Кіріспе

АҚШ-тың Мэриленд штатының мемлекеттік басқаруы Мэриленд Конституциясына сәйкес жүзеге асырылады. АҚШ федерация болып табылады; осыған байланысты Мэриленд үкіметі, басқа 49 штаттың үкіметтері сияқты, АҚШ Конституциясымен шектелгеннен басқа, штаттың шекараларында толығымен жатқан мәселелер бойынша ерекше құқыққа ие. Мэрилендтегі басқарушылық ықпал үкіметтің үш тармағы арасында бөлінеді: атқарушы, заң шығару және сот. Көптеген басқа штаттардан өзгеше, Мэрилендтің көптеген округтеріне маңызды тәуелсіздік берілген. Үкіметтің көп бөлігі штаттың астанасы Аннаполисте жүргізіледі. Дегенмен, кейбір министрлік деңгейіндегі және мемлекеттік лауазымдар Балтиморда орналасқан. Штаттық және округтік сайлаулардың барлығы жұп жылдары, төртке бөлінбейтін жылдары өткізіледі, онда АҚШ Президенті сайланбайды – бұл, басқа штаттардағыдай, штаттық және федералды саясатты бөлу мақсатын көздейді.

Атқарушы билік

Конституция бес негізгі атқару билігінің лауазым иелерін белгілейді, олар төменде сипатталған. Олардың төртеуі штат бойынша сайланады: губернатор және вице-губернатор (бір тізім бойынша сайланады), бас прокурор және есептші. Бесіншісі – қазынашы, ол Бас Ассамблеяның екі палатасының біріктірілген дауысымен сайланады.

Әкім

Барлық штаттардағыдай, Мэриленд штатының атқарушы билігін халық сайлаған губернатор басқарады. Губернатордың кабинеті Атқару кеңесі деп аталады. Көптеген штат басшылары сияқты, Мэриленд губернаторы да төрт жылдық мерзімге сайланады. Губернатордың өкілеттігі екі тікелей мерзімнен аспайды. Губернатор көпшілік дауыс беру жүйесі бойынша сайланады. Қазіргі губернатор – Уэс Мур. Губернатор штат заң шығарушы органы қабылдаған заңдарға вето қою құқығына ие, және елдің көптеген губернаторлары сияқты, ол да қаржыландыру туралы заңдардың белгілі бір бөліктерін жоюға мүмкіндік беретін жол тармағы бойынша вето құқығына ие. Штат заң шығарушы органы әр палатадағы мүшелердің жалпы санының үштен екісінен (60%) көп дауыспен ветоны жоя алады. Бұл көптеген штаттардан өзгеше, себебі олар ветоны жою үшін әдетте үштен екінің (66,66%) көп дауысын қажет етеді. Губернатордың тағайындау өкілеттігі кең ауқымды. Губернатор Сенаттың кеңесі мен келісімімен штаттың дерлік барлық әскери және азаматтық қызметкерлерін тағайындайды. Бас департаменттердің, басқармалардың және комиссиялардың басшыларын тағайындаумен қатар, губернатор заңмен белгіленгендей, әр округте және Балтимор қаласындағы белгілі бір басқармалар мен комиссияларды да тағайындайды. Сондай-ақ, губернатор нотариустарды бекітеді және Бас прокурор мен Эсептөлеушінің (екеуі де әдетте халық сайлайды) кеңселерiндегi бос орындарды, сондай-ақ Бас Ассамблеядағы бос орындарды толтыру үшін адамдарды тағайындайды. Губернатор кез келген тағайындалған лауазым иесін (Женералдық Ассамблеяның уақытша мүшелерін қоспағанда) негізгі себептермен қызметтен шеттетуге құқылы. Губернатор штаттың әскери күштерінің, Мэриленд Ұлттық гвардиясының, сондай-ақ Мэриленд қорғаныс күштерінің бас қолбасшысы болып табылады, егер мұндай күштер АҚШ Президенті тарапынан ұлттық қызметке шақырылмаса. Төтенше жағдайлар кезінде губернатор заңмен белгіленгендей, белгілі бір төтенше жағдай өкілеттіктеріне ие.

