Лукрециу Петреску: Румын коммунисті саяхатшысының тағдыры

Кіріспе

Люкреций Пятрашкану (1900–1954) – румын коммунистік саясаткер, Румыния Коммунистік партиясының (РКП) жетекші мүшесі, сонымен қатар заңгер, социолог және экономист ретінде танымал болған. Бір кезде Бухарест университетінде профессор болып жұмыс істеген. Пятрашкану Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталуға дейін үкіметтік қызметке көтерілді, ал кейінірек сталиндік идеологиямен бірнеше рет келіспегендіктен Георге Георгиу-Деж басқаратын Румыния Коммунистік үкіметімен қақтығысқа ұшырады. Ол саяси тұтқынға айналып, соңында өлім жазасына кесілді. Пятрашканудың қайтысынан кейін он төрт жыл өткен соң, Румынияның жаңа коммунистік басшысы Николае Чаушеску оның абыройын қайтаруды саясаттағы өзгерістің бір бөлігі ретінде қолдады.

Ерте өмір

Пятрашкану Бакауда белгілі саяси отбасында, попуранист Дмитрий Д. Пятрашканудың ұлы ретінде дүниеге келді (Лукрецияның анасы Лукреция Трансильванияның шағын ақсүйектер тегінен шыққан Стоика отбасынан еді). Ол жастық шағында попуранист, кейін социалист болып, 1919 жылы Румыния Социалистік партиясына қосылды және 1921 жылы оның «Социализм» газетінің редакторы болды. Кәсіби білімін Бухарест университетінің құқық факультетінде алып, 1922 жылы бітірді, ал Лейпциг университетінде 1925 жылы докторлық диссертациясын қорғады. Ол қарқынды журналистік қызметпен айналысты. Көптеген газеттермен ынтымақтастық жасады, онда ол әртүрлі псевдонимдермен мақалаларын жариялады: М. Андрееску; Берку; Р. Болдур; Кока; В. Драгомир; Фишер; Гитша; Григореску; Ион. С. Ион; Н. Лащенко; Михалча; Мирон; Виктор Малин; А. Молдовану; Андрей Молдовану; Л. Д. Пятрашкану; Статеску; Титу; Врабие және А. М. және Л. Д. П. әріптерімен. Қазан революциясының табысынан кейін ол 1921 жылы РКП-ның (сол кезде РКП деп аталған) алғашқы мүшелерінің бірі болды. Пятрашкану, Елек Кёблёс, Ана және Марсель Паукерлер 1922 жылғы қараша-желтоқсан айларында Мәскеуде өткен 4-ші Коминтерн Конгресінде топтың өкілдері болды. Румынияға оралғаннан кейін Пятрашкану 1924 жылы (партияның тыйым салынған жылы) Джилавада тұтқындалды және түрмеге қамалды; ол түрме ауруханасына ауыстырылғанға дейін аштық жариялады. 1928 жылы Харьков конгресінде Миронов есімімен қатысқан Пятрашкану Коминтерн бақылаушысы Бохумир Шмералмен, сондай-ақ көптеген партия мүшелерімен Бессарабия және молдавандық мәселелер бойынша қақтығысқа түсті. Ол Үлкен Румынияның империалистік құрылым екенін жариялаған резолюцияға қарсы болды. Пятрашкану былай деді:

Pătrășcanu was born in Bacău to a leading political family, as the son of Poporanist figure Dimitrie D. Pătrășcanu (Lucrețiu's mother, Lucreția, was a scion of the Stoika family of Transylvanian petty nobility). He became a Poporanist and later a socialist in his youth, joining the Socialist Party of Romania in 1919, and working as editor of its newspaper, Socialismul (1921). Professionally, he was educated at the University of Bucharest's Faculty of Law, from which he graduated in 1922, and at Leipzig University, earning his PhD in 1925. He had an intense journalistic activity. Collaborator in numerous newspapers, where he published his articles under various pseudonyms: M Andreescu; Bercu; R. Boldur; Coca; V. Dragomir; Fischer; Ghiță; Grigorescu; Ion. C. Ion; N. Lascenco; Mihalcea; Miron; Victor Mălin; A. Moldoveanu; Andrei Moldoveanu; L. D. Pătrășcanu; Stătescu; Titu; Vrabie and with the initials A. M and L. D. P.

Increasingly radical after the success of the October Revolution, he was one of the original members of the PCR (known as PCdR at the time) in 1921. Pătrășcanu, Elek Köblös, and Ana and Marcel Pauker were the representatives of the group to the 4th Comintern Congress in Moscow (November–December 1922). Back in Romania, Pătrășcanu was arrested and imprisoned at Jilava in 1924 (the year when the party was outlawed); he went on hunger strike until being relocated to a prison hospital. At the Kharkiv Congress of 1928, where he was present under the name Mironov, Pătrășcanu clashed with the Comintern overseer Bohumír Šmeral, as well as with many of his fellow party members, over the issue of Bessarabia and Moldovenism, which was to be passed into a resolution stating that Greater Romania was an imperialist entity. Pătrășcanu argued:

Moldovans are not a nation apart and—from a historical and geographical point of view—Moldovans are the same Romanians as the Romanians in Moldavia [on the right bank of the Prut River]. Thus, I believe that the introduction of such a false point renders the resolution itself false.

Молдовандар жеке халық емес және тарихи және географиялық тұрғыдан қарағанда, молдовандар Прут өзенінің оң жағындағы румындармен бірдей румындар. Сондықтан, мен мұндай жалған мәселені енгізу резолюцияның өзін жалған деп санаймын.

