Кіріспе

Араб мұсылман династиясы (1023–1091)

Аббадидтер (بنو عباد) – 1031 жылы Кордова халифатының құлдырауынан кейін Аль-Андалуста Севилья тайфасын билеген Аль-Хира қаласының Бану Лакхм тайпасынан шыққан араб династиясы. Құлағаннан кейін олар ең қуатты тайфаға айналып, көп ұзамай басқа тайфалардың көп бөлігін өздеріне қабылдады. Аббадидтердің билеуі шамамен 1023 жылдан 1091 жылға дейін жалғасты.

Шолу

Өздерінің билік ету кезінде Аббадидтер ғылым мен медицинаның дамуына маңызды үлес қосты. Олардың ғалымдар мен зерттеушілерді демеуі, ғылыми сауалдану мен тәжірибеге ұмтылыс танытқан білімді ортаның қалыптасуына көмектесті. Аббадидтердің ғылымға деген ынтасы олардың билік кезінде жазылған көптеген ғылыми еңбектерде көрінеді, оның ішінде көп данышман Ибн әл-Хайтамның танымал "Оптика кітабы" да бар. Өнер, ғылым және әдебиетке қамқорлық көрсетумен қатар, Аббадидтер ислам құқығы мен құқық ғылымының дамуына да елеулі үлес қосты. Олар әділ және теңдікті сақтайтын басшылықтарымен белгілі болды және дау-жанжалдарды шешу үшін ислам заңдарын қолдануға шақырып, ынталандырды. Бұл Андалусияда тұрақты және бейбіт қоғам құруға септігін тигізді, оған мұсылман әлемінің барлық азаматтары құрметпен қарады. Көптеген жетістіктеріне қарамастан, Аббадидтер исламды консервативті және қатаң түсіндіретін Альморавидтер тарапынан құлатылды. Альморавидтер Аббадидтердің басқа діндер мен мәдениеттерге көрсеткен төзімділігін исламның тазалығына қауіп деп санады және Андалусияға өздерінің қатаң діни көзқарастарын таңуға ниеттенді. Бұл аймақтың шығармашылық және интеллектуалдық қуатын басып тастаған діни және мәдени қысымға әкелді. Әлдеқандай құлауға ұшыраса да, Аббадидтер Андалусияда ұзаққа созылатын мұра қалдырды. Олар өнер мен архитектураға деген сүйіспеншіліктерімен, әдебиет пен ғылымды демеуімен, сондай-ақ басқа діндер мен мәдениеттерге көрсеткен төзімділіктерімен танымал болды. Олардың билік ету кезеңі мұсылман әлемінде жоғары бағаланған бай және алуан түрлі қоғам құруға көмектесті, ал ислам құқығы мен құқық ғылымына қосқан үлестері Андалусияда тұрақты және әділ қоғам құруға септігін тигізді. Аббадидтердің мұрасы бүгін де Пиреней түбегінің тарихындағы маңызды кезең ретінде тойланады.

Әбу әл-Қасым Мұхаммед ибн Аббад (10231042 жылдары билік құрған)

