Кіріспе

Полковник сэр Роберт Уорбертон (11 шілде 1842 – 22 сәуір 1899) – британдық әскери қызметкер және әкімші. Ол жартылай ауған және пашту тілін жақсы білген. Британдық Үндістан үшін стратегиялық маңызы зор Хайбер жолында британдық саяси өкіл ретінде көп жылдар бойы қызмет етті. Ол Афридилермен бейбітшілікті сақтауға көмектесті, олар оның зейнетке шыққаннан кейін он сегіз жыл өткен соң көтеріліс жасады.

Ерте өмір және білім

Роберт Уорбертон 1842 жылғы 11 шілдеде Джагдалак пен Мак арасындағы Гилзай бекінісінде дүниеге келді. Ол Корольдік артиллерияның подполковнигі Роберт Уорбертонның (1812–1863) жалғыз ұлы, Ауғанстан әмірі Дост Мұхаммедтің қарындасы Шах Жахан Бегумнан туған. Шах Жахан Бегум Кабул британдықтар тарапынан басылып алынған кезде, қару қолданып, күштеп ұрланып, осылай некеге тұрған. Оның әкесі Ирландияның Куинс графтығындағы Гаррихинштен шыққан Ричард Уорбертонның кіші ұлы болды. Ал Ричард Уорбертонның әкесі, Джон Уорбертон, Куинс округінің депутаты, 1759 жылы Квебекте генерал Вулфтың қол астында қызмет еткен. Роберт туған кезде анасы 1841 жылғы 1 қарашада Кабулда ағылшындарды қырғынға ұшыратқаннан кейін, Сардар Мұхаммед Акбар ханның сарбаздарынан бірнеше ай бойы қашып жүрді. Ол туыстарының қамқорлығына ие болып, 1842 жылғы 20 қыркүйекте күйеуімен қайта қосылды. Ауған соғысы аяқталғаннан кейін Роберт анасымен бірге әкесінің артиллериялық бөлімімен Сиприге, содан кейін Гвалиордағы Морарға көшті. 1850 жылы Роберт Роберт Норт Мэддоктың мектебінде оқыды, ол 1856 жылғы 1 желтоқсанға дейін сонда білім алды. Одан кейін Англияға жіберіліп, Г. Фрост басқаратын Кенсингтон грамматикалық мектебінде оқыды. Содан кейін ол курсанттыққа қабылданды, Аддискомбтегі Корольдік Үндістан әскери колледжінде бір семестр және Вулвичтегі Корольдік әскери академияда екі семестр оқығаннан кейін, 1861 жылғы 18 желтоқсанда Корольдік артиллерия полкіне офицер болып тағайындалды.