1930 жылдар

Имре Аладар, Евгений Розван және тағы екеуімен бірге Патрашкану 1931 жылы мамыр айында жұмысшылар мен шаруалар блогының кандидат ретінде, тыйым салынған партияны жасырған бірлестік ретінде, депутаттар палатасына сайланды. Сол жылдың өзінде 5-ші партия съезі (Советтік жерсіздікте, Гориковода өткен) оны жаңа Орталық Комитет мүшелерінің қатарына енгізді, ал Александр Стефанский бас хатшы болып тағайындалды. 1932 жылы ол «Критерион» тобындағы пікір таласына қатысты, онда ол және оның әріптесі Белу Зилбер оңшыл Мирча Вулканеску мен Михаил Полихрониаде тарапынан келген сынға қарсы Владимир Лениннің сталиндік көзқарасын қорғады, сондай-ақ Анри Х. Штальдың австромарксистік ұстанымын да ескерді. Патрашкану 1933 және 1934 жылдары Коминтернде ПКДР өкілі болды (1935 жылға дейін Мәскеуде қалды); Стеллиан Тэнасе осы кезеңде ол Сталиншіліктің өзіне күмән келтіргенін айтады. Келесі жылдары Патрашкану фашизмге қарсы күресті басымдыққа қойды және ПЦР-дегі қызметін жалғастырды. 1936 жылы ол көпке танымал болған Крайова процесінде айыпталып отырған ПЦР мүшелерінің қорғауын ұйымдастырды, бірақ өзі коммунист деп айыпталып, қызметін Ион Георге Маурерге тапсырды.

Екінші дүниежүзілік соғыс тұтқындалуы

Патрашкану Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде тұтқындалды және 1940 жылдың тамыз айынан кейін Георге Георгиу Деж және партияның "түрме фракциясы" (Румыниядағы коммунистер, соғыстың әртүрлі кезеңдерінде тұтқындалған, Кеңес Одағына паналағандардан өзгеше)мен бірге Таргу Жиу лагерінде уақыт өткізді. Белсенді әріптесі Скарлат Каллимачи сияқты, ол да фашистік Темір гвардиясы, Румынияны нацистік Германиямен одақтастырған, Кеңес Одағымен жақсы қарым-қатынас сақтауға тырысқан кезде Ұлттық легионерлік үкімет тарапынан босатылды. Кейіннен ол Теохари Жоржескудің бұйрығымен партияның бұрынғы құрылымын, "Амичи URSS" ("КСРО достары") мәдени қоғамын қайта құруға кірісті. 1941 жылы Легионерлік көтерілістен кейін оны Кондукатор Иоан Антонеску режимі қайтадан тұтқындады. 1943 жылы денсаулығына байланысты лагерден босатылып, Пояна Țapului қаласында үй қамауында болды; сол жылдың соңында Бухарестке көшуге рұқсат алып, 1944 жылдың мамырына дейін қадағалауда қалды.

1944 жылғы келіссөздер мен Фориштің құлауы

Иоан Моксон Старчаның айтуынша, 1942 және 1944 жылдар аралығында король Михаил I сотының маршалы болған ол, 1944 жылдың сәуірінде Патрашканумен кездесіп, король мен коммунистер арасындағы келісімге делдалдық етуді мақсат еткен. Бұл келісім Антонескуды құлатып, Румынияны, Советтермен Шығыс майданында соғысып жатқан елді, Осадан шығаруға бағытталған болатын. Патрашкану (Эмил Боднарашпен бірге) Антонеску диктатурасын құлату мақсатындағы Ұлттық либералдық және Ұлттық шаруалар партияларымен құпия келіссөздерде Коммунистік партияны өкілдік етті. Кейіннен Патрашканумен достық байланысы болғанын мәлімдеген Корнелиу Копосу, соңғысының Советтер тарапынан коммунистердің өкілі ретінде таңдалғанын айтты (Қайырдағы келіссөздерде Мысырдағы Совет елшісі Николай Новиков Барбу Штирбейге Патрашканудың есімін алғаш рет атап, одан әрі байланыс орнатуды ұсынған). Осы кезде Георгиу Дейж бен Боднараш Константин Пирулеску мен Иосиф Рангецпен бірге бас хатшы Стефан Форишті қызметтен алып, партия басшылығын өздеріне алды (Георгиу Дейж 1943 жылдан бастап жоспарланған қадамға Патрашканудың қолдауын алған болуы мүмкін). Ол төңкерістен кейін Ұлттық радиодан оқылған елге үндеудің авторы болды және жаңа премьер-министр Константин Сәнэтескумен бетпе-бет кездесіп, 1944 жылдың 12 қыркүйегінде Советтермен Румынияның қарулы келісімге қол қойған делегациясында ПЦР өкілі ретінде өзін таныстырды. Мәскеуде Ана Паукер мен Василе Лукамен Андрей Вышинский арқылы байланыс орнатып, ПКР-дің екі ірі бөлімі арасындағы байланысты қайта жаңғыртты. Совет оккупациясы кезінде 1946-1947 жылдары Румыния саяси бюросында қызмет етті және портфельсіз министр (1944) және әділет министрі (1944–1948) ретінде жаңа үкіметтерде билік жүргізді. 1944 жылдың басында (Георгиу Дейж өзі үшін лауазымды бекіткенге дейін) бас хатшы болуға тырысқан Патрашкану партияның "Хатшылық коммунистерінің" жетекшісі саналды (Сталиннің нұсқауларына оңай мойынсұнбайтындығы айтылды). Петру Гроза үкіметі билікке келгеннен кейін Патрашкану тазартулар мен қуғын-сүргіндерді бастаушылардың бірі болды, ол күдікті деп саналған мемлекеттік қызметкерлерді жұмыстан босатуға және тұтқындауға, Румыния халық трибуналдарын құруға, сондай-ақ прокурорларды тағайындауға жауапты болды (Аврам Буначиу, Констанца Крэчун және Александра Сидоровичті жоғары лауазымдарға тағайындады). Британдық троцкиші Тони Клифф "Нью-Йорк Таймс" газетінде жарияланған Патрашканудың мәлімдемесіне сілтеме жасап, Шығыс блогының халықтық демократиясын сот жүйесі және соғыс қылмыстары үшін жазалау саласында да сынға алды. Американдық газеттің хабарлауынша, Патрашкану бұқаралық ақпарат құралдарына "кәсіпкерлер, бизнесмендер және банкирлер соғыс қылмыскерлері ретінде жазадан құтылатын болады" деп сендірген; Клифф сонымен қатар сот төрелігінің жаңа бағыты Румынияның "бюрократиялық және милитаристтік сипатын" өзгерте алмады деп мәлімдеді. Соғыстан кейінгі режим геноцидтік антисемиттердің көпшілігіне "жеңілдік" жасап, оларды салыстырмалы түрде аз жазаға кесті. Алғашқы кешірімдер жиі берілді. Мысалы, 1945 жылдың 1 маусымында Патрашкану патшаның 29 өлім жазасын ауыстыруға қол жеткізді. Патрашкану Михаил патшаны 1923 жылғы Конституцияның мәтініне қайшы келетін заңға қол қоюға қысым жасады, бұл соңғысының "патшалық ереуілді" бастау туралы шешім қабылдауына себеп болды (Гроза үкіметінің шығарған құжаттарына қол қоюдан бас тарту).

