Кіріспе

Норвегиялық науқан (1940 жылғы 8 сәуір – 10 маусым) – одақтас күштердің Солтүстік Норвегияны қорғауға жасаған әрекеті, сонымен қатар Норвегия әскерінің Екінші дүниежүзілік соғыста нацистік Германияның елге басып кіруіне қарсы тұруы. «Вилфред» операциясы және R 4 жоспары ретінде жоспарланған, неміс шабуылынан қорқу болғанмен, ол әлі болмаған кезде, 4 сәуірде Scapa Flow-дан Vestfjorden-ге он екі эсминецпен бірге шықты. Корольдік теңіз күштері мен Кригсмарин 10 және 13 сәуірде Нарвиктің бірінші және екінші теңіз шайқастарында кездесті, ал британдық күштер 13 сәуірде Ондальснеске десант түсірді. Германияның Норвегияға шабуыл жасауының басты стратегиялық себебі – Нарвик портын басып алып, неміс болат өндірісіне қажетті темір кенін жеткізуді қамтамасыз ету еді. Осы кезеңде екі тарап та екінші майдандар ашуға ұмтылды. Одақтастар, әсіресе француздар үшін, бұл Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Франко-неміс шекарасындағы окоп соғысын қайталауды болдырмау тілегіне негізделген. Соғыс басталғаннан кейін бірден британдықтар Норвегия үкіметін Норвегияның сауда флотының қызметін пайдалануға көндіруге тырысты, себебі нацистік күштерге қарсы күресу үшін кемелерге үлкен мұқтаждық болды. 1939 жылдың 25 қыркүйегі мен 20 қарашасы аралығындағы ұзақ келіссөздерден кейін норвегиялықтар 150 танкерді, сондай-ақ жалпы тоннажы 450 000 тоннаға жететін басқа да кемелерді жалдауға келісті. Норвегия үкіметінің елдің жабдықтау жолдарына деген алаңдаушылығы оларды келісімге келуге ықпал етті.

Норвегияның құны

Норвегия бейтарап болғанымен, екі жақ үшін де бірнеше себептермен стратегиялық маңызға ие деп есептелді. Біріншісі – Германияға қажетті Швециядан шығатын темір кені, ол Норвегияның Нарвик порты арқылы экспортталатын. Бұл маршрут Балтық теңізінің көп бөлігі қатып қалған қыс айларында ерекше маңызды болды. Балтық теңізін бақылауға алуды көздеген «Екатерина» операциясы іске аспайтыны белгілі болғанда Нарвик британдықтар үшін маңыздырақ атанды. Грос-адмирал Эрих Радер 1939 жылы бірнеше рет Германияға Британияның бастаманы қолға алып, Скандинавияға шабуыл жасауының қаупін ескерткен. Егер күшті Корольдік Әскери-теңіз күштері Берген, Нарвик және Тронхеймде базаларға ие болса, Солтүстік теңіз Германия үшін дерлік жабылар еді, ал Кригсмарине Балтық теңізінде де қауіп-қатерге ұшырар еді. Норвегияны бақылау Атлантика шайқасында стратегиялық артықшылық берер еді. Порттарды басып алу Германияның блокадасындағы әлсіздіктерді пайдаланып, Атлант мұхитына қол жеткізуге мүмкіндік тудырар еді. Бұл порттар Германияға одақтастарға қарсы теңіз күшін тиімді пайдалануға мүмкіндік берер еді. Норвегиядағы әуе базаларын бақылау неміс барлау ұшақтарына Солтүстік Атлантикаға қарай ұшуға, ал Норвегия әскери-теңіз базаларынан жұмыс істейтін неміс U- қайықтары мен су үстіндегі кемелері Солтүстік теңіздегі британдық блокаданы бұзып, Ұлыбританияға бет алған конвойларға шабуыл жасауға мүмкіндік берер еді.

Қысқы соғыс

Кеңес Одағы 1939 жылғы 30 қарашада Финляндияға шабуыл жасағанда, одақтастар Норвегия мен Швециямен бірге Финляндияны әлдеқайда үлкен агрессорға қарсы қолдады. Финляндия мен Кеңес Одағы арасындағы Қысқы соғыс басталғаннан кейін Норвегия бастапқыда қажет деп есептелгеннен де көп құрлық әскерін жұмылдырды. 1940 жылдың басында Финнмарк және Тромс аймақтарындағы олардың 6-дивизиясы, Финнмарктің шығыс бөліктерінде орналасқан 9 500 сарбазды ықтимал кеңес шабуылына қарсы қорғану үшін орналастырды. 6-дивизияның бір бөлігі тіпті неміс басқыншылығынан кейін де Финнмаркта қалып, қауіптен сақтанды. Қысқы соғыс кезінде Норвегия үкіметі елдің бейтараптығын жасырын бұзып, финдерге 12 Ehrhardt 7.5 см 1901 үлгісіндегі артиллериялық қару мен 12 000 оқ-дәрі жіберді, сондай-ақ британдықтарға Норвегия аумағын пайдалануға рұқсат берді. Британдық генерал Эдмунд Айронсайд ұсынған жоспарға Нарвикте екі дивизия, Норвегияның орталық бөлігінде бес батальон және Тронхеймде тағы екі дивизия кірді. Француз үкіметі немістерді Франциядан алшақтату үшін шаралар қабылдауды талап етті. Бұл жағдай немістерді алаңдатты. Молотов-Риббентроп келісімі бойынша Финляндия Кеңес Одағының ықпал аймағына кірді, сондықтан немістер бұл қақтығыста бейтараптық саясатын ұстанды. Бұл саясат Скандинавияда немістерге қарсы сезімнің күшеюіне әкелді, өйткені көпшілік немістер кеңестік үкіметпен одақтас деп сенді. Германияның жоғарғы бас қолбасшылығы Норвегия мен Швеция одақтас әскерлеріне Финляндияға көмек көрсету үшін өз аумақтарынан өтуге рұқсат береді деп қауіптенді. Норвегия мен Швеция наразылық білдіргеннен кейін, одақтастардың жоспарланған орналасуы жүзеге аспады, себебі олардың аумағы арқылы әскерлерді тасымалдау туралы мәселе көтерілді. 1940 жылғы 12 наурыздағы Мәскеу бейбіт шартына байланысты одақтастардың Финляндияға қатысты жоспарлары тоқтатылды. Жоспарланған қонудан бас тарту Невилл Чемберленнің британ үкіметіне француз тарапынан қатты қысым көрсетті, нәтижесінде одақтастар 8 сәуірде Норвегия жағалауына миналар орналастырды. Германияның жоғарғы бас қолбасшылығы Норвегияның бейтараптығын сақтаудың өзіне тиімді екенін ойлады. Одақтастар Норвегия суларына кірмегенше, Германияға кен тасымалдайтын сауда кемелері Норвегия жағалауы арқылы қауіпсіз өтетін еді. Алайда, Грос-адмирал Эрих Радер шабуыл жасауды ұсынды. Ол Норвегия порттарының Ұлыбританиямен соғыста Германия үшін маңызды болады деп сенді. Квислингпен алғашқы кездесуден кейін Гитлер Вермахттың Оберкомандованиесіне (ОКВ) Норвегияға шабуыл жасау жоспарларын зерттеуді бастауға бұйрық берді. Норвегияны басып алудың алғашқы толық жоспары, Studie Nord, Гитлердің 14 желтоқсандағы тапсырмасы бойынша 1940 жылғы 10 қаңтарға дейін аяқталды. 27 қаңтарда Гитлер Weserübung деп аталатын жаңа жоспарды әзірлеуді бұйырды. Weserübung жоспарының жұмысы 5 ақпанда басталды.