Вице-губернатор

Мэриленд штатының губернаторының орынбасары штат губернаторымен бір билетпен сайланады және штаттың екінші жоғары лауазымды адамы болып саналады. Бұл лауазым алғаш рет 1864 жылғы Мэриленд конституциясымен құрылып, 1865 жылдан 1868 жылға дейін қызмет еткен, бірақ 1867 жылы ратификацияланған штаттың қазіргі конституциясымен жойылған. 1970 жылы Конституцияға енгізілген түзетулер бойынша, губернатордың орынбасарының "губернатор тапсырған міндеттері ғана болады". Қазіргі уақытта Аруна Миллер есімді Мэриленд губернаторының орынбасары, көптеген басқа штаттардағы осы лауазымнан әлсіз (кейбір штаттарда мұндай лауазым жоқ). Мысалы, Техас штатында губернатордың орынбасары штат Сенатының төрағасы, ал Калифорнияда губернатор штаттан тыс болған кезде оның барлық өкілеттіктерін өз мойнына алады. Бұл екі штат, сондай-ақ басқа да бірнеше штаттарда, губернатордың орынбасары штат губернаторынан тәуелсіз, өз өкілдігімен сайланады. Іс жүзінде Мэриленд губернаторының орынбасары кабинет отырыстарына қатысады, түрлі жұмыс топтары мен комиссияларға төрағалық етеді, салтанатты шараларда және губернатор қатыса алмайтын іс-шараларда штатты өкілдік етеді, сондай-ақ губернаторға кеңес береді. Губернатор лауазымында бос орын туған жағдайда, губернатордың орынбасары губернатор болады. Губернатордың орынбасары лауазымындағы бос орынды губернатор ұсынған және Біріккен отырыста Бас Ассамблеяның көпшілік дауысымен бекітілген адам толтырады.

Бас прокурор

Бас прокурор – штаттың басты заңгерлік лауазым иесі және оны халық төрт жыл сайын, мерзім шектемесіз сайлайды. Осы лауазымға үміткер болу үшін адам Мэриленд штатының азаматы болуы, сайлау құқығына ие болуы және кем дегенде он жыл штат аумағында тұрып, заңгерлік қызметпен айналысуы керек. Қазіргі бас прокурор – Энтони Г. Браун. Бас прокурор штаттың заңдық мәселелерін жалпы басқаруға, қадағалауға және бағыт беруге жауапты. Бас прокурор – Губернатордың, Бас Ассамблеяның, Сот жүйесінің, сондай-ақ мемлекеттік басқарудың ірі ведомстволарының, әртүрлі басқармаларының, комиссияларының, лауазымды тұлғаларының және мекемелерінің заң кеңесшісі және өкілі. Осы кеңсе штаттың Апелляциялық соттарында, АҚШ Жоғарғы Сотында және төменгі федералды соттардағы барлық істерде штат мүдделерін қорғайды. Егер Бас прокурор мен Губернатордың пікірлері қарама-қайшы болса, мұндай жағдай үлкен келіспеушіліктерге алып келуі мүмкін.

Бақылаушы

Компротлер – штаттың бас қаржылық лауазым иесі және оны халық төрт жылдық мерзімге сайлайды. Компротлердің қызмет мерзімі шектеуге жатпайды. Бұл лауазым 1851 жылғы Мэриленд Конституциясымен мемлекеттік қаржыны басқарудағы алаяқтық пен жемқорлыққа қатысты алаңдаушылықтар туындағандықтан құрылды. Лауазымның конституциялық міндеттері "штаттың қаржылық істерін жалпы қадағалау" туралы кең өкілеттікпен басталады, бұл салықтарды жинау және бас кітапты жүргізуді қамтиды. Компротлер (немесе оның орынбасары) штаттың қазынашысының штаттың депозиттерінен жасаған барлық төлемдеріне қол қояды. Компротлер сонымен қатар мемлекеттік қарыздың басқа құжаттарын берудің ресімдеу талаптарын белгілейді және мұндай құжаттарға қол қояды. Қазіргі компротлер – Брук Лиерман. Бұдан өзге, компротлердің кеңсесі салық төлеушілердің салық ережелерін сақтауын тексеріп, мерзімі өткен салықтарды жинап, лицензиялар және талап етілмеген мүліктерге қатысты заңдарды сақтайды. Агенттік салық төлеушілердің ұмытылған банк шоттары, сақтандыру төлемдері және басқа да талап етілмеген активтері туралы хабарлайды. Мэриленд штатының бас есепшісі ретінде компротлер штаттың шоттарын төлейді, оның кітаптарын жүргізеді, қаржылық есептерді дайындайды және мемлекеттік қызметкерлерге жалақы төлейді.