Мансап

1862 жылы Уорбертон Үндістанға жіберіліп, Амритсар бекінісіндегі Говиндгар фортында 24-бригаданың 1-ші батареясымен орналасты. 1864 жылдың тамызында 18-бригаданың F батареясына ауысып, Миан-Мирде орналасты. 1866 жылы Агра және Мастерман банкінің құлауы салдарынан ол өзінің және анасының жалақысына ғана сүйенуге мәжбүр болды. Қаржылық мүмкіндіктерін арттыру үшін 21-ші Пенджаб жәймеңкесіне ауысты. Бұл полк Әбісіния жорығына жіберуге дайын тұрды және 1868 жылдың 1 ақпанында Зулаға қонды. Көліктік жасақта қызмет еткен кезде Уорбертон жергілікті халықтың сезімдерін жұмсартуда шеберлік танытып, қызметі үшін сер Роберт Нейпиердің алғысын алды. Англияға қайтарылғанда Нейпиер оның жағдайына қызығушылық танытып, Пенджабтың вице-губернаторына хат жазып, оны шекаралық аймақта жұмысқа орналастыруды ұсынды. 1869 жылдың сәуір айында Үндістанға оралғаннан кейін Уорбертон 15-ші Лудиана сикхтеріне тәжірибелік мерзімге бекітілді, ал 1870 жылдың шілдесінде Пешавар бөлімінің көмекші комиссары болып Пенджаб комиссиясына тағайындалды. 1872 жылдың қыркүйек айының соңында ол уақытша Юсафзай ауданына көшіріліп, Хоти-Марданға орналастырылды, ал 1876 жылдың ақпанында тұрақты түрде тағайындалды. Сер Пьер Луи Наполеон Каваньяридің басшылығымен ол британдық аумаққа шабуыл жасаған таулы тайпаларға қарсы бірнеше іс-қимылдарға қатысты, әсіресе 1878 жылы Усманхел тайпасына қарсы. Ол Пәнджәб үкіметінен бес рет, ал Үндістанның мемлекеттік хатшысынан үш рет мақтау алды. 1879 жылы Ауғанстан жорығы кезінде Каваньяри оның қызметін пайдалану үшін бірнеше рет өтініш білдірді, бірақ Пәнджәб үкіметі оны жіберуден бас тартты. Алайда шілде айында ол Хайбердің саяси өкілі болып тағайындалды және осы лауазымды он сегіз жыл бойы атқарды. Каваньяридің Кабулдегі британдық резиденциясындағы қоршауда қаза табылғаны туралы хабардан кейін Уорбертон Джалалабад әскери күштеріне қолбасшылық еткен сер Роберт Онесифорус Брайтпен бірге бас саяси өкіл болып тағайындалды. Ол 10 қазан күні күшке қосылып, ауданның кірістерін анықтау үшін Джалалабадқа аттанды. 1880 жылдың сәуір айында ол Англияға қайтарылды және 1882 жылдың 16 ақпанына дейін Хайбер асуына оралмады. Сол кезден бастап ол зейнеткерлікке шыққанға дейін шекарада тұрақты түрде қызмет етті. Ол таулы тайпаларға ерекше ықпалға ие болды, мүмкін, оның афғандық тегінің әсерінен. Ол осы тайпалардың ішінде Хайбер атқыштарын құрды, бұл күш көп жылдар бойы асуды тыныш ұстады. Оның лагері өзара жауласқан тайпа өкілдерінің кездесу орнына айналды, олар оның аумағында болғанда жауыздықтан аулақ болды. Ол тек таяқпен саяхаттауға дағдыланған және қайда барса да адалдық танымын көріп, құрметпен қарсы алынды. Пәрсі тілінде білімді адамдармен еркін сөйлесіп, қарапайым халықпен пашту тілінде тіл табыса білген ол тайпалық өмір мен мінез-құлықты жақсы білу арқасында шекарадағы афғандарға ерекше ықпал етті. 1881 жылы ол майор, ал 1887 жылы подполковник шеніне ие болды. 1890 жылдың 1 қаңтарында қызметтерінің игілігі үшін ол К.С.И. орденімен марапатталды. 1893 жылы ол полковник шеніне көтерілді. 1897 жылдың 11 шілдесінде ол лауазымынан кетті және Пәнджәб үкіметінің алғысын алды. Ол үкіметтен өзінің саясатын жалғастыратын және зейнеткерлікке шыққаннан кейін оның ықпалына ие болатын ағылшын көмекшісін беруді жиі сұрады. Бұл өтініш қабылданбады және жергілікті тәжірибесі жоқ орынбасарының келуі бірден алаңдаушылық тудырды. 1897 жылдың тамыз айында Афридилер арасында тәртіпсіздіктер басталған кезде, 13 тамызда Үндістан үкіметі одан Хайбер асуы мен Афридилерге байланысты қызметін қайта бастауға дайын ба деп сұрады. Ол өзінің келісімін білдірді, бірақ 23 тамызда, нақты бұйрықтар берілмей тұрып, қақтығыс басталды. Ол Тира жорығында қызмет етті және 1898 жылы Үнді империясы орденінің қанатты командирі болып тағайындалды. Тира жорығының ауырлығы оны шаршатып, Хайбер портының жоғалуы оның жүрегін ауырлатты.

Өлім

Уорбертон денсаулығы нашарлап Англияға оралды және 1899 жылдың 22 сәуірінде Кенсингтондағы 3 Расселл-роудта қайтыс болды. 27 сәуірде Бромптон зиратында жерленді.

Жеке өмір

1868 жылы Уорбертон Монмутширдегі Дифтрин қаласынан Уильям Сесилдің үлкен қызы Мэриге үйленді. Оның күйеуі қайтыс болғаннан кейін ол оның "Хайберде он сегіз жыл" атты естеліктерін өңдеп, 1900 жылы жарыққа шығарды.