Неміс тілі

Бұл жорықта неміс әскерлері 7 дивизия және 1 парашютші батальонында 120 000-ға жуық әскер, сондай-ақ танк және артиллерия бөлімшелері қолданылды. Kriegsmarine-нің ірі бөлімшелерінің көп бөлігі де осы жорық үшін бөлінді. Норвегияға қарсы жөнелтілген Люфтваффе-нің 10-шы әуе корпусы 1000 ұшақтан тұрды, оның ішінде 500 көліктік ұшақ және 186 Heinkel He 111 бомбалаушы ұшақ болды.

Норвегия және одақтастар

Норвегия қарулы күштері шайқасқа қатысқан 55 000-ға жуық жауынгерді, оның ішінде 19 000 сарбазды, негізінен алты жаяу әскер дивизиясында қолданды. Норвегия армиясында 60 000-ға жуық оқытылған сарбаз болды, әр полкте 3 750 сарбаздан. Бірақ, немістердің жылдамдығы мен күтпеген шабуылынан тек 52 000 адам ғана соғысқа қатысты. Одақтас экспедициялық күші шамамен 38 000 адамнан тұрды.

Флот қозғалысы

Неміс басқыншылығы 1940 жылғы 3 сәуірде басталды, ал негізгі күштерге дейін жасырын жабдықтау кемелері шықты. Іріктемелер арасында неміс сарбаздары мен әскери жабдықтары табылған. «Орзель» оқиға туралы Әскери-теңіз министрлігіне хабарлағанмен, олар «Глоуворм» жағдайымен және немістердің қашу мүмкіндігімен алаңдағандықтан, көп мән беріп, ақпаратты өткізбеді. Кеме апатынан көптеген неміс сарбаздарын норвегиялық балық аулау кемелері мен эсминец құтқарып алды. Сұраққа алынғандар Бергенді одақтастардан қорғауға тағайындалғанын айтты. Бұл ақпарат Ослоға жеткізілді, бірақ Норвегия Парламенті Норвегия жағалауындағы британдық миналық операцияларына ден қойғандықтан, суға батуды елемеді. Осы кезде, солтүстікке қарай, «Ренаун» «Глоувормның» соңғы белгілі орнына жеткеннен кейін Вестфьордқа қайтып келе жатқанда, ештеңе таба алмады. Күшті теңіз Уитвортты әдеттегіден солтүстікке қарай итеруге мәжбүр етті, және ол Шарнхорст пен Гнейзенауға тап болғанда жойғыштарынан айырылды. «Ренаун» екі соғыс крейсерін Лофотен архипелагының жанында ұрысқа салды. Ұзақ соққан шайқаста «Ренаун» неміс кемелеріне бірнеше рет соққы беріп, оларды солтүстікке қашуға мәжбүр етті. «Ренаун» оларды қууға тырысты, бірақ неміс соғыс кемелері жоғары жылдамдықтарын пайдаланып қашып кетті. 5-ші топ Дробак маңындағы Ослофьордтың ішкі қорғаныс бекіністерінде ең ауыр қарсылыққа тап болды. Топты басқарған неміс крейсері «Блюхер» форттарға жақындады, олар күтпеген шабуылға ұшырап, уақытында жауап бере алмайды деп есептеді, сыртқы фьордтағылар сияқты. Крейсер өте жақыннан келгенде ғана Оскарсборг бекінісі от ашты, әр снаряд дөп тиді. Бірнеше минут ішінде «Блюхер» қирап, күйіп кетті. Зақымдалған крейсер 40 жылдық ескі торпедалық түтіктерден ұшырылған сальвомен батырылды. Ол Норвегияны басып алуға және Ослоны басып алуға тағайындалған армия дивизиясының әкімшілік құрамын көп мөлшерде тасымалдады. «Блюхердің» миналы аймаққа кіргенін ойлаған, шабуылда зақымданған неміс крейсері «Лютцов» 5-ші топпен бірге 19 км (12 миль) оңтүстікке қарай Сонсбуктенге қайтып, әскерін түсірді. Бұл Ослоға неміс басқыншы күштерінің келуін 24 сағатқа кешіктірді, бірақ Норвегия астанасы «Блюхердің» жоғалуынан кейін 12 сағаттан кем уақыт өткен соң, қала маңындағы Форнебу әуежайына жеткізілген әскерлермен басылып алынды. Норвегиялықтардың қарсы шабуылға тырысуы нәтижесіз болды. Бұл туралы білгеннен кейін Осло ашық қала деп жарияланды және жақын арада толыққанды капитуляциялады. Эгерсундтағы 6-шы топ пен Ставангердегі десантшыларға айтарлықтай қарсылық көрсетілмеді және олар өз мақсаттарын тез арада басып алды.

Мидцкоген шайқасы

Бұл шайқас өте шағын болғанымен, Норвегия патшалық отбасын сақтап қалды. Басқыншылық басталған кезде Норвегия үкіметі жақын орналасқан Хамар қаласына қашқан. Олардың ішінде Норвегия корольдік гвардиясының әскери қызметшілері мен бірнеше сарбаздар, мүмкін жақын маңдағы Эльверумдағы 5-ші полк, Норвегия патшалық отбасы эвакуациялануы үшін немістерді тоқтатуға немесе оларды баяулатуға тырысып, Мидцкогенде орналасты. 10 сәуірдің таңында болған атыс екі тараптың да шегінуімен аяқталды, себебі неміс парашютистерінің командирі капитан Спиллер жараланған. Қайтыс болғандардың саны – 5 неміс, ал жараланғандардың саны белгісіз. Үш норвегиялық сарбаз жарақат алды.

