни (Gherardino di Sostegno); және Флоренциялық Буонаджиунта, туған аты Джованни Манетти (Giovanni di Buonagiunta (Bonajuncta)). Оларды 1888 жылдың 15 қаңтарында Папа Лео XIII қасиетті деп жариялады. Орден мүшелері өздерін Мәрияға, оның "Азапты Ана" аталымымен арнады. Орденнің ерекше рухани тірегі – мүшелерін Исаның құмарлық азабы мен Мәриям ананың қайғысы туралы ойлар арқылы қасиеттендіру және осы құлшынысты тарату. Флоренция епископы Арденго Тротти (Ardengo Dei Foraboschi) 1240-1247 жылдар аралығында осы топты діни орден ретінде бекітті. Сервиттер, Тринитариандар мен Доминикан сияқты басқа да жаңа ордендер секілді, Әулие Августиннің ежелгі ережесімен өмір сүруге шешім қабылдады және осы ережеге өздерінің Мәриямға деген адалдығын көрсететін қосымша нұсқаулар қосты. 1250 жылға қарай бірнеше сервиттер дін қызметкеріне бекітілді, осылайша дін қызметкерлері мен бауырластардан тұратын орден құрылды. Папа Александр IV Әулие Августин ережесін ұстанған барлық ордендерді біріктіру жоспарын қолдады. Бұл 1256 жылдың наурыз айында іске асырылды, бірақ сол кезде Сервиттер орденін генерал сайлауға құқылы жеке құрылым ретінде растайтын жарлық шығарылды. Төрт жылдан кейін жалпы жиналыс шақырылды, онда орден екі провинцияға бөлінді: Тоскана және Умбрия, алғашқысы Манетт, екіншісі Состен басқарды. Бес жыл ішінде оған Романья және Ломбардия провинциялары қосылды.

Ғасырлар бойы өскен

Филипп Беници 1267 жылдың 5 маусымында генерал болып сайланды, сосын орденнің үлкен жарнамашысы болды. Жаңа негіз келесі онжылдықтарда едәуір өсімді көрсетеді. XIII ғасырда Германияда, Францияда және Испанияда орден үйлері болған. XIV ғасырдың басында орденнің Венгрия, Богемия, Австрия, Польша және кейін Бельгия аталған аймақтарда жүзден астам үйі болды. Соңғы кезеңдерде Критке, Филиппинге (Сан-Перегрин Филиппин викариаты) және Үндістанға миссиялар басталды. XVIII ғасырдың басында орден әлі толық қалпына келмеген бірқатар шығын мен мүліктің тартылып алынуына ұшырады. Алғашқы соққы 1720 жылы Марсель қаласын қампқан обадан дерлік толығымен қираған Нарбон провинциясына тиді. Ағартушылықтың секулярландыру әрекеттерінің нәтижесінде 1783 жылы сервиттер Прагадан қуылды, ал 1785 жылы император Иосиф II Мария Вальдраст қасиетті орнын ұлықтамай, зақымдады. Француз революциясы және одан кейінгі Батыс Еуропадағы қақтығыстар кең ауқымды шығынға әкелді. 1835 жылы Испанияда он үй жабылды. 1870 жылы Италиялық жаңару кезінде Римді басып алғаннан кейін Италия үкіметі көптеген басқа Рим папасының мекемелерімен бірге қаладағы сервиттердің оқу үйін де жапты. Институт 1895 жылы Сант Алессио Фальчионери колледжі ретінде қайта құрылды.

Жаңа кеңейту

25 жылдық үзілістен кейін, 1895 жылы Римдегі оқу орны Сант Алессио Фальчионери колледжі ретінде қайта құрылды. Осы кезеңде бұл даму басқа да бастамалармен бірге жүрді, 1891 жылы Брюссельде жаңа негіз салынды және Сервит дін қызметкерлері Босио мен Моринидің күш-жігері арқасында орден Англия мен Америка Құрама Штаттарына енгізілді. Соңғысы 1864 жылы Мейірімді әпкелер қауымының директоры ретінде Лондонға барғаннан кейін, 1867 жылы архиепископ Мэннингтен приходты басқаруға ие болды. Жұмыс гүлденді және Лондондағы Сент-Мария монастырінан басқа, Богнор-Регисте (1882) және Бегброкте (1886) монастырлар ашылды. 1870 жылы Морини, Вентура, Жирибалди және Джозеф Камера Висконсин штатының Грин-Бей қаласының епископы Джозеф Мелчердің өтініші бойынша Америкада, Нина қаласында миссиялық жұмысты бастады. Морини 1874 жылы Чикагода Күйінішті Анамыздың монастырына негіз салды. 1892 жылы Висконсин штатының Гранвилл қаласында новациат ашылды және 1908 жылы американдық провинция ресми түрде құрылды.

