Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
14-ші Аббасид халифасы (869–870 ж.ж. биледі)
14th Abbasid Caliph (r. 869–870)
Абу Исхақ Мұхаммед ибн әл-Ватик (أبو إسحاق محمد بن هارون الواثق; – 21 маусым 870), билікке келгендегі есімімен әл-Мухтади биллах (арабша: المهتدي بالله, "Алланың тура жолымен жетелеуші") деп жақсы танымал, 869 жылдың шілдесінен 870 жылдың маусымына дейін Аббасид халифатының халифасы болды, бұл "Самаррадағы анархия" кезеңіне сәйкес келеді.
Abū Isḥāq Muḥammad ibn al Wāthiq (أبو إسحاق محمد بن هارون الواثق; – 21 June 870), better known by his regnal name al Muhtadī bi 'llāh (Arabic: المهتدي بالله, "Guided by God"), was the Caliph of the Abbasid Caliphate from July 869 to June 870, during the "Anarchy at Samarra".
Ерте өмір
Әл-Мухтади Аббасид халифасы әл-Ватиқтың ұлы болды. Ол 833 жылы дүниеге келді. Әл-Мухтадидің анасы грек құлы Қурб еді. 847 жылдың тамыз айында әкесі, халифа әл-Ватиқ қайтыс болғаннан кейін, кейбір шенеуніктер жас Әл-Мухтадиді халифа етіп сайлауды қалаған, бірақ ақырында олардың таңдауы оның інісі Әл-Мутаваккилге түсті.
Al Muhtadi was the son of Abbasid caliph al Wathiq. He was born in 833. Al Muhtadi's mother was Qurb, a Greek slave. After the death of his father, Caliph al Wathiq in August 847, there were some officials who wanted to elect the young al Muhtadi as caliph, but in the end, their choice fell on his uncle, al Mutawakkil .
Өмірбаян
Халифа әл-Мутаздың жетістіктеріне қарамастан, ол сол кезеңнің басты мәселесін шеше алмады: әскерге жалақы төлеуге жеткілікті қаржының жетіспеуі. Халифаттың қаржылық қиындықтары оның билікке келген кезде-ақ байқалды – әскерге берілетін, әдеттегі он айлық жалақысының сыйлығы, қаржы тапшылығына байланысты екі айға дейін азайтылды – және бұл Бағдаттағы әл-Мустаин режимінің құлауына себеп болды. Азамат соғысы мен одан кейінгі жалпы тәртіпсіздік жағдайды одан да нашарлатты, себебі Бағдад маңынан, тіпті алыс провинциялардан да кіріс түспей қалды. Осының салдарынан әл-Мутаз Бағдаттағы Ибн Тахирмен жасасқан келісімін орындаудан бас тартты, оны өз қолдаушыларын қамтамасыз етуге тастады; бұл қаладағы наразылыққа және Тахирид әулетінің жылдам құлдырауына әкелді. Бағдаттағы жағдайды 869 жылы әл-Мутаз Ибн Тахирдің інісі және мұрагері Убайдалланы қызметтен босатып, оның орнына одан кем қабілетті ағасы Сүлейменді тағайындауымен одан да ушықтырды. Нәтижесінде, бұл халифаны Самарра әскеріне қарсы тиімді тежеуден айырды және түріктерге бұрынғы билігін қайтаруға мүмкіндік берді.
Despite the successes of caliph al Mu'tazz, He could not overcome the main problem of the period: a shortage of revenue with which to pay the troops. The financial straits of the Caliphate had become evident already at his accession—the customary accession donative of ten months' pay for the troops had to be reduced to two for lack of funds—and had helped bring down the regime of al Musta'in in Baghdad. The civil war and the ensuing general anarchy only worsened the situation, as revenue stopped coming in even from the environs of Baghdad, let alone more remote provinces. As a result, al Mu'tazz refused to honour his agreement with Ibn Tahir in Baghdad, leaving him to provide for his own supporters; this led to unrest in the city and the rapid decline of Tahirid family. The turmoil in Baghdad was worsened by al Mu'tazz, who in 869 dismissed Ibn Tahir's brother and successor Ubaydallah, and replaced him with his far less capable brother Sulayman. In the event, this only served to deprive the Caliph of a useful counterweight against the Samarra soldiery, and allowed the Turks to regain their former power.
Кiру
869 жылы түркі басшылары Салих ибн Васиф пен Баикбақ қайтадан күшейіп, Ахмад ибн Исраилді қызметтен шеттетуге қол жеткізді. Соңында, түрік әскерлерінің қаржылық талаптарын орындай алмағандықтан, шілде айының ортасында сарай төңкерісі нәтижесінде әл-Мутаз тақтан түсірілді. Ол түрмеге қамалып, соншалықты зорлық-зомбылыққа ұшырады ki, үш күннен кейін, 16 шілдеде қайтыс болды. Оның орнына туысы әл-Мухтади келді.
By 869 the Turkic leaders Salih ibn Wasif and Ba'ikbak were again in the ascendant, and secured the removal of Ahmad ibn Isra'il. Finally, unable to meet the financial demands of the Turkic troops, in mid July a palace coup deposed al Mu'tazz. He was imprisoned and maltreated to such an extent that he died after three days, on 16 July 869. He was succeeded by his cousin al Muhtadi.