Данияны жаулап алу

Германияның Норвегияға шабуыл жасау және оны басып алу жоспарлары әуе күштеріне көп еңбек етті. Норвегия мен Дания арасындағы Скагеррак бұғазының қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін Даниядағы әуе базаларын басып алу қажет болды. Бұл бұғазға басымдық ету Корольдік теңіз күштеріне шабуыл күштерінің негізгі жабдықтау жолдарына кедергі келтіруге мүмкіндік бермес еді. Осы тұрғыдан алғанда, Данияны басып алу өте маңызды деп есептелді. Осыған байланысты Аалборг әуежайын басып алу ерекше маңызды деп саналды. Неміс Вермахты 9 сәуірде сағат 05:15 шамасында Дания шекарасын кесіп өтті. Ұйымдастырылған операция барысында неміс әскері Данияның астанасы Копенгагендегі Лангелини доктарына түсіп, қаланы басып ала бастады. Неміс парашютистері Аалборг әуежайын да басып алды. Сонымен қатар, Германия елшісі король Христиан X-қа ультиматум жеткізді. Дания армиясы шағын, нашар дайындалған және ескірген жабдықтарды қолданды, бірақ елдің бірнеше аймағында қарсылық көрсетті; ең маңыздысы – Копенгагендегі Амалиенборг сарайында орналасқан Корольдік гвардиясы және Оңтүстік Ютландиядағы Хадерслев маңындағы күштер. Сағат 06:00-ге қарай Данияның шағын әуе күштері жеңіліске ұшырады және 28 неміс Heinkel He 111 бомбалаушылары Копенгагенге бомба тастау қаупін тудырды. Король Христиан премьер-министр Торвальд Стаунинг, сыртқы істер министрі П. Мунч және армия мен теңіз күштерінің командирлерімен кеңескеннен кейін, одан әрі қарсылық көрсету тек қана даниялықтардың қажетсіз өліміне әкеледі деп санап, капитуляциялауға шешім қабылдады. Сағат 08:43-те Дания капитуляциялады. Дания халқы оккупациядан толығымен таң қалды және үкімет оны неміс билігімен ынтымақтасуға шақырды. Германияның Данияны басып алуы 1945 жылдың 5 мамырына дейін жалғасты. Дания сауда флотының маңызды бөлігі оккупациядан құтылды, өйткені 8 сәуірде Mærsk кеме компаниясының президенті Арнольд Петер Мьоллер кемелеріне, мүмкіндігі болса, одақтас немесе бейтарап порттарға көшуді бұйырды. Неміс басқыншылығының алдын алу мақсатында британдық әскерлер 1940 жылдың 12 сәуірінде Фарер аралдарын басып алды, ол кезде Дания округі (ауданы) болған. Дания округінің губернаторы және Фарер аралдарының парламенті Лёгтинг соғыс кезеңінде аралдарды басқарды.

Достасқандардың жауабы

Көп ұзамай неміс әскері Тронхейм, Берген және Ставангерге қоныс аударған, сондай-ақ Ослофьордтағы шайқастар туралы хабар тарады. Екі неміс линкорының орналасқан жері белгісіз болғандықтан, күштерін тым жайып салуға дайын емес, «Үй флоты» жақын маңдағы Бергенге назар аударуды және шабуыл тобын жіберді. RAF барлауы күтпегендей күшті қарсылық туралы хабарлады, сонымен қатар немістердің жағалау қорғанысын бақылау мүмкіндігі де болды, осыған байланысты олар күшті қайтарып алып, оның орнына әуе кемесін пайдаланып, қарсыластың кемелеріне торпедолық бомбалаушыларды жіберді. Бірақ шабуыл басталған жоқ, себебі Люфтваффе бомбалаушылары алдымен «Үй флоты»на шабуыл жасады. Бұл шабуыл бір эсминецті батырып, содан кейін әуе шабуылына қарсы шаралары тиімсіз болғандықтан «Үй флоты»н солтүстікке шегінуге мәжбүр етті. Осы аймақтағы неміс әуе басымдығы британдықтарды барлық оңтүстік аймақтарды су асты кемелері мен RAF-ке қалдыруға мәжбүр етті, ал су үсті кемелері солтүстікке шоғырланды. Келесі күні таңертең Уорбертон Ли өзінің флагманы және тағы төрт эсминецті Офотфьордқа алып кірді. Сағат 04:30-да ол Нарвик портына жетіп, және бірге кірді, ал және кіреберісті күзетіп, жағалау батареяларын бақылады. Тым қатты қар мен бұлт болғандықтан, Уорбертон Лидің тобы байқалмай жақындауға мүмкіндік алды. Портқа келгенде олар бес неміс эсминцін тапты және атыс ашты, осылай Нарвик шайқасының бірінші кезеңі басталды. Уорбертон Лидің кемелері жау кемелеріне үш рет шабуыл жасады, ал бірінші шабуылдан кейін Hotspur және Hostile қосылды, екі эсминецті батырып, тағы біреуін іс жүзінде қолдануға жарамсыз қылды, сондай-ақ алты танкер мен жабдықтау кемесін батырды. Неміс командирі коммодор Фридрих Бонте өзінің флагманы неміс эсминец Z21 «Вильгельм Хайдкамп» батқанда қаза тапты. Алайда капитан Уорбертон Ли соңғы рет неміс эсминдеріне шабуыл жасауға бел буғанда, қателік жіберді. Солтүстік және Батыс Германия эсминдері сағат 06:00-де британдық флотқа жиналды, ал британдықтар соңғы шабуылға дайындалып жатқанда. «Харди» қатты зақымданып, жағаға тірелді, ал Уорбертон Ли қаза тапты. «Хантер» мен «Хотспур» екеуі де ауыр зақымдар алды, ал «Хотспур» батып бара жатқан «Хантерге» соқтығысты. «Хостил» мен «Хавок» осы уақытта алға жылдамдап, бірақ кері бұрылып, «Хотспурдың» шегінуіне көмектесу үшін қайта оралды. Неміс эсминдерінде отын мен оқ-дәрі аза болғандықтан, «Хостил» мен «Хавок» «Хотспурдың» кері шегінуіне көмектесу үшін қайта оралды.