According to Ioan Mocsony Stârcea, marshal of King Michael I's court between 1942 and 1944, he met Pătrășcanu in April 1944 in order to mediate an agreement between the monarch and the Communists regarding a pro Allied move to overthrow Antonescu and withdraw Romania, which was fighting the Soviets on the Eastern Front, from the Axis. Pătrășcanu (together with Emil Bodnăraș) represented the Communist Party during the clandestine talks with the National Liberal and National Peasants' parties, aimed at overthrowing the Antonescu dictatorship. Corneliu Coposu, who later claimed had friendly contacts with Pătrășcanu at the time, also claimed that the latter had been selected by the Soviets as representative of the Communists (during negotiations in Cairo, Nikolai Novikov, the Soviet ambassador to Egypt, had reportedly first mentioned Pătrășcanu's name to Barbu Știrbey for further contacts). It was also at this time that Gheorghiu Dej and Bodnăraș, together with Constantin Pîrvulescu and Iosif Rangheț, toppled the general secretary Ștefan Foriș, and assumed leadership of the party (Gheorghiu Dej had probably attracted Pătrășcanu's support for the planned move as early as 1943). authored the proclamation to the country which the king read on National Radio immediately after the coup, and, confronting the new Premier Constantin Sănătescu, imposed himself as a PCR representative on the delegation that signed Romania's armistice with the Soviets, on September 12, 1944. Present in Moscow, he contacted Ana Pauker and Vasile Luca through their overseer Andrey Vyshinsky, reestablishing communication between the two major sections of the PCR. During Soviet occupation, he served on the Romanian Politburo from 1946 to 1947 and held power in the new governments, as Minister without Portfolio (1944) and Minister of Justice (1944–1948). Pătrășcanu, who attempted to become general secretary early in 1944 (before Gheorghiu Dej secured the position for himself), was considered leader of the party's "Secretariat Communists" (perceived as less willing to follow Stalin's directions). After the ascension of the Petru Groza government, Pătrășcanu was also one of the initiators of purges and persecutions, being responsible for dismissing and arresting members of the civil service who were considered suspect, for the creation of the Romanian People's Tribunals, as well as the appointment of prosecutors (promoting Avram Bunaciu, Constanța Crăciun, and Alexandra Sidorovici). Citing a statement by Pătrășcanu rendered by The New York Times, British Trotskyist commentator Tony Cliff extended his critique of the people's democracies of the Eastern Bloc to the realm of justice systems and retribution for war crimes. According to the American newspaper, Pătrășcanu had reassured media that "industrialists, businessmen and bankers will escape punishment as war criminals"; Cliff also argued that the new course in justice had failed to alter what he saw as Romania's "bureaucratic and militarist character". The postwar regime "went easy" on the mass of genocidal antisemites, sentencing them to relatively minor punishments. Early amnesties were often granted. For example, on 1 June 1945, Pătrășcanu successfully had 29 death sentences commuted by the King. Pătrășcanu put pressure on King Michael to sign legislation that went against the letter of the 1923 Constitution, which contributed to the latter's decision to initiate the "royal strike" (a refusal to countersign documents issued by the Groza executive).