Қазынашы

Қазынашы, қазіргі уақытта Дерек Э. Дэвис, мемлекеттің қолма-қол ақшалай салымдарының, облигация сатудан түскен қаражаттың, сондай-ақ басқа да бағалы қағаздар мен кепілдіктердің бас сақтаушысы болып табылады және осы активтерді инвестициялауды жүзеге асырады. Қазынашы Бас Ассамблеяның екі палатасының біріктірілген дауысымен сайланады, бұл дәстүр 1851 жылғы Мэриленд Конституциясымен қаланды, ол сонымен қатар Мемлекеттік жұмыстар жөніндегі кеңесті құрды (төменде қараңыз). Бас Ассамблеямен тығыз байланысқа байланысты, Қазынашы заң шығарушыларға Мемлекеттік қазынашылыққа қатысты мәселелер туралы хабарлайды. Қазынашы сонымен қатар жылдық есеп дайындайды, ол губернаторға, Бас Ассамблеяға және қоғамға Мемлекеттік қазынашылық кеңсесінің қызметі туралы ағымдағы ақпаратты ұсынады.

Мемлекеттік жұмыстар жөніндегі басқарма

Мемлекеттік жұмыс жөніндегі кеңес алғаш рет 1864 жылғы Мэриленд штатының Конституциясымен құрылған және оны губернатор (төрағасы), есептәуші және қазынашы құрайды. Үш мүшеден тұратын бұл кеңес өте құдіретті, және басқа ешбір штатта осыған ұқсас институт жоқ. Көбінесе айына екі рет отыратын кеңес, мемлекеттік мүліктің сатып алынуын, пайдаланылуын және берілуін, сондай-ақ күрделі жобаларды және мемлекеттік сатып алу шарттарын қарап, бекітеді, осылайша атқарушы органдардың шешімдері жауапкершілікпен және тиімді түрде қабылдануын қамтамасыз етеді.

Басқа

Мэриленд ауыл шаруашылығы департаменті (MDA) азық-түлік қауіпсіздігін, тұтынушылардың құқықтарын қорғауды, фермерлік қызметті, азық-түлік және талшық өңдеуді, сондай-ақ ауыл шаруашылығымен байланысты басқа да іс-шараларды қадағалайды. Мэриленд штатының білім департаменті (MSDE) мемлекеттік мектеп округтерін қадағалайды. Мэриленд қоршаған ортаны қорғау департаменті (MDE) – қоршаған ортаны қорғау агенттігі. Мэриленд штатының жалпы қызметтер департаменті (DGS) мемлекеттік мүлікті басқарады, пайдаланады және күтіп ұстайды, сондай-ақ негізгі сатып алу агенттігі ретінде әрекет етеді. Мэриленд денсаулық сақтау департаменті денсаулық сақтаумен байланысты мәселелерді қадағалайды және реттейді. Мэриленд штатының тұрғын үй және қоғамдық даму департаменті (DHCD) тұрғын үй саясатын қадағалайды. Мэриленд еңбек департаменті жұмыссыздыққа байланысты төлемдерді, кәсіптік және мамандік лицензияларды, еңбек заңнамасын, жұмыс күшін даярлауды, қаржылық реттеуді және Мэриленд жарыстар комиссиясын қадағалайды. Мэриленд табиғи ресурстар департаменті (DNR) мемлекеттік саябақтар, мемлекеттік жерлер, мемлекеттік орман шаруашылығы, мемлекеттік су жолдары, жабайы табиғат және демалыс аймақтары сияқты табиғи ресурстарды сақтайды. Мэриленд көлік департаменті (MDOT) Мэриленд көлік басқармасы, Мэриленд транзиттік басқармасы, Мэриленд порты басқармасы, Мемлекеттік тас жолдар басқармасы, Мэриленд моторлы көлік құралдары басқармасы және Мэриленд авиация басқармасын қадағалайды. Мэриленд мемлекеттік мұрағаты – үнемі сақталатын мемлекеттік құжаттардың орталық қоймасы.