Нарвиктің екінші шайқасы

Бірінші Нарвик шайқасынан кейін көп ұзамай британдық күштер тағы екі неміс кемесін баттырды. 9-10 сәуір түндегі кемедегі шабуыл жасаушылар Кристайсандтан шыққаннан кейін көп ұзамай «Карлсруэ» жеңіл крейсерін ұстап, баттырды. 10 сәуірде Флоттың әуе күштері Оркни аралдарындағы RNAS Хэтстон (сондай-ақ HMS Sparrowhawk деп те аталады) базасынан Берген портындағы неміс соғыс кемелеріне қарсы ұзақ қашықтықтан шабуыл жасады. Шабуыл нәтижесінде «Кенигсберг» жеңіл крейсері батты. 10 сәуірде «Фуриус» және соғыс кемесі «Үй флотына» қосылды, содан кейін «Адмирал Хипперді» батыру мақсатымен Тронгеймге қарсы тағы бір әуе шабуылы жасалды. Бірақ «Адмирал Хиппер» порттан шығу күзетін асып өтіп, шабуыл басталған кезде Германияға қайтып бара жатқан еді; қалған неміс эсминдері мен қолдау кемелері шабуыл кезінде зақымдаған жоқ. 11 сәуірде түнгі сағат 00:00-де оңтүстікте «Люцков» ауыр крейсеріне ауыр зақым келтіріліп, неміс кемесі бір жылға істен шығарылды. Неміс флотының норвеж суларынан шығып кеткені анық болғандықтан, «Үй флоты» қалған эсминдерді ұстау үмітімен солтүстікке қарай Нарвикке бет алды. Жолда кемелер неміс бомбалаушыларынан қайта-қайта шабуылға ұшырады, олар жағалаудан алысқа бұрылуға мәжбүр болды. 12 сәуірде олар Нарвикке жетті және «Фуриус» әуе кемесінен Нарвикке шабуыл жасауға тырысты, бірақ нәтижелер көңіл көншітпеді. Оның орнына, Уитворттың басқаруымен «Варспит» соғыс кемесі мен күшті эскорт күшін жіберуге шешім қабылданды. 13 сәуір күні таңертең Уитворттың күштері Vestfjord-қа кірді, ал «Варспит» ұшағының Swordfish ұшағы бағыттап берді. Екі неміс эсминцін анықтағаннан басқа, барлау ұшағы U-64 суасты кемесін баттырды, бұл ұшақтан суасты кемесін алғашқы рет батыру болды. «Варспит» эсминдері соғыс кемесінің алдында жүріп, оларды қарсы алуға келген неміс кемелерімен бірінші болып қақтығысты, осылайша Нарвик шайқасының екінші кезеңі басталды. Екі тарап та айтарлықтай зақым келтірмегенмен, неміс кемелерінде оқ-дәрі азайып, біртіндеп портқа кері шегінді. Сол күні түстен кейін көпшілігі Ромбаксфьордқа қашуға тырысты, жалғыз ерекшелігі – неміс эсминці Z19 Hermann Künne, ол Herjangsfjord-қа бағытталғанда жағаға тіреліп, төрт британдық эсминецпен жойылды. Алайда, неміс жағдайы үмітсіз болды, олар отын мен оқ-дәрісінен таусылып, қалған британдық кемелер келген кезде неміс экипаждары кемелерін тастап, суға батырды. 18:30-ға қарай британдық кемелер енді тазартылған фьордтан шығып кетті.

Норвегиядағы жағдай

Неміс шабуылдары көбінесе бір мезгілде шабуыл жасау мақсатына қол жеткізді және норвегиялық күштерді дайындықсыз басталды, жағдайды нашарлатқан нәрсе – норвегиялық үкіметтің тек ішінара жұмылдыруға бұйрық беруі болды. Бірақ одақтастар үшін бәрі жоғалған жоқ, себебі Ослофьордтағы неміс «Gruppe 5» тобының ығыстырылуы норвегиялықтарға корольдік отбасы мен Норвегия үкіметін Хамарға эвакуациялау үшін бірнеше сағат уақыт берді. Үкімет қашып кеткен соң Видкун Квислинг радиостанцияны басып алып, өзін Норвегияның жаңа премьер-министрі деп жариялап, төңкеріс жасады. Квислингтің төңкерісі және жаңа министрлер тізімі сағат 19:32-де жарияланды. Квислингтің төңкеріс үкіметі 15 сәуірге дейін, Норвегия Жоғарғы соты оккупацияланған Норвегия аудандарының азаматтық басқаруын жүзеге асыру үшін Әкімшілік кеңес тағайындағанға дейін, және Квислинг отставкаға кеткенге дейін өз орнында қалды. 9 сәуір кешкісін Норвегия үкіметі Хамардың қауіпсіз емес екеніне сенімді болғандықтан Эльверумға көшті. Барлық неміс талаптары қабылданбады және парламент мүшелері Эльверум өкілеттігін бекітті, бұл кабинетке парламент келесі кездесуге дейін шешімдер қабылдауға кең өкілеттік берді. Бірақ жағдайдың ауырлығы оларды келесі күні өтетін немістермен келіссөздерді жалғастыруға мәжбүр етті. Алдын ала шара ретінде Норвегиялық жаяу әскеріндегі бас инспектор, полковник Отто Руге Ослодан 110 км солтүстікке қарай, Мидцкогенде жол тосқауылдарын орнатты. Норвегиялық позицияға жақын жерде неміс әскерлерінің шағын тобы шабуыл жасады, оларға Германия елшілігінің әуе атташесі Эберхард Спиллер басшылық етіп, король Хакон VII-ді тұтқындауға асығысқан. Ұсақ шайқас болды және Спиллер қаза тапқаннан кейін немістер кері шегінді. 10 сәуірде норвегиялықтар мен немістер арасындағы соңғы келіссөздер Хакон VII басқарған норвегиялық делегацияның Квислингтің жаңа үкіметін мойындау туралы неміс талабын қабылдамауынан кейін сәтсіз аяқталды. Сол күні Ослода, немістер басып алған қалада, британдық бомбалаушылар келе жатыр деген қауесет тарады, нәтижесінде үрей туды. «Үрей күні» деп аталған бұл күні қала тұрғындары айналағы ауылдарға қашып, сол күні кешке немесе ертесіне ғана қайтып келді. Ұқсас қауесеттер Эгерсунд және басқа да жағалау қалаларында жаппай үрейге әкелді. Бұл қауесеттердің шығу тегі әлі анықталған жоқ. 11 сәуірде, неміс-норвегиялық келіссөздер бұзылғаннан кейін, 19 неміс бомбалаушысы Эльверумға шабуыл жасады. Екі сағаттық бомбалау салдарынан қала орталығы қирады және 41 адам қаза тапты. Сол күні 11 «Люфтваффе» бомбалаушысы Норвегия королі, тәждік ханзада Олав және үкіметті өлтіру мақсатымен Нюбергсунд қаласына шабуыл жасады. Норвегия билігінің таралу алдындағы соңғы әрекеттерінің бірі – 10 сәуірде Отто Ругені генерал-майор шеніне көтеріп, Норвегия армиясының Бас қолбасшысы етіп тағайындау болды, ол неміс басқыншылығына қарсы күресті бақылауға жауапты болды. Руге тағайындалғаннан кейін норвегиялық позиция анық болды, неміс әскерінің ілгерілеуін тоқтатуға бұйрық берілді. 11 сәуірде Ослода күшейту алғаннан кейін генерал Фалькенхорсттың шабуылы басталды; оның мақсаты норвегиялықтар тиімді жұмылдыра алмастан немесе одақтастардың ірі араласуы болмастан Германияның шашыраңқы күштерін біріктіру еді. Оның алғашқы міндеті – Ослофьорд аймағын қорғау, содан кейін 196-шы және 163-ші жаяу әскер дивизияларын Тронхеймдегі күштермен байланыс орнату үшін пайдалану болды.

Жер бетіндегі науқан

Неміс басқынының мәндік сипаты британ әскеріне белгілі болған соң, олар қарсы шабуылға дайындық бастады. Бірақ әртүрлі бөлімдер арасындағы келіспеушіліктер күшті болды, себебі британ армиясы Отто Ругемен ақылдасып, Орталық Норвегиядағы Тронхеймге шабуыл жасауды қаласа, Черчилль Нарвикті қайтарып алуға талап етті. Келісім ретінде екі бағытқа да әскер жіберу туралы шешім қабылданды. Адмирал Лорд Корк одақтас күштердің барлық операцияларын басқарды.