Партиямен алғашқы қақтығыстар

1940-жылдардың аяғында ол қатаң сталиндік талаптарға қарсылық білдіре бастады деп есептеледі; сонымен бірге, Пэтрашкану социализмге қатыстығындағы зияткерлік көзқарасы үшін партия басшылығының қалған бөлігіне күдік тудырды. Георгиу Деждің серігі Георгиу Апостол кейіннен Пэтрашканудың партияның қалған бөлігімен қарым-қатынасы туралы ерекше пікір білдірді: «Ол сенімді партиялық зияткер болды. Бірақ ол сондай-ақ өте мақтаншыл, өзіне сенімді, төзімсіз және партиялық жолдастарымен қарым-қатынас жасауға құштар емес адам еді. Дегенмен Георгиу Деж оны бағалайтын. 1946-1948 жылдар аралығында Пэтрашкану көп өзгерді». 1945 жылдың ақпан айында ол Эмиль Боднараштың өліміне қатысты жоспар құрып, оны Коммунистік партияның саяси қарсыластарына таңуды көздеп отырғанынан қорқып, осы арқылы соңғы топқа көңіл білдіруді мақсат етті. Жалпы алғанда, Пэтрашкану басқа ПКР идеологтарына қарағанда революциялық көзқарасымен ерекшеленбесе де, марксизмге қатысты бастапқы көзқарасы партия доктринасының ең маңызды тұстарымен тығыз байланысты болды (оның ішінде коллективтендіруді ынтамен қолдауы, статистиканы пайдаланып, совет кулактарының румындық баламасы – чиабури класының бар екенін көрсету). Кеңес Одағының елді тез коммунизациялауды жоспарлап отырғанын білгенде ол таң қалды және Василе Лука мен Паукердің соңғы саясатты қолдауын жоққа шығарды, сондай-ақ Коммунистік партияны Ұлттық Либералдық партиямен ынтымақтастыққа баруға қарсы болды. Кейіннен ол бұл тапсырманы орындағанын хабарлады. Ол Арад округінде депутаттыққа үміткер болып, түрлі сайлау бұрмалаушылықтары арқылы жеңіске жетті (Арадта үкімет тағайындаған қырық инспектор ғана дауыстарды санау және тіркеу құқығына ие болды). Пэтрашкану көп ұзамай Георгиу Дежтен қатаң сын естіді, ол оның айтқан пікірлерін «шовинизм» және «ревизионизм» деп сипаттады. Сонымен қатар, ПКР-ға қарсы күш ретінде танылған Ұлттық шаруалар партиясы Dreptatea газетінде Пэтрашкануды мақтады, бірақ ол редактор Николае Карандиномен кездесіп, мұндай мақалалардың Коммунистік партия ішіндегі беделіне нұқсан келтіретінін түсіндірді. Дегенмен, Пэтрашканудың сол кездегі жазбалары 1928 жылғы көзқарасынан өзгеше, ол ұлттық мәселе және Бессарабия тақырыбына қатысты лениндік принциптерді қабылдады, бірақ ресми пропагандадағыдан гөрі бейтарап терминдерді қолданды және ПКР-нің интернационалистік саясатын азайтуға және жетілдіруге құштар еместігіне наразылық білдірді.

During the late 1940s, he is thought to have begun expressing his opposition to strict Stalinist guidelines; at the same time, Pătrășcanu had become suspect to the rest of the party leadership for his intellectual approach to socialism. Gheorghe Apostol, a collaborator of Gheorghiu Dej's, later expressed a particular view on the matter of Pătrășcanu's relations with the rest of the party:
He was a reliable party intellectual. But he was also a very arrogant man, self important, intolerant, and unwilling to communicate with his party comrades. And yet, Gheorghiu Dej treasured him. Between '46 '48, Pătrășcanu changed quite a lot." Around February 1945, he began to fear the possibility that Emil Bodnăraș was planning his assassination and that he intended to blame it on political opponents of the Communist Party (as a means to direct sympathy towards the latter group). Although, overall, Pătrășcanu was argued to have been much less revolutionary minded than various other PCR ideologues, his original perspective on Marxism remained strongly connected with party doctrine in its most essential points (including his intense advocacy of collectivization, using statistics to point out the existence of a class of chiaburi, the Romanian equivalent of the Soviet kulaks). He showed himself surprised when informed that the Soviet Union had planned a rapid communization of the country, and dismissed Vasile Luca and Pauker's vocal support for the latter policy. and opening the Communist Party to collaboration with the National Liberal Party. Received with suspicion, he later reported that he had eventually been able to carry out the task.</blockquote>

He ran for the position of deputy in Arad County, and won through various electoral frauds (in Arad's case, forty inspectors nominated by the government had sole control over counting and recording the results). Pătrășcanu soon received harsh criticism from Gheorghiu Dej, who branded the views expressed as "chauvinism" and "revisionism". In parallel, the National Peasants' Party, as the main force opposing the PCR, published praises of Pătrășcanu in its paper Dreptatea, until Pătrășcanu met with the editor, Nicolae Carandino, and explained that such articles were harming his image inside the Communist Party. Nevertheless, Pătrășcanu's writings of the time show that, in contrast with his 1928 point of view, he had largely accommodated Leninist principles regarding the national issue and Bessarabian topics, although he used more neutral terms than the ones present in official propaganda, and was known to have deplored the unwillingness of the PCR to reduce and refine its internationalist policies.

