Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Полковник сэр Роберт Уорбертон (11 шілде 1842 – 22 сәуір 1899) – британдық әскери қызметкер және әкімші. Ол жартылай ауған және пашту тілін жақсы білген. Британдық Үндістан үшін стратегиялық маңызы зор Хайбер жолында британдық саяси өкіл ретінде көп жылдар бойы қызмет етті. Ол Афридилермен бейбітшілікті сақтауға көмектесті, олар оның зейнетке шыққаннан кейін он сегіз жыл өткен соң көтеріліс жасады.
Colonel Sir Robert Warburton (11 July 1842 – 22 April 1899) was a British soldier and administrator. Half Afghan and proficient in Pashto, he served for many years as British political officer in charge of the Khyber Pass, a region of strategic importance to British India. He helped maintain peace with the Afridis, who rose in revolt eighteen years after his retirement.
Ерте өмір және білім
Роберт Уорбертон 1842 жылғы 11 шілдеде Джагдалак пен Мак арасындағы Гилзай бекінісінде дүниеге келді. Ол Корольдік артиллерияның подполковнигі Роберт Уорбертонның (1812–1863) жалғыз ұлы, Ауғанстан әмірі Дост Мұхаммедтің қарындасы Шах Жахан Бегумнан туған. Шах Жахан Бегум Кабул британдықтар тарапынан басылып алынған кезде, қару қолданып, күштеп ұрланып, осылай некеге тұрған. Оның әкесі Ирландияның Куинс графтығындағы Гаррихинштен шыққан Ричард Уорбертонның кіші ұлы болды. Ал Ричард Уорбертонның әкесі, Джон Уорбертон, Куинс округінің депутаты, 1759 жылы Квебекте генерал Вулфтың қол астында қызмет еткен. Роберт туған кезде анасы 1841 жылғы 1 қарашада Кабулда ағылшындарды қырғынға ұшыратқаннан кейін, Сардар Мұхаммед Акбар ханның сарбаздарынан бірнеше ай бойы қашып жүрді. Ол туыстарының қамқорлығына ие болып, 1842 жылғы 20 қыркүйекте күйеуімен қайта қосылды. Ауған соғысы аяқталғаннан кейін Роберт анасымен бірге әкесінің артиллериялық бөлімімен Сиприге, содан кейін Гвалиордағы Морарға көшті. 1850 жылы Роберт Роберт Норт Мэддоктың мектебінде оқыды, ол 1856 жылғы 1 желтоқсанға дейін сонда білім алды. Одан кейін Англияға жіберіліп, Г. Фрост басқаратын Кенсингтон грамматикалық мектебінде оқыды. Содан кейін ол курсанттыққа қабылданды, Аддискомбтегі Корольдік Үндістан әскери колледжінде бір семестр және Вулвичтегі Корольдік әскери академияда екі семестр оқығаннан кейін, 1861 жылғы 18 желтоқсанда Корольдік артиллерия полкіне офицер болып тағайындалды.
Robert Warburton was born in a Ghilzai fort between Jagdallak and Mak on 11 July 1842, the only son of Lt. Col. Robert Warburton (1812–1863), of the Royal Artillery, by Shah Jahan Begum, niece of the Amir Dost Mohammed of Afghanistan through a marriage of forced abduction at gunpoint during the British occupation of Kabul. His father was a younger son of Richard Warburton, of Garryhinch, Queen's County, Ireland. The latter's father, John Warburton, MP for Queen's County, had served under General Wolfe at Quebec in 1759. At the time of Robert's birth his mother was fleeing from the troopers of Sardar Muhammad Akbar Khan, who pursued her for months after the massacre of English at Kabul on 1 November 1841. She was sheltered by her relatives and finally rejoined her husband on 20 September 1842. At the close of the Afghan war, Robert and his mother accompanied his father's battery to Sipri, whence they removed to Morar in Gwalior. In 1850, Robert was placed at school at Mussoorie under Robert North Maddock, where he remained until 1 December 1856. He was then sent to England, and educated at Kensington Grammar School under G. Frost. Thence he obtained a cadetship, and after one term at the Royal India Military College, Addiscombe, and two at the Royal Military Academy at Woolwich, he obtained his commission in the Royal Regiment of Artillery on 18 December 1861.