Шығыс Норвегиядағы науқан

10 сәуірде Руге бас қолбасшы болып тағайындалғаннан кейін норвегиялық стратегия – Ослодан солтүстікке қарай жылжып келе жатқан немістерге қарсы, Тронхеймдегі шабуыл жасаушы күштермен қосылуына кедергі келтіру болды. Норвегияның шығысындағы норвегиялық күштердің басты мақсаты – одақтастарға Тронхеймді қайтарып алуға және Осло аймағындағы неміс бас күштеріне қарсы қарсы шабуылға көшуге жеткілікті уақыт беру еді. Ослофьорд аймағын генерал-майор Карл Йохан Эрихсен басқарған 1-ші дивизия қорғады. Ал аймақтың қалған бөлігін генерал-майор Якоб Хвиден Хауг басқарған 2-ші дивизия қамтыды. Неміс шабуылының салдарынан, норвегиялық бөлімдер қалыпты түрде жұмылдырыла алмады, сондықтан импровизацияланған күштер немістерге қарсы күреске жіберілді. Неміс әскеріне қарсы тұрған бірнеше бөлімдерді Руге науқанның басында жеткілікті белсенділік пен шабуылдық рух танытпаған командирлерді алмастыру үшін арнайы таңдаған офицерлер басқарды. Неміс шабуылының мақсаты – Осло мен Тронхеймдегі күштерін біріктіру болды. 14 сәуірде Ослодан Гудбрансдален және Эстердален аңғарларына қарай солтүстікке қарай жылжу басталды. Хёнефосс немістер басып алған алғашқы қала болды. Хёнефосстан солтүстікке қарай немістер норвегиялық қарсылыққа тап болды, бастапқыда кешіктіру шаралары жүргізілді, ал кейін бөлімдер ұйымдастырылған қорғанысқа көшті. Екі тараптан да ауыр шығындарға ұшыраған қарқынды шайқастар барысында, 15 сәуірде Норвегияның 6-шы жаяу әскер полкінің әскерлері Хаугсбигд ауылында неміс әскерінің жылжуын тоқтатты. Немістер Норвегияда алғаш рет танктарды қолданғаннан кейін, келесі күні ғана Хаугсбигдте норвегиялық қорғанысын бұзды. Норвегиялық әскерлерде танкқа қарсы қарулар болмағандықтан, неміс шабуылын тоқтату мүмкін болмады. Норвегиялық стратегияның негізі 13 және 14 сәуірде құлап бастады, ол кезде Эстфольдтағы 1-ші дивизияның 3000 сарбазы бұйрықсыз швед шекарасын кесіп өтіп, бейтарап шведтер тарапынан ұсталды. Сол күні 1-ші дивизия Швецияға өтуді бастағанда, Конгсбергтегі Хайстадмоен әскер лагерінде орналасқан 3-ші жаяу әскер полкінің екі батальоны капитуляциялады. Генерал-майор Эйнар Лильджедалл басқарған 3-ші дивизия 15 сәуірде Сетесдалда немістерге берілді, оларға дейін бірде-бір шайқасқа қатыспаған еді. Сетесдалдағы капитуляцияда 2000-ға жуық сарбаз тұтқынға алынды. 20 сәуірде франко-британдық жоспарлар Норвегияның орталық қаласы Тронхеймді қайтарудан бас тартқаннан кейін, Руге стратегиясы іс жүзінде мүмкін емес болды. Тронхеймді қайтару жөніндегі одақтастардың жоспарларын тоқтатумен бірге, Андальснеске қонған британдық күштер Норвегияның шығысына көшті. 20 сәуірге дейін үш британдық жарты батальон Лиллехаммер қаласына жақын Файбергке дейін оңтүстікке жылжыды. Норвегиялық және британдық күштермен бірнеше апта бойы жүргізілген шайқастарда немістер Ослодан солтүстікке қарай жылды, олардың негізгі күштері Гудбрансдален аңғары арқылы өтті. Әсіресе ауыр шайқастар Треттен, Фяванг, Винстра, Квам, Шёа және Отта сияқты жерлерде болды. 25 және 26 сәуірдегі Квам шайқасында британдықтар неміс әскерінің жылжуын екі күндік ауыр шайқаста тоқтата алды. Басқа неміс бөлімшелері Валдрес және Эстердален аңғарларын бұзып өтті, бірінші жағдайда ауыр шайқастардан кейін және бастапқыда норвегиялық күштердің сәтті қарсы шабуылынан кейін. Ослодан солтүстікке қарай жылжу кезінде немістер әуе шабуылдары арқылы норвегиялық қарсылықты үнемі әлсіретті. Юнкерс Ju 87 секіруші бомбалаушылары алға жылжуға қарсы тұрған норвегиялық әскерлердің рухын түсіруде ерекше тиімді болды. Норвегиялық күштердің әуеге қарсы қару-жарағының толық жоқтығы неміс ұшақтарына жазасыз әрекет етуге мүмкіндік берді.

Оңтүстік Норвегиядағы Норвегиялық құлдырау

9 сәуірде Кристиансандты басып алғаннан кейін, Оңтүстік Норвегиядағы батальондық қуатты неміс басқыншы күштері қала тұрғындарын эвакуациялауға рұқсат берді. Сонымен қатар, немістер Кристиансандты қоршаған аймақтарды бақылауға кірісті. Норвегия әскерлері арасында бірнеше күндік шатасу мен үрейлі жағдайларға қарамастан, ешқандай шайқас болмауына қарамастан, Сетесдалдағы қорғаныстағы 3-дивизияның 2000 сарбазы 15 сәуірде толыққанды бас берді.