Шекаралық

1946-1947 жылдары Патрашкану Париж бейбітшілік конференциясына Татареску басқарған румындық делегацияның мүшесі болды және, шын мәнінде, Румыниямен бейбітшілік шартына қол қойғандардың бірі болды. Белу Зилбердің айтуынша, осы уақыт ішінде ол Артур Кестлердің «Түннің қараңғылығы» (1936-1937 жылдардағы Мәскеу сот процестеріне сілтеме жасайтын мәжбүрлеп мойндау туралы көрініс) кітабын оқыған. Парижде білдірген пікірлері кеңес бақылаушылары тарапынан ұлтшыл деп есептелді, ал ол өзі Георгиу Дежге партияның оның дипломатиялық қызметіне күдікпен қарауы туралы шағымданды. Партия ішінде ол бірте-бірте шеттетуге ұшырады: оның жазбалары цензураланды және қоғамдық іс-шараларда оның есімі маңыздылығы төмен саясаткерлерден кейін айтылды. Коммунистік баспасөз Патрашкануды «жолдас» деп атауын тоқтатты, оның орнына Георгиу Деждің партияның ішкі ағымдарымен күресу туралы сөздерімен бірге «Профессор Патрашкану» деген сырттай тіркес қолданды. 1948 жылдың ақпанында өткен VI партия съезі оның Орталық комитетке мүшелігін растамады, ал оқиғадан кейінгі айларда ол үкіметтік лауазымынан алынды. Белу Зилбер өзін күдікке ұшыратып, шеттетуге ұшырағандықтан, ол Патрашкануды ахуалдың өзгеруі туралы ескертуге тырысты және оған Шығыс блогынан қашуды қарастыруды ұсынды, бірақ ол қатаң түрде бас тартты. Зилбер 1948 жылдың ақпанында партияға енген Siguranța Statului агенті болған деген күдікпен тұтқындалды. Оның іс қағаздарынан құпия полицияның (кейін Securitate аталды) оны 1946 жылдың жазынан бастап бақылауда ұстағанын көрсетеді. 1949 жылдың күзінде Георгиу Деж (комитет қорытындыларына қарамастан) Патрашкануды Министрлер Кеңесінің құпия қызметіне (SSI) уақытша айыптау бойынша, Патрашкануның түрлі саяси қылмыстар туралы хабарламағаны үшін беруге бұйрық берді. Коминформға «Титоизм» және Югославия Социалистік Федеративтік Республикасымен ынтымақтастық туралы есеп ұсынылды: ол Патрашкануды, Венгрия Республикасының Ласло Райк және Болгарияның Трайчо Костовты «империалистік агенттер» ретінде бір лагерьге орналастырды (Тито-Сталин ажырылысы, Информбюро қараңыз). Тергеуде 1944 жылы Георгиу Деж бен Штефан Фориш арасындағы қақтығыста тұтқындалған Ремус Коффлер де кінәлі деп танылды. SSI тергеуді бастағаннан кейін бір күн өткен соң Патрашкану контрабандалық қылышпен тамырларын кесіп өзін-өзі өлтіруге тырысты; ол жазылғаннан кейін, ұйықтайтын дәрінің көп мөлшерін жұтып, екінші рет өмірін құртуға тырысты. Екінші рет өзін-өзі өлтіруге тырысқаннан кейін Патрашкану ісі Ішкі істер министрлігіне берілді, онда ол алты айға тоқтатылды, бұл офицерлерге істің нақты негізін анықтауға мүмкіндік берді. 1951 жылдың ақпанында тергеу қайта басталғанда, ішкі істер министрі Теохари Жоржеску сотталушылардың кінәсін анықтау үшін қажеттінің бәрін жасау туралы министрліктің бас кеңесшісі Александр Сахаровскийдің нұсқауларына қарамастан, сотталушыларға физикалық күш қолданбауға бұйрық берді. 1951 жылдың жазында Теохари Жоржеску өзінің орынбасарлары Георге Пинтилие мен Мишу Дульгерумен бірге Патрашкануды соттауға негіз жоқ деген қорытындыға келді және совет кеңесшілері жазғы демалыста болған кезде солай істеді. Кеңесшілер қайтып келгенде, олар ашуланып Патрашкану ісін жабуға вето қойды. 1951 жылы Патрашкану Клуж оқиғасынан кейін Георгиу Деж айтқан айыптамаларға жауап беріп, «мажар ревизионистік науқанына жауап беруге» тырысқанын, сондай-ақ Трансильваниядағы румындар арасында Ұлттық шаруалар партиясының шағымдарымен бәсекелесуде өз партиясына көмектесуге тырысқанын көрсетті («Трансильванияның қаруын Маниу жақтастарының қолынан алуға»). Ол сонымен қатар өзінің ПЦР-дің Ұлттық либералды партиямен одақтасуын жақтағанын сынады немесе Иоан Моксон Старча және Тито агенттерімен бірге Саваршинде «империалистік» көтеріліс жоспарлағанын айтты. Соңғы айыптама Коффлер мен Эмиль Кальмановичидің ісін қарастырған кезде де пайда болды. Румынияның коммунистік басшыларының Патрашкану ісіне қатысты ұстанымдары туралы әлі де маңызды сұрақтар туындайды. Бұл мәселе Румыния мұрағаттарында толыққанды шешілген жоқ, себебі Патрашкану туралы Политбюро мен Хатшылықтың талқылауларының барлық жазбалары мен транскрипциялары Георгиу Дежтің бұйрығымен жойылған. Дегенмен, 1952 жылдың мамырына дейін, Ана Паукер мен Теохари Жоржескуді тазарғанға дейін, совет кеңесшісі Сахаровскийдің «Патрашкану ісі бойынша тергеуді саботаж жасап, кейінге қалдырды» деп айыптағанға дейін ешқандай дәлел немесе мойндау алынбады. Орталық комитет пленумы оларды тазартып, Патрашкану ісін Securitate шенеуніктер мен олардың совет кеңесшілерінен, тікелей Александру Драгичи, Александру Николски және Владимир Мазурудің бақылауындағы командаға тапсырды. Осы жаңа командамен бірге 1952 жылдың күзінде Патрашкану ісі бойынша тергеулерде алғаш рет азаптау және ұру қолданыла бастады. Уақыт өте келе, билік органдары 1944 жылға дейін Патрашкану, Зилбер сияқты Siguranța Statului агенті болғанын да айыптады.

