Кіріспе

1939 жылы Джеймс Тёрбердің жазған "Уолтер Миттінің құпия өмірі" (1939) – Джеймс Тёрбердің қысқа әңгімесі. Тёрбердің ең танымал туындысы, алғаш рет 1939 жылдың 18 наурызында "The New Yorker" журналында жарияланды және 1942 жылы "Менің әлемім және оған қош келдіңіз" (Harcourt, Brace and Company) кітабына енгізілді. Кейіннен "Джеймс Тёрбер: Жазулар мен суреттер" (Америка кітапханасы, 1996) жинағына қосылды, "The New Yorker" веб-сайтында қолжетімді және американдық әдебиеттегі ең көп антологияланған қысқа әңгімелердің бірі саналады. Бұл әңгіме Тёрбердің "момындай танылған шедеврлерінің" бірі деп есептеледі. 1947 жылы Дэнни Кей басты рөлде ойнаған осы аттас фильм түсірілді, алайда фильм түпнұсқа әңгімеден мүлдем өзгеше. 2013 жылы да бейімделіп, түсірілген фильм де түпнұсқадан едәуір ерекшеленеді. Уолтер Митті есімі және одан туындаған "миттеске" сөзі ағылшын тіліне еніп, нақты өмірге көңіл бөлмей, батырлық қиялдарға беріліп кететін, немесе одан да маңыздысы, басқаларды адастырып, өзі емес екенін көрсетуге тырысатын әлсіз адамды білдіреді. "Голливудтағы алғашқы жүз жыл" атты автобиографиясында Warner Brothers студиясының басшысы Джек Л. Уорнер актер Эррол Флиннді былай сипаттады: "Дүниедегі Уолтер Миттілер үшін ол – керемет, тартымды, жануарларға тән барлық батырлардың бірігіп келген бейнесі болды".

Сюжет

Қысқа әңгімеде әйелімен бірге апта сайынғы саудаға және әйелінің сұлулық салонына бару үшін Коннектикут штатының Уотербери қаласына келген, тартымсыз және жұмсақ мінезді ер адам туралы баяндалады. Осы уақыт ішінде ол бес рет батырлық қиялға беріліп, әрқайсысы күнделікті айналасындағы бірде-бір детальға ұқсап кетеді. Алғашқысы – дауылдағы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің ұшатын қайығының ұшқышы, одан кейін Мити ханымның Митиге "тыздырақ жүрмейсің бе?" деген сөзі естіледі. Ауруханадан өте жатып, ол өзін бірегей операция жасап жатқан ұлы хирург ретінде көзге елестетеді. Кейін "Уотербери ісі" деп ұрандаған жас газет сатушы Миттің үшінші қиялын оятып, ол сот залында куәлік беретін қатілге айналады. Әйелі күтіп тұрғанда, ол "Либерти" журналының ескі нөмірін алып, "Германия әуе арқылы әлемді жаулай ала ма?" деген сөздерді оқып, төртінші қиялына еніп, Корольдік әуе күштерінің ұшқышы ретінде оқ-дәрі қоймасын бомбалауға батыл еріктілік миссиясына қатысады. Әңгіме соңында Митти қабырғаға сүйеніп, темекі шегіп, өзін "соңғы деміне дейін жұмбақ" атыс жасауға қарсы тұрған күйде көзге елестетеді.

Талдау

Мити – Тёрбердің өте типік кейіпкері, сондықтан оны "арманшыл, сәтсіз Тёрбер адамының архетипі" деп атайды. Тёрбердің сөзбен ойнауға құштарлығы оның әңгімесіндегі бірнеше мағынасыз терминдерінде көрінеді, оның ішінде "дуктальді жолдың обстреозы", "стрептотрикоз" және қайта-қайта келетін дыбырқұбылысы "та покета покета покета". "Кореопсис пайда болды" деген медициналық мағынасыздық гүлдің атын пайдаланады, ол ауыр науқасқа ұқсас дыбысталады.

1947 жылғы фильм

Бұл оқиға 1947 жылы фильмге айналдырылды, онда Дэнни Кей арманшыл, жас пульп журналдарының редакторы рөлін ойнайды. Фильмді Кен Энглунд, Эверетт Фриман және Филип Рапп экранға бейімдеді, ал режиссері – Норман З. МакЛеод. Ол Technicolor форматында түсірілген. Тёрбер фильмнің сценарийі бойынша бірнеше рет кеңес берді, бірақ продюсер Сэмюэл Голдвин оның ұсыныстарын көпшілігін елемеді, сценаристтерге Кейдің талантын көрсету үшін түпнұсқа оқиғаны өзгертуді тапсырды. Life журналына жазған хатында Тёрбер сценарийге қанағаттанбағанын білдірді, ал Голдвин басқа хатында Тёрбердің оны мақұлдағанын мәлімдеді. 1947 жылы фильмнің радиодағы бейімделуі, Дэнни Кей мен Вирджиния Майо түпкі рөлдерін қайталап, The Screen Guild Theater сахнасында қойылды. Жарық беру уақыты жарты сағат болғандықтан, жарнамалар да ескерілді, Кейдің қосымша эпизодтары қысқартылды, бұл оны түпнұсқа оқиғаға жақындатады. Түпнұсқа оқиғаға одан да жақын нұсқа – 1944 жылғы "Бұл менің ең жақсым" радиолық бейімделуі, онда Роберт Бенчли арманшыл Митти рөлін ойнайды, ол фильмде де кездеседі. Фильм АҚШ-та және басқа елдерде 2013 жылдың 25 желтоқсанында шықты, оның өндіріс бюджеті 90 миллион долларды құрады.