Батыс Норвегиядағы науқан

Батыстағы маңызды Берген және Ставангер қалаларын немістер 9 сәуірде басып алды. Шамамен 2000 неміс әскері Бергенді басып алып, ондағы норвегиялық қару-жарақ қоймаларын жаулады. Бергендегі шағын норвегиялық жаяу әскерлері шығысқа қарай шегінді, артынан екі теміржол көпірін және жолдың бөліктерін жарылыспен қиратты. Қалалардың түсуіне қарамастан, аймақтық қолбасшы генерал Уильям Стеффенс толық жұмылдыруға бұйрық берді. Сәуірдің ортасында Батыс Норвегияны қорғауға жауапты 6000 сарбаздан тұратын Норвегияның 4-ші дивизиясы Хордаландтағы Восс қаласының маңына жұмылдырылды. 4-ші дивизия Солтүстік Норвегиядан басқа, толық және ұйымдастырылған түрде жұмылдырылған жалғыз әскери округ болды. 4-ші дивизияның сарбаздары батыс және шығыс Норвегияны байланыстыратын Берген теміржол желісі бойындағы немістердің алғашқы шабуылын тойтарды. Солтүстік 5-ші дивизия әскерлері британдықтардың Андальснеске қонғандарын қамтамасыз еткеннен кейін, Стеффенс Бергенді қайта басып алуға бағытталған шабуылды жоспарлады. Адмирал Танк Нильсен басқаратын үш аймақтық командаға біріктірілген Норвегияның теңіз күштері немістердің Хардангер-фьорд пен Согне-фьордқа енуіне кедергі келтірді. Жалпы алғанда, Норвегия Корольдік теңіз күштері Германияның Бергенді басып алуынан кейін Батыс Норвегияға 17-18 әскери кеме және 5-6 ұшақ жіберді. 23-25 сәуірде Люфтваффе Восс пен айналасындағы ауылдық жерлерді бомбалап, ауыр зақым келтірді, соның салдарынан бейбіт тұрғындар қаза тапты. 26 сәуірде немістер қаланы басып алды. Восс түскеннен кейін генерал Стеффенс әскерлерінің қалдықтарын солтүстікке қарай эвакуациялады, 28 мамырда Согне-фьордтың оңтүстік жағын эвакуациялады (Лердалдағы шағын топтан басқа). Ол Фюрдеде штабын құрып, Согн-ог-Фьорданеді қорғауға дайындалды. 30 сәуірде генерал Отто Ругеден келген хабарлама жеткізілді, онда барлық одақтас әскерлердің, сондай-ақ Король мен Армия басшылығының Оңтүстік Норвегиядан эвакуацияланғаны айтылды. 1 мамыр күні одақтас немесе норвегиялық күштерден көмек келмейтінін сезінген Стеффенс әскерлеріне тарап кетуге бұйрық берді. 1 мамыр мен 2 мамыр аралығындағы түні Стеффенс үш әскери ұшақпен Тромсёге кетті, бұл аймақтағы науқанды тиімді аяқтады. Хордаланд пен Согн-ог-Фьордандағы шайқастарға құрлықтағы әскерлер қатыспады. Тағы екі ұшақ Ұлыбританияға қызмет ету үшін ұшты. Норвегияның батысындағы Норвегия Корольдік теңіз күштерінің кемелеріне Ұлыбританияға немесе Солтүстік Норвегияға эвакуациялануға бұйрық берілді, бірақ тек қосымша кемелер Ұлыбританияға, ал «Штейнар» Солтүстік Норвегияға жөнелтілді. Қалған кемелер жаппай дезертирлік салдарынан немесе одақтастар бақылайтын аймаққа қауіпті сапар шегуге орнына әскерлерін таратуды жөн көрген командирлердің кесірінен кете алмады. Батыс Норвегиядағы соңғы норвегиялық әскерлер Флороде 1940 жылдың 18 мамырында ғана таратылды.

Орталық Норвегиядағы науқан

Орталық Норвегиядағы науқанның бастапқы жоспарлары одақтас күштердің Тронгеймге қарсы үш бағыттан шабуыл жасауын, ал норвегиялықтардың оңтүстікте неміс күштерін ұстап тұруын көздеген. 12 сәуірде британдық алғы шеп күштері Андальснеске жетті. 17 сәуірде негізгі қону – Sickleforce, құрамында негізінен британдық 148-ші жаяу әскер бригадасы болды және генерал-майор Бернард Паджет басқарды. Норвегияның аймақтағы табысты жұмылдырылуы британдықтардың қонуына жағдай жасады. Сапар барысында күш, Намсосқа апаратын фьордтың тар суларына байланысты, көлемді көлік кемелерінен эсминецтерге ауыстырылды; ауысу кезіндегі шатастықтан көптеген жабдықтары мен тіпті бригада командирі жоғалып кетті. Морисфорс үшін тағы бір үлкен мәселе – әуеден қолдаудың және тиімді әуе шабуылына қарсы қорғаныстың жетіспеушілігі болды, осы мүмкіндікті Люфтваффе толыққанды пайдаланды. 17 сәуірде күш Намсостан Фоллафосс ауылы мен Штейнкьер қаласының маңындағы позицияларға жылжыды. Осыған қарамастан, ол 130 км (81 миль) ішке Штейнкьерге өтіп, Норвегияның 5-ші дивизиясымен байланыс жасады. Бірақ үнемі әуе шабуылдары кез келген шабуылға мүмкіндік бермеді, және 21 сәуірде Морисфорс Тронхеймнен келген неміс 181-ші дивизиясының шабуылына ұшырады. Де Виарт шабуылдардан шегінуге мәжбүр болды, Штейнкьерді немістерге қалдырып кетті. 21 және 22 сәуірде Люфтваффе Штейнкьерді бомбалады, қаланың бес бөлігінің төрт бөлігі қирады және 2000-нан астам адам үйсіз қалды. 24 сәуірге дейін Штейнкьер мен айналасындағы аудандар немістер басып алды.

Орталық және Оңтүстік Норвегиядағы науқанның аяқталуы

28 сәуірге дейін екі топты да немістер тексерген соң, одақтас басшылығы Норвегияның оңтүстік және орталық аймақтарынан барлық британдық және француз күштерін кері қайтаруға шешім қабылдады. Апрель айының соңғы күндері Алесунд қаласы да неміс бомбалаудан ауыр зардап шекті. "Сикльфорс" күштері 2 мамырда сағат 02:00-ге дейін Андальснеске қайта оралып, неміс 196-шы дивизиясы порты басып алуға бірнеше сағат қалғанда қашып үлкерді.