In 1946 1947, Pătrășcanu was nevertheless a member of the Tătărescu headed Romanian delegation to the Paris Peace Conference, and, in fact, one of the signatories of the Peace Treaty with Romania. According to Belu Zilber, during this time, he read Arthur Koestler's Darkness at Noon (a glimpse into forced confessions alluding to the 1936 1937 Moscow Trials, the book was banned throughout the Eastern Bloc). The attitudes he expressed in Paris were considered nationalist by his Soviet overseers, and he himself complained to Gheorghiu Dej about the party's suspicion surrounding his diplomatic activities. He was progressively marginalized inside the Party: his texts became subject to censorship and, on public occasions, his name was mentioned after those of less significant politicians. The Communist press virtually ceased referring to Pătrășcanu as "comrade", and used instead the more distant formula "Professor Pătrășcanu", at the same time as Gheorghiu Dej's speeches on combating internal currents of the Party. The VIth Party Congress in February 1948 did not confirm his Central Committee membership, and in the months following the event, he was removed from government office. Belu Zilber claimed that having himself been subject to suspicion and marginalisation, he had attempted to warn Pătrășcanu of the change in climate, and had asked him to consider fleeing the Eastern Bloc, only to be stiffly rebuffed. Zilber was eventually arrested in February 1948, on suspicion that he had been a Siguranța Statului agent infiltrating the party. His file indicates that the secret police (which was soon to become the Securitate) had been keeping him under surveillance from as early as the summer of 1946. In the fall of 1949, Gheorghiu Dej (apparently contradicting the committee's conclusions) ordered Pătrășcanu's transfer into the custody of the Secret Service of the Council of Ministers (SSI) under the provisional charge that Pătrășcanu had not reported various political crimes. A report on "Titoism" and collaboration with the maverick Socialist Federal Republic of Yugoslavia was presented to the Cominform: it placed Pătrășcanu, the Hungarian Republic's László Rajk, and Bulgaria's Traicho Kostov in the same camp, as "imperialist agents" (see Tito–Stalin split, Informbiro). The investigation also implicated Remus Koffler, who had been imprisoned in 1944, during the confrontation between Gheorghiu Dej and Ștefan Foriș. The day after the SSI began its inquiry, Pătrășcanu attempted suicide by slitting his veins with a smuggled razor blade; upon his recovery, he tried to take his life a second time by swallowing an overdose of sleeping pills. Immediately after his second suicide attempt, the Pătrășcanu inquiry was transferred to the Interior Ministry, where it was suspended for a six month period to enable officers to determine a factual basis in the case. When the inquiry resumed in February 1951, Interior Minister Teohari Georgescu ordered that the detainees in the case were not to be physically coerced, in stark contrast to the expressed instructions of the ministry's chief Soviet adviser, Aleksandr Sakharovsky, to do everything necessary to determine the guilt of the accused. In the summer of 1951 Teohari Georgescu, together with his deputies Gheorghe Pintilie and Mișu Dulgheru, reached the conclusion that there was no basis to continue Pătrășcanu's prosecution—and did so while the Soviet advisers were away on their summer vacation. When the advisers returned, they angrily vetoed any closing of the Pătrășcanu inquiry. It was in 1951 that Pătrășcanu responded to the charges voiced by Gheorghiu Dej after the Cluj incident, indicating that he had attempted to "answer to the Hungarian revisionist campaign", as well as to aid his party in competing with the appeal of the National Peasants' Party among Romanians in Transylvania (to "take the weapon that was Transylvania away from Maniu supporters' hands"). He also criticized his own advocacy of a PCR alliance with the National Liberal Party. or of planning, together with Ioan Mocsony Stârcea and Titoist agents, an "imperialist" insurrection in Săvârșin. The latter allegation also surfaced in the parallel investigations of Koffler and Emil Calmanovici. Serious questions remain on the positions of the various Romanian Communist leaders on the Pătrășcanu case. The matter has not been satisfactorily resolved in the Romanian archives, for the simple reason that all records and transcripts of Politburo and Secretariat discussions on Pătrășcanu were summarily destroyed on Gheorghiu Dej's orders. In any case, no piece of evidence or confession was obtained by the inquiry until after May 1952, after the purge of Ana Pauker and Teohari Georgescu, who were accused by the Soviet adviser Sakharovskii of having "sabotaged and postponed investigations" in the Pătrășcanu case. The Central Committee plenum that purged them assigned the Pătrășcanu investigation to a team of Securitate officials and their Soviet advisors, directly supervised by Alexandru Drăghici, Alexandru Nicolschi, and Vladimir Mazuru. Under this new team, torture and beating began to be employed in interrogations in the Pătrășcanu case for the first time in the fall of 1952. In time, authorities also alleged that, before 1944, Pătrășcanu, like Zilber, had acted as an agent of Siguranța Statului.