Мансап
1862 жылы Уорбертон Үндістанға жіберіліп, Амритсар бекінісіндегі Говиндгар фортында 24-бригаданың 1-ші батареясымен орналасты. 1864 жылдың тамызында 18-бригаданың F батареясына ауысып, Миан-Мирде орналасты. 1866 жылы Агра және Мастерман банкінің құлауы салдарынан ол өзінің және анасының жалақысына ғана сүйенуге мәжбүр болды. Қаржылық мүмкіндіктерін арттыру үшін 21-ші Пенджаб жәймеңкесіне ауысты. Бұл полк Әбісіния жорығына жіберуге дайын тұрды және 1868 жылдың 1 ақпанында Зулаға қонды. Көліктік жасақта қызмет еткен кезде Уорбертон жергілікті халықтың сезімдерін жұмсартуда шеберлік танытып, қызметі үшін сер Роберт Нейпиердің алғысын алды. Англияға қайтарылғанда Нейпиер оның жағдайына қызығушылық танытып, Пенджабтың вице-губернаторына хат жазып, оны шекаралық аймақта жұмысқа орналастыруды ұсынды. 1869 жылдың сәуір айында Үндістанға оралғаннан кейін Уорбертон 15-ші Лудиана сикхтеріне тәжірибелік мерзімге бекітілді, ал 1870 жылдың шілдесінде Пешавар бөлімінің көмекші комиссары болып Пенджаб комиссиясына тағайындалды. 1872 жылдың қыркүйек айының соңында ол уақытша Юсафзай ауданына көшіріліп, Хоти-Марданға орналастырылды, ал 1876 жылдың ақпанында тұрақты түрде тағайындалды. Сер Пьер Луи Наполеон Каваньяридің басшылығымен ол британдық аумаққа шабуыл жасаған таулы тайпаларға қарсы бірнеше іс-қимылдарға қатысты, әсіресе 1878 жылы Усманхел тайпасына қарсы. Ол Пәнджәб үкіметінен бес рет, ал Үндістанның мемлекеттік хатшысынан үш рет мақтау алды. 1879 жылы Ауғанстан жорығы кезінде Каваньяри оның қызметін пайдалану үшін бірнеше рет өтініш білдірді, бірақ Пәнджәб үкіметі оны жіберуден бас тартты. Алайда шілде айында ол Хайбердің саяси өкілі болып тағайындалды және осы лауазымды он сегіз жыл бойы атқарды. Каваньяридің Кабулдегі британдық резиденциясындағы қоршауда қаза табылғаны туралы хабардан кейін Уорбертон Джалалабад әскери күштеріне қолбасшылық еткен сер Роберт Онесифорус Брайтпен бірге бас саяси өкіл болып тағайындалды. Ол 10 қазан күні күшке қосылып, ауданның кірістерін анықтау үшін Джалалабадқа аттанды. 1880 жылдың сәуір айында ол Англияға қайтарылды және 1882 жылдың 16 ақпанына дейін Хайбер асуына оралмады. Сол кезден бастап ол зейнеткерлікке шыққанға дейін шекарада тұрақты түрде қызмет етті. Ол таулы тайпаларға ерекше ықпалға ие болды, мүмкін, оның афғандық тегінің әсерінен. Ол осы тайпалардың ішінде Хайбер атқыштарын құрды, бұл күш көп жылдар бойы асуды тыныш ұстады. Оның лагері өзара жауласқан тайпа өкілдерінің кездесу орнына айналды, олар оның аумағында болғанда жауыздықтан аулақ болды. Ол тек таяқпен саяхаттауға дағдыланған және қайда барса да адалдық танымын көріп, құрметпен қарсы алынды. Пәрсі тілінде білімді адамдармен еркін сөйлесіп, қарапайым халықпен пашту тілінде тіл табыса білген ол тайпалық өмір мен мінез-құлықты жақсы білу арқасында шекарадағы афғандарға ерекше ықпал етті. 1881 жылы ол майор, ал 1887 жылы подполковник шеніне ие болды. 1890 жылдың 1 қаңтарында қызметтерінің игілігі үшін ол К.С.И. орденімен марапатталды. 1893 жылы ол полковник шеніне көтерілді. 1897 жылдың 11 шілдесінде ол лауазымынан кетті және Пәнджәб үкіметінің алғысын алды. Ол үкіметтен өзінің саясатын жалғастыратын және зейнеткерлікке шыққаннан кейін оның ықпалына ие болатын ағылшын көмекшісін беруді жиі сұрады. Бұл өтініш қабылданбады және жергілікті тәжірибесі жоқ орынбасарының келуі бірден алаңдаушылық тудырды. 1897 жылдың тамыз айында Афридилер арасында тәртіпсіздіктер басталған кезде, 13 тамызда Үндістан үкіметі одан Хайбер асуы мен Афридилерге байланысты қызметін қайта бастауға дайын ба деп сұрады. Ол өзінің келісімін білдірді, бірақ 23 тамызда, нақты бұйрықтар берілмей тұрып, қақтығыс басталды. Ол Тира жорығында қызмет етті және 1898 жылы Үнді империясы орденінің қанатты командирі болып тағайындалды. Тира жорығының ауырлығы оны шаршатып, Хайбер портының жоғалуы оның жүрегін ауырлатты.