Солтүстік Норвегиядағы науқан

Солтүстік Норвегияда генерал Карл Густав Флейшердің басшылығындағы Норвегияның 6-дивизиясы Нарвик қаласында неміс басқыншы күштеріне қарсы тұрды. Неміс басқыншылығынан кейін генерал Флейшер Солтүстік Норвегиядағы барлық норвегиялық күштердің бас қолбасшысы лауазымын алды. Норвегияның Нарвиктегі немістерге қарсы қарсы шабуылына Флейшердің Шығыс Финнмарктағы маңызды күштерді алыс солтүстіктегі ықтимал кеңес шабуылына қарсы күзету туралы шешімі кедергі келтірді. Бұл күш бригадалық Уильям Фрейзердің басшылығымен 24-ші гвардиялық бригададан және бригадалық Антуан Бетхоуарт бастаған француз және поляк бөлімшелерінен құралды. 15 сәуірде одақтастар маңызды жеңіске қол жеткізді, өйткені Корольдік флоттың эсминстері, NP1 конвойын тасымалдайтын әскерлерді ертіп жүрген, неміс U-49 қайығын Вэгсфьорденде суға батыруға мәжбүр етті. Суға батқан U қайығының айналасында Норвегия операциялық аймағындағы барлық U қайықтарының орналасуы, кодтары және операциялық бұйрықтарын егжей-тегжейлі баяндаған құжаттар табылды. Бұл одақтастарға Солтүстік Норвегиядағы науқанға әскерлер мен жабдықтау конвойын жоспарлау кезінде тиімді және құнды құрал болды. Орталық Норвегиядағы одақтастардың сәтсіздігінен кейін солтүстік күштерге көбірек дайындық жасалды. Әуеден қорғауды Бардуфосс әуе стансасынан, қайта жабдықталған No. 263-эскадрилья RAF Gloster Gladiators және No. 46-шы эскадрильяның Hawker Hurricanes қамтамасыз етті. Солтүстік Норвегиядағы одақтастардың қарсы шабуылдарының бір бөлігі ретінде француз әскерлері 13 мамырда Бьерквикте қонуға барды. Әскери-теңіз күштерінің қарулы күштерін қолдаған одақтас әскери кемелері ауылдың көп бөлігін қиратып, 14 бейбіт тұрғынды өлтірді, содан кейін немістер Бьерквиктен ығыстырылды. Сәуірдің соңында Британияда подполковник Колин Губбинс басқарған он тәуелсіз рота құрылды. 2 мамырда осы роталардың төртеуі Губбинс басшылығымен "Кешір күш" болып құрылды және Бодё, Мо-и-Рана және Мосьоенде немістерді тоқтатуға жіберілді. Олар Мосьоеннің оңтүстігіндегі алдыңғы қатарлы неміс бөлімшелерін тосқауылға алса да, неміс негізгі корпусы оларды жеңіп, 24-ші гвардиялық бригада қорғауы тиіс Бодёға кері шегінді. 24-ші гвардиялық бригада Бодёға көшіп барғанда, Бригадир Фрейзерді алып бара жатқан эсминец бомбаға ұшырап, Британияға қайтуға мәжбүр болды. Губбинс полковник дәрежесінде бригадаға басшылықты қолға алды. 15 мамырда 1-ші Ирланд гвардиясын тасымалдайтын әскер кемесі бомбаға ұшырады, әскерлерге ауыр зардаптар тиді, ал екі күннен кейін крейсер 2-ші Оңтүстік Уэльс шекарасының жабдықтарын тасымалдай отырып, суға батып кетті. Екі батальон да Харстадқа қайта оралды, қайта жабдықталып, Бодёға қайта аттанды. Немістер Мосьоендегі теміржолдан солтүстікке қарай алға жылжуда, Мо-и-Рана гарнизоны (I Шотланд гвардиясына негізделген аралас күш) 18 мамырда Губбинс пікірінше тым асығыс түрде кері шегінді. Шотланд гвардиясының қолбасшысы, подполковник Томас Бёрнанд Трапес Ломакс, бірінен соң бірі позициялар ұстауға бұйрық беріп, бірақ кейінге қалды. Бригада 25 мамырда Скьерстад фьорды арқылы қатты қысыммен кері шегінді, оны 1-ші Ирландия гвардиясының артқы бөлімдері және подполковник Хью Стоквеллдің қолбасшылығындағы бірнеше тәуелсіз компаниялар қорғайды. 27 мамыр күні кешке Бодё Люфтваффе бомбалады. Бомбалау кезінде жаңадан салынған импровизациялық ұшу-қону алаңы, радиостанция және қаланың 760 ғимаратының 420-ы қиратылды, 15 адам қаза тауып, тағы 5000 адам үйсіз қалды. Губбинс күштері 30 мамырдан 2 маусымға дейін Бодёдан эвакуацияланды. Осы үш күн ішінде төмен бұлт Лютваффеге араласуға кедергі жасады. 27 мамырдағы әуе шабуылы кезінде соққыға ұшыраған импровизациялық әуе жолағы немістердің қолына түсті, бұл немістерге Нарвиктің шайқасына әлдеқайда жақын әуе базасын берді және олардың солтүстікке қарай алға жылжуына үлкен мән берді. 28 мамырда екі француз және бір норвегиялық батальон шабуыл жасап, Нарвикті немістерден қайтарып алды. Қаланың оңтүстігінде поляк әскерлері Бейсфьорд бойымен шығысқа қарай алға жылды. Норвегиялық әскерлер немістерді Швеция шекарасына қарай Бьёрнфелл маңында итермеледі. Алайда, Германияның Францияға және Нидерландқа шабуыл жасауы соғыстың жалпы жағдайын айтарлықтай өзгертті және Норвегияның маңыздылығы айтарлықтай төмендеді. 25 мамырда, Нарвикті қайтадан басып алудан үш күн бұрын одақтас командирлер Норвегиядан эвакуациялау туралы бұйрық алды. Қалаға шабуыл жасау, әсіресе, одақтастардың Норвегиядан кету ниетін немістерден жасыру үшін жасалды. 28 мамыр күні одақтастар Нарвикті қайтарып алғаннан кейін қала Люфтваффе бомбалады және ауыр зардаптар тигізді. Одақтастардан жабдықтаусыз норвегиялық армия жақын арада күресін жалғастыра алмас еді. 8 маусымға дейін, теміржол желілерін және портовый құрылыстарды жойғаннан кейін, барлық одақтас әскерлері эвакуацияланды. Немістер Нарвик гарнизонына қысымды жеңілдету үшін "Юно" операциясын бастады және эвакуацияны анықтағаннан кейін миссияны екі британдық эсминецті іздеуге және сүңгітіп, әуе тасымалдаушыны жоюға ауыстырды. Бірақ британдық кемелер батып кеткенге дейін эсминец Scharnhorst-ты торпедалап зақымдады. Одан кейін британдық суасты қайығы Gneisenau-ды тоқтатып, ауыр зақымдады. Нарвиктегі шайқастағы норвегиялық күштерге капитуляция келісімі сол күні Бьёрнфелде де қол қойылды. Осы келісімге, наурыз науқанында норвегиялық әскерлердің соңғы жергілікті капитуляциясына, немістерден генерал Эдуард Дитль және норвегиялықтардан подполковник Харальд Вреде Хольм қол қойды. 62 күндік науқан Норвегияны кеңес Одағынан басқа, неміс басқындығына ең ұзақ қарсы тұрған ел етті.