Сот және өлім жазасы

Пятрашкану 1954 жылға дейін қамауда ұсталды, ол 17 сәуірде Бухарестке жақын орналасқан Жилава түрмесінде Иосиф Чишиневский бақылаған көрсетпелі соттан кейін Кофлермен бірге атылды. Ол Securitate-нің Александру Дрэгичисінің тікелей бұйрығымен жүргізілген тексерулер кезінде азапталған болуы мүмкін, сондай-ақ сот алдында оның бір аяғы ампутацияланған деген қауесет тарады. Зерттеуші Лавиния Бетеа 1968 жылы оның және Коффлердің денелері эксгумацияланғанда, екеуінің де қаңқалары толық болғанын атап өтті. Сонымен қатар, ол басқа сотталушылармен салыстырғанда, Пятрашкану мен оның әйеліне физикалық зорлық-зомбылық көрсетілмеген деген қорытындыға келді. Ату Жилава түрмесінің ауласында болды; Ион Михай Пачепа өзінің "Cartea neagră a Securității" кітабында Пятрашкануды Securitate полковнигі басқа жағынан атып өлтіргенін мәлімдеді. Процедураларды дайындау кезінде Securitate социалистік Чехословакиядағы Сланский процестерінен тікелей шабыт алды (онда жазбалар алу үшін румын офицерлерінің тобы жіберілді) және, мүмкін, Советтің жиырма бір адамның ісінен (Кальмановичидің жалған мойындауы үшін үлгі ретінде пайдаланылған). Пятрашкану және басқаларға қарсы жасалған әрекеттер тұтқындаулар мен түрме жазаларының толқынының басталуын білдірді, оның ішінде оның әйелі, сондай-ақ Гарри Браунер, Лена Константе, Петре Пандя (Пятрашканудың қарындасының күйеуі), Герант Торосян, Мочонь Стырча, Кальмановичи, Виктория Сырбу (Штефан Фориштің сүйіктісі) және Александру Штефэнеску. Сотқа дайындық барысында Securitate саяси тұтқындар мен күдіктілерді тексеруді ұйымдастырды (Георге Тэтареску, ол Пятрашкануға қарсы куәлік берді және соңғысынан өткір сын естіді). Бэлу Зилбер, Securitate қысымына бірінші болып мойынсұнып, айыптауды мойындады, сот залында Пятрашкану оған сөзбен шабуыл жасады – Пятрашкану оны бүкіл қастандық есебін ойлап тапқан деп айыптады. Олардың түрлі тексерулердің жазбалары көрсеткендей, ол да, Кальмановичи де Емил Боднарашты олардың құлдырауына басты себепкер деп атады.

Pătrășcanu was kept in detention until 1954, when he was executed on 17 April with Koffler at Jilava Prison, near Bucharest, after a show trial overseen by Iosif Chișinevschi. It is possible that he was tortured throughout the questioning conducted on direct orders from the Securitate's Alexandru Drăghici, and there have been rumours that he had one leg amputated before his trial. Researcher Lavinia Betea notes however that, when his and Koffler's body where exhumed in 1968, both their skeletons were complete. Moreover, she concludes that, unlike the case of other defendants, physical violence was never used against Pătrășcanu or his wife. The execution took place in the courtyard of Jilava Prison; Ion Mihai Pacepa claimed in his book, Cartea neagră a Securității, that Pătrășcanu was shot in the back of the head by a Securitate colonel. In preparation for the procedures, the Securitate took direct inspiration from the Slánský trials in socialist Czechoslovakia (where a team of Romanian officers had been sent to take notes) and, possibly, from the Soviet Trial of the Twenty One (which was allegedly used as template for Calmanovici's fabricated confession).</blockquote>

The actions taken against Pătrășcanu and others signaled the start of a wave of arrests and prison sentences, including that of his wife, as well as those of Harry Brauner, Lena Constante, Petre Pandrea (who was Pătrășcanu's brother in law), Herant Torosian, Mocsony Stârcea, Calmanovici, Victoria Sârbu (who had been Ștefan Foriș's lover), and Alexandru Ștefănescu. In preparation for the trial, the Securitate organized interrogations of political detainees or suspects (Gheorghe Tătărescu, who testified against Pătrășcanu and was the target of a sharp rebuke from the latter). Belu Zilber, the first of the group to give in to Securitate pressures and confess to the charges, was verbally attacked by Pătrășcanu inside the courthouse — Pătrășcanu notably accused him of having invented the entire conspiracy account. Records of their various interrogations show that both he and Calmanovici identified Emil Bodnăraș as the main instigator of their downfall.