Заң шығарушы билік

Мемлекеттік заң шығарушы билік, Бас Ассамблея деп аталады және 47 мүшелі Сенат пен 141 мүшелі Делегаттар Палатасынан тұрады. Ол жыл сайын 90 күн бойы жиналып, мемлекеттік жылдық бюджетті қоса алғанда, 2300-ден астам заң жобасын қарастырады. 426-шы сессия 2009 жылдың 14 қаңтарында басталды және 2009 жылдың 13 сәуірінде аяқталды. Губернатор сияқты, екі палатаның мүшелері де төрт жылдық мерзімге сайланады. Әр палата өз өкілдерін сайлайды, өз мүшелерінің біліктілігі мен сайлану құқығын бағалайды, өз жұмысын жүргізу ережелерін белгілейді және өз мүшелерін жазалауға немесе шығарып жіберуге құқылы. Орындықтарды бөлудің қазіргі жүйесі 1972 жылғы заңнамалық бөлу жоспарымен қалыптасты және он жыл сайын АҚШ халық санауының нәтижелеріне сәйкес қайта қаралып келеді. Конституцияға енгізілген түзетулер нәтижесінде, 47 заңнамалық округ құрылды, олардың көпшілігі округ шекараларын кесіп өтеді, мақсаты – халық саны жағынан шамамен тең аудандарды белгілеу. Әр заңнамалық округтен бір сенатор және үш делегат сайланады. Кейбір үлкен округтерде, толық заңнамалық округ құруға жеткіліксіз аумақтарға жергілікті өкілдік беру үшін делегаттардың кіші аудандары құрылған. Сенатқа Президент, ал Палатаға Спикер басшылық етеді. Олардың міндеттері мен құқықтары заңнамалық процеске маңызды ықпал етуге мүмкіндік береді. Президент және Спикер көптеген комитеттердің мүшелерін тағайындайды және төрағаларын, орынбасарларын тағайындайды. Бірақ Тергеу жөніндегі бірлескен комитетінің мүшелері өздерінің төрағаларын сайлайды. Президент және Спикер өз палаталарының күнделікті отырыстарын жүргізеді, тәртіпті сақтайды және процедуралық мәселелерді шешеді. Заң жобасы енгізілген кезде, олар оны қарастыру үшін тұрақты комитетке және қоғамдық тыңдауға жібереді.

Апелляциялық сот

Жоғары соттың іс жүктемесін жеңілдету мақсатында, штаттың екінші жоғары соты – Апелляциялық сот 1966 жылы конституцияға түзету енгізілгеннен кейін құрылды. Заңда басқаша белгіленбесе, Апелляциялық сот аудандық соттар мен жетімдер сотының барлық қарауға болатын үкімдері, қаулылары, бұйрықтары немесе басқа да әрекеттері бойынша бірінші инстанциядағы апелляциялық юрисдикцияға ие, бірақ өлім жазасы тағайындалған қылмыстық істердегі шағымдардан басқа. Көбінесе, ол аудандық соттардан келіп түскен істерді қарап шығарады. 2022 жылға дейін Апелляциялық сот Арнайы апелляциялық сот деп аталатын, бірақ 2022 жылғы конституциялық түзету оның атауын қазіргі түріне өзгертті. Ескеріңіз, Балтимор қаласы тәуелсіз қала ретінде округтермен шартты теңестіріледі; ол санақ мақсаты үшін округ деңгейінде қарастырылады. Балтиморды есепке алғанда, Мэриленд штатында 157 қала тіркелген.