Кәсібі

Норвегияның құрлықтағы әскерінің капитуляциясымен елге неміс оккупациясы басталды. Норвегияның азаматтық жағы 24 сәуірден бастап Йозеф Тербовен басқарған Норвегияның рейхскомиссариатын құру арқылы ұйымдастырылды. Норвегияның Жоғарғы соты 15 сәуірде оккупацияланған аумақтарда Норвегия үкіметінің өкілі ретінде тағайындаған Әкімшілік кеңес 25 қыркүйекке дейін қызмет етті. Осы күннен кейін Норвегияның неміс басқыншыларының серіктесі фашистік Квислинг режимі болды. Көп ұзамай бұл күштер Солтүстік Атлантикадағы конвой шайқастарында және Еуропадағы әуе соғысында кең ауқымды шайқасқа қатысты. Әскери-теңіз және Әуе күштері қатары Норвегиядан қашқан босқындардың үздіксіз ағынымен толықты, ал олардың жабдықтары британдық және американдық ұшақтар мен кемелермен жаңартылды. 1940 жылғы маусымда 15 кемеден тұратын Норвегия Корольдік Әскери-теңіз флоты Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуына дейін 58 әскери кемеге дейін өсті. Кемелердің экипажы шамамен 7000 адамнан тұрды. Соғыс жылдарында барлығы 118 әскери кеме Норвегияның қолбасшылығында болды. Шотландияда 4000-қа жуық саяқты Норвегия армиясы қайта құрылды. Алайда, аздаған арнайы күштерді қоспағанда, ол соғыстың қалған бөлігінде аз ғана әрекеттер жасады. Шотландиядағы Норвегия армиясының күшейтілген ротасы 1944-1945 жылдарының қысында Финнмаркті азат етуге қатысты. Финнмарк пен Тромс округінің солтүстік бөліктері 1944 жылғы қазанда Қызыл Армияның Пецамо-Киркенес шабуылынан кейін немістер тарапынан күшпен эвакуацияланды, соның салдарынан жер күйдірілді. Шабуыл барысында солтүстік-шығыстағы Киркенес қаласы неміс әскерінен босатылды. Шотландиядан 300 әскер келгеннен кейін, Швециядан қосымша күштер жеткізіліп, жергілікті жерде жұмылдырылды. Соғыс аяқталғанда Финнмарктегі Норвегия күштерінің саны 3000-ға жетті. Бұл операция барысында неміс тыл гвардиясымен және патрульдерімен ұсақ шайқастар болды. Бейтарап Швецияда соғыстың соңғы екі жылында швед билігінің қолдауымен құрылған «полиция әскерлері» арқылы норвегиялық күштер жиналды. «Полиция» термині шын мәнінде таза әскери дайындық болған күшті жасыру үшін қолданылды, VE күніне дейін 13000-ға жуық жақсы даярланған және жабдықталған әскерді жинады. 1945 жылы Финнмаркті азат етуге 1300 «полиция әскері» қатысты. Норвегияның ресми қарулы күштерінен бөлек, Норвегиядағы негізгі қарулы қарсылық қозғалысы, эмигранттық үкімет бақылауындағы Милорг соғыс аяқталғанда шамамен 40000 жауынгерді даярлады. 1941 жылғы қарашада эмигранттық Норвегия үкіметі Милоргты Норвегия қарулы күштерінің төртінші тармағы деп жариялады. Теңіздегі неміс шығындары ауыр болды, Кригсмарине-нің екі ауыр крейсерінің бірі, алты жеңіл крейсерінің екеуі, жиырма жойғыш кемесінің он және алты U- қайығы батты. Тағы бірнеше кемелер зақымданғаннан кейін, Норвегия кампаниясынан кейін неміс су үстіндегі флотында үш крейсер және төрт жойғыш кеме ғана жұмыс істеді. Кампания кезінде екі торпедалық қайық және он бес жеңіл теңіз бөлімдері де жоғалды. Кампания кезінде екі неміс линкоры мен екі крейсер зақымдалды. Неміс ресми деректері Норвегия кампаниясы кезінде жоғалған неміс ұшақтарының саны 90 деп көрсетеді, ал тарихшы Франсуа Керсоудидің басқа бағалаулары 240-қа дейін жетеді.

Норвегия және одақтастар

Норвегиялық және одақтас әскерлерінің Норвегия науқанындағы жоғалтыстары шамамен 6 602 адамды құрады. Британдықтар құрлықта 1 869 адамды – қаза тапқандар, жараланғандар және хабарсыз жоғалғандарды, теңізде шамамен 2 500 адамды жоғалтты, ал француз және поляк әскерлері 533 адамды – қаза тапқандар, жараланғандар және хабарсыз жоғалғандарды жоғалтты. Норвегия тарапынан шамамен 1 700 адам зардап шекті, оның ішінде 860 адам қаза тапты. Сонымен қатар, неміс бомбалауларының салдарынан шамамен 400 норвегиялық азамат та қаза тапты. Норвегия теңіз күштері, неміс басқыншылығы басталғанда негізінен ескірген 121 кемеден тұрды және науқан барысында дерлік жойылды. Соғыс аяқталған кезде, тұтқынға алынған неміс балық аулау кемесін қоса алғанда, барлығы 15 әскери кеме, 600-ға жуық адаммен бірге Ұлыбританияға көшіп кетті. Норвегияның қалған теңіз кемелері шайқаста батып, өз экипаждарымен бірге суға жіберілді немесе немістер тарапынан басып алынды. Науқан кезінде батқан әскери кемелердің арасында екі жағалау қорғаныс кемесі және екі эсминец болды. Жеті торпедалық катер де батып немесе суға жіберілді, ал қалған он кеме немістер тарапынан басып алынды. Тоғыз норвегиялық су асты кемесінің тек біреуі ғана Ұлыбританияға қашып құтыла алды, ал қалған сегізі суға жіберілді немесе басып алынды. Кейіннен шамамен 50 тұтқынға алынған норвегиялық теңіз кемелері Kriegsmarine қызметіне тартылды. Норвегия үкіметінің Nortraship жүйесі арқылы одақтастар әлемдегі төртінші ірі Норвегия сауда флотының қызметтерін де алды. 1 028 кемеден тұратын Nortraship 22 сәуірде Ромсдалдағы Стугуфлаттенде өткен үкімет отырысында құрылды. Nortraship флоты соғысқа дейінгі Норвегия сауда флотының 85% құрады, ал қалған 15% немістер шабуыл жасаған кезде Норвегияда болды және қашып құтыла алмады. Nortraship кемелерінің экипажында 27 000 теңізші болды. Норвегия науқаны кезінде барлығы 43 норвегиялық кеме батырылды, ал тағы 29 кеме бейтарап Швеция тарапынан тұтқындалды. Nortraship Норвегия үкіметіне эмиграцияда экономикалық тәуелсіздік пен қарсылықты жалғастыруға мүмкіндік берді. Германияның Норвегияны басып алуы келесі бірнеше жыл бойы одақтастар үшін үлкен қиындыққа айналды. Соладағы бомбалаушылардың Солтүстік-Шығыс Шотландиядағы Рэттрей Маңына (Rattray Head) дейінгі қашықтығы шамамен 920 км болды, ал Германиядағы ең жақын әуежайдан (Силт аралы) 1 400 км-ге жуық болатын. Шотландияның шығысы мен жағалау кемелері 1943 жылға дейін, көбінесе Норвегиядан жасалған бомбалау шабуылдарынан зардап шекті. Норвегия құлағаннан кейін Шотландия (әсіресе Скапа-Флоу және Розиттегі флот базалары) әуе және теңіз шабуылдарына осал болып көрінді. Неміс сауда кемелері Солтүстік Атлантикаға жету үшін Норвегияны база ретінде пайдаланды. 1941 жылы Германия Кеңес Одағына шабуыл жасағаннан кейін Норвегиядағы әуе базалары одақтастардың Арктикадағы конвойларын тоқтату үшін де қолданылды, бұл кемелерге ауыр зиян келтірді.