In 1862, Warburton was sent to India and stationed with the 1st battery of the 24th brigade at Fort Govindghar, the fortress of Amritsar. In August 1864, he transferred to F battery of the 18th brigade and was stationed at Mian Mir. In 1866, the failure of the Agra and Masterman's Bank left him with only his pay to support himself and his mother. To increase his resources he transferred to the 21st Punjab Infantry. This regiment was then under orders for the Abyssinian campaign, and disembarked at Zoula on 1 February 1868. While serving with the transport train Warburton showed great tact in conciliating native feeling, and received the thanks of Sir Robert Napier for his services. When he was invalided to England, Napier interested himself in his behalf, and wrote to the lieutenant governor of the Punjab recommending him for employment on the frontier. On his return to India in April 1869, Warburton was attached as a probationer to the 15th Ludhiana Sikhs, and in July 1870 was appointed to the Punjab commission as an assistant commissioner to the Peshawar division. At the end of September 1872, he was removed temporarily to the sub district of Yusafzai and stationed at Hoti mardan, and in February 1876 he was permanently appointed. Under Sir Pierre Louis Napoleon Cavagnari, he took part in several enterprises against the hill tribes who persisted in raiding British territory, particularly against the Utman Khel in 1878, and was five times complimented by the government of the Punjab and thrice by the secretary of state for India. In 1879, during the Afghan campaign, Cavagnari made repeated applications for his services, but the Punjab government refused to spare him. In July, however, he was appointed political officer of the Khyber, a post that he held for eighteen years. On the news of the murder of Cavagnari at the Siege of the British Residency in Kabul, Warburton was nominated chief political officer with General Sir Robert Onesiphorus Bright, commanding the Jalalabad field force. He joined the force on 10 October, and proceeded to Jalalabad to ascertain the revenues of the district. In April 1880, he was invalided to England, and he did not return to the Khyber Pass until 16 February 1882. From that time he remained on the frontier almost continuously until his retirement. He held a remarkable influence over the hill tribes, perhaps in part owing to his Afghan blood. He raised the Khyber Rifles from among these tribes, a force which for many years kept the pass tranquil. His camp became the rendezvous of mutually hostile tribesmen, who refrained from hostilities so long as they remained within its precincts. He was accustomed to travel with no weapon but a walking stick, and everywhere met with demonstrations of attachment. Able to converse fluently with the learned in Persian and with the common folk in the vernacular Pashto, he succeeded, by his acquaintance with tribal life and character, in gaining an exceptional influence over the border Afghans. In 1881, he attained the rank of major, and in 1887 that of lieutenant colonel. On 1 January 1890, in recognition of his services, he was created C. S. I. In 1893, he was nominated to the brevet rank of colonel. He resigned his post on 11 July 1897, and received the thanks of the Punjab government. He had frequently requested government to give him an English assistant who might continue his policy and succeed to his influence after his retirement. This request was never granted, and the advent of a successor without local experience was at once followed by disquiet. On the outbreak of unrest among the Afridis in August, he was asked by the Indian government on 13 August whether he was willing to resume his service in connection with the Khyber Pass and the Afridis. He declared himself willing, but on 23 August, before definite orders had been given, hostilities broke out. He served with the Tirah expedition, and in 1898 he was created Knight Commander of the Order of the Indian Empire. The hardships of the Tirah campaign exhausted him, and the loss of the Khyber port broke his heart.
Өлім
Уорбертон денсаулығы нашарлап Англияға оралды және 1899 жылдың 22 сәуірінде Кенсингтондағы 3 Расселл-роудта қайтыс болды. 27 сәуірде Бромптон зиратында жерленді.
Warburton returned to England with broken health, and died at 3 Russell Road, Kensington, on 22 April 1899. He was buried at Brompton Cemetery on 27 April.
Жеке өмір
1868 жылы Уорбертон Монмутширдегі Дифтрин қаласынан Уильям Сесилдің үлкен қызы Мэриге үйленді. Оның күйеуі қайтыс болғаннан кейін ол оның "Хайберде он сегіз жыл" атты естеліктерін өңдеп, 1900 жылы жарыққа шығарды.
In 1868, Warburton married Mary, eldest daughter of William Cecil of Dyftrin, Monmouthshire. After her husband's death she edited his memoir Eighteen Years in the Khyber, published in 1900.