Комиссия мүшелері

1827 жылы Бас Ассамблея әр округ үшін округтік комиссарлардың сайланған кеңестерін бекітті. Мемлекеттік конституция бойынша Бас Ассамблея комиссарлар округі үшін заң шығарудың толық құқығын сақтайды. Округтік комиссарлар Бас Ассамблеяның нақты алдын ала келісімісіз жергілікті мәселелерде әрекет етуге құқылы емес. Олардың заң шығаруға құқығы бар салаларда бұл құқық тар шеңберде түсіндіріледі; ол Бас Ассамблеяның уәкілеттік берген, заң шығаруды қамтамасыз ететін немесе жергілікті заңдарға қол жеткізуге мүмкіндік беретін салалармен ғана шектеледі. 1867 жылы қабылданған Конституция жергілікті заңдарды қабылдау құқығын Бас Ассамблеяда қалдырды, бұл Бас Ассамблеядағы округтік делегацияларға округтік басқаруға көп бақылау мүмкіндігін берді. Осының салдарынан Бас Ассамблея жергілікті мәселелерді, ережелерді және шығындарды қарастыруға көп уақыт жұмсайды. Қазіргі уақытта алты округ комиссарлармен басқарылады. Олар: Калверт, Кэрролл, Гаррет, Сент-Мэри, Сомерсет және Вашингтон округтері. 2010 жылы Сесил округінің сайлаушылары жарғылық округке айналу туралы қаулы қабылдады және одан кейін Тари Мурды округтің алғашқы атқарушы директоры етіп сайлады.

Шарт округтері

Мемлекеттік заң шығарушы органның жергілікті мәселелерге көп уақыт жұмсауына байланысты, 1915 жылы Мэриленд конституциясы округтерге үкіметтің жарғылық нысанында жұмыс істеу мүмкіндігін беру үшін өзгертілді, соның ішінде маңызды өзін-өзі басқару құқықтарымен. Осы нысанды қабылдау үшін округтің сайлаушылары олардың жарғылық кеңесі әзірлеген жарғыны мақұлдауы керек. Балтимор (1956), Сесил (2012), Дорчестер (2002), Фредерик (2014), Харфорд (1972), Говард (1968), Монтгомери (1948), Принс Джорджс (1970), Талбот (1973) және Викомико (1964) округтері. Балтимор да жарғы бойынша жұмыс істейді.

Кодты көрсету

Көптеген округтердің жарғылық басқару нысанына көшуге құлшынбауына қарамастан, өздеріне дербестік деңгейін қалап, Мэриленд Конституциясы 1966 жылы үшінші санаттағы округтік басқаруды – "кодекстік дербестік" статусын құру үшін тағы да өзгертілді. Егер округ комиссарларының үштен екі бөлігі округті кодекстік округке айналдыру туралы қаулы қабылдаса және сайлаушылардың көпшілігі осы қаулыны мақұлдаса, округ кодекстік округке айналады. Кодекстік округте округ комиссарлары дербестік өкілеттіктеріне ие және жарғылық округтердің "ерекше өкілеттіктері" салаларында заң шығаруға құқылы. Сонымен қатар, комиссарлар комиссарлар округтеріндегі комиссарлардың барлық өкілеттіктерін сақтайды. Дегенмен, кодекстік округтерде жарғылық округтерге қарағанда қарыз алу бойынша қатаң шектеулер бар. Бас Ассамблея тек кодекстік округтер тобы үшін ғана заң шығара алады. Қазіргі таңда алты округ кодекстік округ ретінде жұмыс істейді: Аллегани, Каролина, Чарльз, Кент, Королева Анна және Вурчестер округтері.

Мэриленд және ұлттық үкімет

Мэриленд штаты 1788 жылғы 28 сәуірде АҚШ Конституциясын ратификациялаған жетінші штат болды. Мэриленд екі АҚШ сенаторын және АҚШ Өкілдер палатасына сегіз мүшені сайлайды. Штатқа Мэриленд округінің АҚШ округтік соты (Балтимор және Гринбельд қалаларында орналасқан екі бөлімшемен) қызмет көрсетеді, ал штаттан түскен федералдық шағымдар Вирджиния штатының Ричмонд қаласындағы Төртінші апелляциялық сотына жіберіледі.