ХХ ғасыр

Орден жиырмасыншы ғасырда географиялық тұрғыдан кеңейіп, 1913 жылы Свазилендте, 1919 жылы Бразилиядағы Акреде, 1937 жылы Чилидегі Аисенде және Оңтүстік Африкадағы Зулуландта миссионерлік қызмет атқарды. Сондай-ақ, ол 1914 жылдан бастап Аргентинада, ал 1921 жылдан бастап одан да берік негіздерін қалады; 1935 жылдан бастап Оңтүстік Африкадағы Трансваал, 1939 жылы Уругвай, 1946 жылы Боливия, 1948 жылы Мексика, 1951 жылы Австралия, 1952 жылы Венесуэла, 1953 жылы Колумбия, 1974 жылы Үндістан, 1984 жылы Мозамбик, 1985 жылы Филиппин, 1993 жылы Уганда, Албания, сондай-ақ Венгрияда (Эгер) және Чехияда жаңадан құрылды. АҚШ-та Чикагода штаб-пәтері орналасқан бір провинция бар. Висконсин және Небраска штаттарында аналық үйлері бар төрт әйелдер провинциясы, ал Иллинойс штатында тағы екеуі бар.

Бағыныстылық, өмір салты

Сервиттер, барлық діни ордендер сияқты, кедейлікке, тазалыққа және бағынуға қасты ант етеді. Орденнің ерекше мақсаты – алдымен өз мүшелерін, содан кейін Құдай Анаға деген құлшылық арқылы барлық адамдарды қасиеттендіру, әсіресе оның Ұлының құдайлық азабы кезіндегі қайғысына. Ордендегі барлық лауазымдар сайлау арқылы анықталады және үш жылға дейін сақталады, бірақ генералдар мен генералдың орынбасарлары алты жылға тағайындалады. Сервиттер миссияларды өткізеді, жандарға қамқорлық жасайды немесе жоғары білім беру орындарында оқытады. Жеті қасірет Розарийі – олардың бір құлшылығы, сондай-ақ Ананың жолы (Via Matris) да осыған жатады. Сервиттер қатарында қасиетті деп жарияланғандар: Филипп Бенизи (мерекесі 23 тамыз), Перегрин Лациози (4 мамыр), Джулиана Фалькониери (19 маусым). Орденнің жеті негізін қалаушысы 1888 жылы қасиетті деп жарияланды және олардың ортақ мерекесі 17 ақпан күні тойланады. Бұл мерекеге алғаш рет 11 ақпан күні, 1304 жылы орденнің канондық бекітілуінің жылдығы тағайындалған. Бірақ 1907 жылы бұл күн Лурдтағы Біздің Анамыздың мерекесіне берілгендіктен, Жеті қасиетті негізін қалаушылардың мерекесі 12 ақпанға ауыстырылды. 1969 жылы литургиялық дәстүрге сәйкес келу үшін бұл күн тағы өзгертілді, ол олардың бірі – Алексис Фалькониеридің 1310 жылғы 17 ақпандағы қайтыс болған күнінің жылдығына сәйкес келді.

Екінші тәртіп

Бірінші тәртіптегі жігіттермен байланысты екінші тәртіптің қапалғыдағы қарындастары бар, олар Филипп Бенизидің дінге кіргендерінен пайда болды. Бұл қарындастар қазір Испанияда, Италияда, Англияда, Тирольде және Германияда монастырьларда орналасқан.