Оңалту

1968 жылы сәуірде Николае Чаушеску оны өлімнен кейін оңалтты, бұл алдыңғыларын қарапайым ету және өзінің заңдылығын орнату әрекеті болды. Орталық комитет қаулысында көрсетілгендей, бұл науқанның басты нысаны Драхичи болды: [ ] партия басшылығы Александру Драхичидің, қызметшіл, мәдениетсіз және шіріген элементтердің ықпалымен, партияға қарсы бағытты [Securitate] органдарының қызметіне енгізгенін анықтады, оларды партиялық бақылаудан шығарып, партия және мемлекет басшылығынан жоғары тұрған жоғарғы органдарға айналдыруға тырысты, бұл ғылыми зерттеулерді қоса алғанда, әртүрлі салалардағы қызметке елеулі зиян келтірді. Партия комитетіне Ион Попеску Пуцури кірді. Бұл процедуралардағы түрлі бұзушылықтармен қатар жүрді (мысалы, сотқа жылдар бойы жиналған дәлелдерді қарауға 24 сағат мерзім берілді, ал өлім жазасы сот алқасына тағайындалғанға дейін партия басшылығы тарапынан шешілді). Сондай-ақ, кейбір жалған мойындаулар партия ішіндегі күресте саяси қару ретінде жасалғаны туралы дәлелдер ұсынылды (сол кезде сотқа тартылмаған саясаткерлердің есімдері айтылды). 1968 жылдың сәуір айының соңында өткен партия пленумында Чаушеску Патрашканудың және басқа да істерді Драхичи мен Иосиф Чишиневскидің теріс ықпалын көрсету үшін пайдаланды, сонымен қатар Патрашканудың тазалауын мақұлдаған Эмиль Боднараш пен Георге Апостолға күдік таратты. Олардың барлығы «өзін-өзі сынауды» жүргізуге міндетті болды, ал Георгиу Деж шараларды «бастап, қадағалағаны» үшін айыпталды. Чаушеску Люкретью Патрашканудың патриоттық және наразылыққа жақын әрекеттеріне қатысты қалыптасқан пікірден пайдаланды, бірақ Румыниядағы жаңа қылмыстық жүйені құрудағы оның маңызды рөлін жасырды. Шындығында, ол режимде жиі цитаталанып, көрсетілсе де, Патрашканудың өмірі көбінесе қысқа және түсініксіз сөйлемдермен сипатталды. Халық арасында Патрашкану көбінесе оңды мақсаттармен байланысты болды және 1989 жылғы Румыния революциясынан кейін режим құлағаннан кейін ең танымал коммунистік тұлғалардың бірі болып қалды. Бухаресттің 3-ші ауданындағы және Бакаудағы көшелерге оның есімі берілді.

He was posthumously rehabilitated in April 1968 by Nicolae Ceaușescu, in the latter's attempt to discredit his predecessors and establish his own legitimacy. The main target of this campaign, as indicated by a Central Committee resolution, was Drăghici:
[ ] the party leadership has uncovered the anti party line which Alexandru Drăghici, encouraged by servile, uncultured, and decaying elements, has introduced to the [Securitate] bodies' activities, attempting to remove them from party control and to erect them into supreme bodies standing above party and state leadership, thus causing serious harm to activity in various domains, including that of scientific research. A party committee which included Ion Popescu Puțuri This was coupled with various irregularities in procedures (such as the court having been given only 24 hours to assess evidence from years of investigation, and the death penalty having been decided by the party leadership before being imposed on the panel of judges). Evidence was also presented that some of the false confessions were designed as political weapons in internal party struggles (implicating names of politicians who were not facing trial at the time). At the Party Plenum in late April 1968, Ceaușescu used Pătrășcanu's case and other ones to single out the negative influence of Drăghici and Iosif Chișinevschi, while also placing suspicion on Emil Bodnăraș and Gheorghe Apostol, who had approved of Pătrășcanu's purge. All of them were required to express "self criticism", while Gheorghiu Dej was condemned for having "initiated and overseen" the measures. Ceaușescu profited on the enduring perception of Lucrețiu Pătrășcanu's activities as patriotic and verging on dissidence, while shadowing his fundamental role in the creation of the new penal system in Romania. In fact, although he was frequently quoted and displayed by the regime, Pătrășcanu's life was usually described in brief and vague sentences. In popular discourse, Pătrășcanu was also largely identified with positive causes, and remained among the most popular Communist figures after the Romanian Revolution of 1989 toppled the regime. Streets in Sector 3 of Bucharest and in Bacău were named after him.

Жеке өмір

Люкреций Пятрашкану Еленаға үйленген, туғанда Герта Швамен, сахна суретшісі болып жұмыс істеді (Лена Константемен бірге Бухаресттегі Țăndărică театрында еңбек етті). Еврей болған Елена 1930 жылдардың соңында (Октавиан Гога үкіметі тұсында) антисемиттік қуғын-сүргіннің алғашқы толқынынан қашу үшін Румыния православие шіркеуіне өтті (оны социалистік көзқарастағы Гала Галакциян қадімгі рәсіммен шүкіршілік етті). Елена Пятрашкану да партия белсендісі болды және Екінші дүниежүзілік соғыстың басында күйеуі мен басқа коммунистік лидерлер арасында байланыс сақтауда маңызды рөл атқарды. Сотқа тартылып, Люкреций Пятрашкануға қарсы куәлік беруге мәжбүр болған ол сегіз жылға түрмеге жабылды. Пятрашкандардың баласы болмады.

Өнер саласында

Титус Поповичтің 1970-ші жылдардың басында жарық көрген "Қуат пен шындық" ("Puterea și adevărul") пьесасы, Ливиу Чулей қойған және 1971 жылы Маноле Маркус түсірген, негізінен Пятрашкануға негізделген Петреску кейіпкерінің тағдырына орталықтанған. Ол партия хатшысы Павел Стойяннан (Георгиу Дежге жасалған сырттай сілтеме) қуғынға ұшырайды, ал оның жақсы болашаққа деген үміті Михай Дума (Чаушескуны бейнелейтін) арқылы орындалады. Жарияланғаннан кейін біраз уақыт өткен соң "Қуат пен шындық" бірнеше тілге аударылып, сыртқы әлеммен мәдени байланыстарда ресми пропаганда құралы ретінде пайдаланылды. 1993 жылы түсірілген "Айна" ("Începutul adevărului", сондай-ақ "Oglinda" деп те аталады) фильмінде Сержиу Николаеску Пятрашкану рөліне Шербан Ионескуді шақырды.