Халифат
869 жылы 15 шілдеде оның туысы әл-Мутаздың биліктен тайдырылып, өлтірілуінен кейін түркі сақшыларының басшылары 21/22 шілдеде әл-Мухтадиді жаңа халифа етіп сайлады. Әл-Мухтади билеуші ретінде көпшілік мұсылман үлгісіндегі билеуші деп есептейтін Омейя халифасы Омар ибн Абд әл-Азизге ұқсауға тырысты. Сондықтан ол қатал және ізгі өмір сүрді, әсіресе, барлық музыкалық аспаптарды сарайдан алып тастады және шағымдар сотына (мазалим) жеке басқаруға ұмтылды, осылайша қара халықтың қолдауын жеңіп алды. «Күш пен қабілетті» біріктіре отырып, ол түрік генералының талас-тартыстарынан әлсіреген халифаның билігі мен құдіретін қайта жаңғыртуға бекінді, бұл «Самаррадағы анархия» деп аталатын кезеңде болды. Әл-Мухтади провинцияларда Әлид көтерілісіне тап болды, бірақ оның билігіне ең басты қауіп түрік қолбасшыларынан келді. Оның билігінің алғашқы айларындағы басты тұлға – Салих ибн Васиф еді, бірақ ол да әскерге жалақы төлеуге жеткілікті кіріс таба алмады. Ол бұрынғы уәзір Ахмад ибн Исраилды өлімге кесті және хатшыларды (куттаб) қысымға алғанымен, оның билігі әлсіреуін жалғастырды. Оның басты қарсыласы Мұса ибн Буға Хамаданнан оралу мүмкіндігін пайдаланып, 869 жылдың желтоқсан айында Самарраға келді. Онда ол әл-Мухтадиді әл-Мутаздың анасы Кабиханың қазынасын тонауы үшін Салихті жазалауға ант беруге мәжбүр етті. Салих жасырынғаннан кейін түрік сарбаздары бүлік көтеріп, әл-Мухтадиді тақтан түсіруге әрекеттенді. Олар Салихты кешіруге уәде бергенде ғана тыныштыққа келді, бірақ Салих пайда болмаған соң, оның әскері Самарраны тонауға кірісті, Мұса мен оның әскері оларды таратып жіберді. Біраз уақыттан кейін Салихті Мұсаның сарбаздары тауып, өлімге кесті. Осылайша Мұса үкіметтің жетекші лауазымына ие болды, ал Сүлеймен ибн Уаһб оның бас хатшысы болды. Тарихшы Хатиб оның басшылыққа келген күнінен бастап, өліміне дейін үнемі ораза ұстағанын айтады.
After the deposition and murder of his cousin al Mu'tazz on 15 July 869, the leaders of the Turkic guard chose al Muhtadi as the new Caliph on 21/22 July. As a ruler, al Muhtadi sought to emulate the Umayyad caliph Umar ibn Abd al Aziz, widely considered a model Islamic ruler. He therefore lived an austere and pious life—notably removing all musical instruments from the court—and made a point of presiding in person over the courts of grievances (mazalim), thus gaining the support of the common people. Combining "strength and ability", he was determined to restore the Caliph's authority and power, that had been eroded during the ongoing "Anarchy at Samarra" by the squabbles of the Turkish generals. Al Muhtadi faced Alid risings in the provinces, but the main threat to his power were the Turkish commanders. The dominant figure of the first months of his rule was Salih ibn Wasif, but he too failed to provide enough revenue to pay the troops. Although he executed the previous vizier, Ahmad ibn Isra'il, and his extortion of the secretaries (kuttab), his power continued to wane. His main rival, Musa ibn Bugha, used the opportunity to return from his semi exile in Hamadhan, arriving in Samarra in December 869. There he constrained al Muhtadi to take an oath to punish Salih for having robbed the treasures of Kabiha, the mother of al Mu'tazz. Salih went into hiding, whereupon the Turks mutinied and almost deposed al Muhtadi. They relented only when he promised them to pardon Salih, but when Salih did not appear, his soldiers began to pillage Samarra, until Musa and his troops scattered them. Soon after, Salih was discovered and executed by Musa's men. Musa thus established himself as the leading official of the government, with Sulayman ibn Wahb as his chief secretary. Historian Khatib states that he adopted perpetual fasting from the day of his leadership until his murder.
Құлау және өлім
Мұса харижиттерге қарсы жорыққа шыққанда, әл-Мухтади осы мүмкіндікті пайдаланып, халықты оған және оның бауыры Мұхаммедке қарсы айдады. Мұхаммедті жемқорлық айыбымен сотқа тартып, жазалады. Әл-Мухтади кешірім беретінін уәделегенімен, Мұхаммедті өлімге кесті. Бұл Мұсамен арадағы араздықты күшейтті: ол әскерімен астанаға жорық жасап, халифаға адал күштерді жеңді. Ол тақтан түсуден бас тартты, бірақ халифаның діни дәрежесі мен халықтың қолдауына сүйеніп, өмірін және лауазымын сақтап қалуға тырысты. Дегенмен, ол 870 жылдың 21 маусымында өлтірілді, ал оның орнына туысы әл-Мутамид Джафар ибн Абд әл-Вахид ибн Джафар келді. Халифа әл-Мухтадидің жаназасының намазын Джафар ибн Абд әл-Вахид ибн Джафар оқыды.
When Musa left to campaign against the Kharijites, al Muhtadi took the opportunity to incite the people against him and his brother, Muhammad. Muhammad was brought to trial on accusations of embezzlement and was condemned. Although al Muhtadi had promised a pardon, Muhammad was executed. This cemented the rift with Musa: the latter marched on the capital with his army, and defeated the troops loyal to the Caliph. He refused to abdicate, but tried to preserve his life and office by recourse to the religious status of the caliph, and the support of the people. He was nevertheless murdered on 21 June 870, and replaced by his cousin, al Mu'tamid
Ja'far ibn Abd al Wahid ibn Ja'far led the prayers at the funeral of the caliph al Muhtadi.