Мантеллитті әпкелер

Мантеллатты әйелдер – Джулиана Фалькониери құрған дін қызметкерлерінің үшінші ордені, оған Бенизи 1284 жылы киім кигізді. Италиядан бастап ол Еуропаның басқа елдеріне тарады. Австрияның архигерцогинясы Анна Джулиана бірнеше үйлер құрып, өзі де Мантеллат болып кірді. 1844 жылы осы қауым Францияға, ал одан 1850 жылы Англияға жетті. Апалар протестанттық реформациядан кейін сол елде діни киім киетін алғашқылар болды және көп жылдар бойы Фредерик Уильям Фабер мен Ораториандардың жетекшілігімен белсенді миссионерлік қызмет атқарды. Бұл тармақ белсенді қызметпен айналысады. Олар негізінен жастарды тәрбиелеуге, академияларды басқаруға және приходтық мектептерге жетекшілік етуге арналған. Сондай-ақ, олар жетімдерге қамқорлық көрсету, науқастарды аралау және дінге жаңа келгендерге үйрету сияқты қайырымдылық шараларын да жүзеге асырады.

Дүниежүзілік тәртіпке қызмет ету

Марияның қызметшілерінің зайырлы ордені (Servite Secular Order) – әлемдегі жағдайға бейімделіп, христиандық сенімде өмір сүретін, лайықты ерлер мен әйелдерден және епархиялық дін қызметкерлерінен құралған, бекітілген католик ұйымы. Олар Сервиттік Орденнің руханилығына сәйкес қасиеттілікке ұмтылып, өздерінің өмірлік ережесінің талаптарын орындайды. Зайырлы Сервиттерден күн сайын келесі амалдарды жасау талап етіледі: сенім, үміт және махаббат христиандық қасиеттерін өмірге ендіру; күнделікті Киелі кітапты оқу және/немесе Сағат Литургиясын оқу арқылы дұға ету; және Құдай анаға құрмет көрсету, әсіресе "Анамыздың сақтауы" сервиттік дұғасын және/немесе Мәриямның жеті қайғысының сервиттік Розарийін дұғалау арқылы. Сонымен қатар, жеті қайғы-қасіреттің бауырластығы бар, оның бөлімшелері кез келген шіркеуде құрылуы мүмкін.

Мариология және Марианиум

Марианологияның жетекші орталықтарының бірі саналатын Рим папасының теологиялық факультеті Марианумды Сервиттер ордені көп ғасырлық дәстүріне сәйкес құрды. 1398 жылы папа Бонифаций IX орденге теологиялық дәреже беру құқығын берді. 1870 жылы Италия Корольдігі тарапынан жабылып, 1895 жылы Sant'Alessio Falconeri деген атпен қайта ашылды. 1939 жылы сервиттік діни қызметкер Габриэль Роскини Marianum журналын құрып, оның алғашқы отыз жылын басқарды, осылайша оны халықаралық мамандану журналы ретінде орнықтырды, және Марианум теологиялық факультеті оны бүгінгі күнге дейін сәтті жариялап келеді. 1950 жылы Роскини Римдегі Сервиттер оқу үйін Марианум теологиялық факультеті ретінде қайта ұйымдастыруға белсенді түрде атсалысты, ол 8 желтоқсан 1955 жылы Папа Пий XII билігімен Семинариялар мен университеттердің қасиетті конгрегациясының Coelesti Honorandae Reginae жарлығымен папалық факультет мәртебесін алды. Факультеттің ерекше мамандығы – Құдай ана Марияның теологиясы мен тарихын және шіркеудегі оған көрсетілетін құрметті зерттеу.

Басқа да танымал сервиттер

Мұнда ең көрнекті сервиттердің бірнешеуі олар ерекше қызмет еткен салалар бойынша топтастырылған; көрсетілген күндер – олардың қайтыс болған күні. Киелі кітаптар: Джованни Анджело Монторсоли (1600), бес томдық түсіндірме. Теология: Габриэль Роскини (1924). Тарих және әулиелер туралы жазбалар: Рафаэль Маффеи (1577); Паоло Сарпи (1623); Филип Феррари (1626). Суретшілер: Джованни Анджело Монторсоли (Ангелус Монтурсиус) (1563), архитектор және мүсінші, оның еңбелдерінің ішінде Мессинаның Нептуны, Ватикан мұражайындағы Лаокунның қолы және Сант-Анджело көпіріндегі періштелер бар. Емдеу ісі: Халықаралық қайырымдылық миссиясы: Питер Мэри Руки (2014), Махаббат әні және Ғажайып дұға.