Севилья қадисі Әбу әл-Қасым Мұхаммед ибн Аббад 1023 жылы осы мемлекетті құрды. Бастапқыда ол лауазымды қабылдаудан бас тартты, өйткені сәтсіздікке ұшыраса немесе халықтың пікірі өзгеретін болса, соның салдарынан өлімге ұшырау қаупі бар еді. Алғашында ол тек абыройлылардан құралған кеңеспен ақылдасып билік жүргізетінін мәлімдеді. Әскери күш нығарылмастан, Малагадан бербер әскері қақпа алдында тұрып, кіруге және адал болуға талап етті, олардың талабы ең бай және ең қуатты ақсүйектер мен саудагерлердің ұлдарын кепіл ретінде беру болатын. Әбу әл-Қасым халқына жағдайға деген сенімін көрсету үшін өз ұлын жалғыз кепіл ретінде ұсынды. Осы батылдығы халықты оған адал болуға көндірді, содан кейін ол кеңесті таратып, жеке билік жүргізуді бастады. Осы кезден бастап ол өзін қоршаған кішігірім княздықтарға шабуылдар жасауға мүмкіндік алды. Бұл Кармонаның губернаторымен жасалған одақпен басталды. Оның алғашқы жаулауы Бежа болды, одан кейін Кадис батысынан жағалау аймақтарын тонап, бақылауға алды. Осы кезде Әбу әл-Қасымға бербер қаупін жеңу үшін коалиция құру қажеттігі анық болды, бірақ ол осы коалицияның басшысы ретінде қабылданбайтыны да түсінікті болды. Әбу әл-Қасым Хишам II-ге ұқсайтын алдамшыны табуға қол жеткізді. Бұл кісі, кәсібімен кілем тоқушы, бұрынғыда алдау әрекетіне қатысқан еді. Бірақ бұл жолы алдау сәтті аяқталды, коалиция Кордовадан басталып, содан кейін Дения, Балеар аралдары, Тортоса және Валенсия қосылды. Өзіне қарсы күштердің өсіп келе жатқанына ашуланған Яхья тұтқынға түсіріліп, оның командирлерінің көп бөлігімен бірге қаза болды. 1042 жылы Әбу әл-Қасым қайтыс болғанда, ол өзінің көршілерімен салыстырғанда әлсіз болғанымен, күшті көрінетін мемлекет құрды. Ол өзінің отбасын Гранада патшасының басшылығындағы жаңа бербер элементтеріне қарсы Андалусия мұсылмандарының мойындалған көшбасшылары етіп бекітті. Ол әдетте өлтірген жауының бас сүйегін сақтап, қарапайым адамдардың бас сүйегін гүлданға пайдаланса, ханзадалардың бас сүйегін арнайы сандықтарда сақтайтын. Ол өзінің билігін кеңейту үшін, негізінен кіші көршілерінің есебінен және өзінің басты қарсыласы Гранада патшасымен болған қақтығыстарда күшін арттыруға бағытталды. Бұл үздіксіз соғыстар мұсылмандарды әлсіретті, Леон және Кастилия христиан патшаларының күшінің артуына мүмкіндік берді, бірақ Севилья патшалығына басқа кіші мемлекеттерден үстемдік берді. 1063 жылдан кейін ол Кастилия және Леонның Фернандо Эль Магносының шабуылына ұшырады, ол Севилья қақпаларына жетіп, оған салық төлеуге мәжбүр етті.

Мұхаммед әл-Му'тамид (1069 1095)

Аббад II-нің ұлы Мұхаммед әл-Мутамид (1069–1095) – әл-Мутамид лақабымен билік еткен Аббадидтер әулетінің үшінші және соңғы өкілі болды. Алморавидтердің көмегімен олар 1086 жылы Альфонсоны жеңді. 1091 жылы тақтан түсірілгенге дейінгі алты жыл бойы Аббасид майданда батырлық көрсетті, бірақ саяси жағынан нашар және қатыгез болды. Соңында ол болжағандай болды: 1095 жылы оның мемлекеті Юсуф ибн Ташфин мен оның қаласындағы Алморавидтердің жақтастарымен құлатылды, одан кейін ол тақтан алынды. Ибериялық мұсылман деректерінде ол Севильяның мұсылман патшасы Аль-Мутамидтің келіні, оның ұлы Абу әл-Фаттах әл-Мамунның әйелі, Кордова эмирі (1091 жылы қайтыс болды) болғандығы айтылады. Кейінгі ибериялық христиан жазбалары оны Аль-Мутамидтің қызы деп сипаттайды, бірақ исламдық жазбалар сенімдірек деп есептеледі. Севилья Алморавидтерге түскеннен кейін ол Кастилияның Альфонсо VI-ның қорғауына қашып, оның сүйіктісіне айналды, христиан дініне өтті және Изабель деген шайқау атты алды.

Пайдаланылған әдебиеттер

Беннисон, А. К. Альморавидтер мен Альмохадтар империясы. Эдинбург университетінің баспасы, 2016. Кеннеди, Хью. Мұсылмандық Испания мен Португалия: Аль-Андалустың саяси тарихы. Routledge, 2014. Менокаль, Мария Роза. Әлемнің сәні: Орта ғасырлық Испанияда мұсылмандар, яһудилер және христиандардың төзімділік мәдениетін қалай құрғандары. Little, Brown and Company, 2002. Салма Хадра Жаюси, ред. Мұсылмандық Испанияның мұрасы. Лейден: E. J. Brill, 1994. Вассерштейн, Дэвид Дж. Партиялық патшалардың өрлеуі мен құлдырауы: Ислам Испаниясындағы саясат және қоғам, 1002–1086 жылдар. Принстон университетінің баспасы, 1985.