Кіріспе

1914 жылғы Жапониядағы дау
Жапониядағы дау

1914 жылғы қаңтардағы «Сименс» дауы (シーメンス事件) Жапон Императорлық Әскери-теңіз күштерінің бірнеше жоғары лауазымды өкілдері, британдық «Vickers» компаниясы және неміс «Siemens AG» өнеркәсіптік концерні арасындағы сыбайлас жемқорлыққа қатысты. Бұл Мейдзи және Тайшо дәуірінің соңындағы жапон саясатындағы бірнеше айқын саяси даулардың бірі болып, Ямамото Гоннохоэ кабинетінің құлауына әкелді.

Сипаттама

Жапон әскери-теңіз флоты ауқымды кеңейту бағдарламасын жүзеге асырып жатқан болатын, және көптеген маңызды заттар (мысалы, заманауи әскери кемелер мен қару-жарақ) әлі де Еуропадан импортталатын. "Сименс" жапондық әскери-теңіз келісімшарттары бойынша дербес монополияға ие болды, ал жапондық әскери-теңіз ведомствосының сатып алу бөліміне 15% құпия сыйақы төленді. 1914 жылы британдық "Vickers" фирмасы (олардың жапондық агенттері "Mitsui Bussan" арқылы) жапондық әскери-теңіз ведомствосына одан да тиімді ұсыныс жасады, ол 25% сыйақыны және әскери-теңіз техникалық департаментінің бұрынғы бастығы вице-адмирал Мацумото Кадзуға 40 000 иенді қамтыды, бұл әсіресе "Конго" шайқас крейсерін сатып алуға қатысты. "Сименс" компаниясының Германиядағы бас кеңсесі бұл келісім туралы білген соң, Токиодағы кеңсесіне дереу хабарласып, мән-жайды сұрады. "Сименс" Токио кеңсесінің шетелдік қызметкері (Карл Рихтер) "Сименс" компаниясының бұрын жапондық әскери-теңіз күштеріне сымсыз байланыс келісімшарты үшін 1000 фунт стерлинг (қазіргі шамамен 142 000 фунт стерлинг) пара бергенін көрсететін құжаттарды ұрлап, оларды "Reuters" ақпараттық агенттігіне телеграмманың көшірмесімен бірге сатты және Германияға қашып кетті. Жапон газеттері, әсіресе "Asahi Shimbun", жемқорлық оқиғасы туралы дереу хабарлады, ал "Rikken Doshikai" саяси партиясының депутаттары бұл мәселені парламентте көтерді. Әскери және Әскери-теңіз барлау қызметтері мен "Kempeitai" де тергеу жүргізді. Тағы бір газет, "Japan Weekly Chronicle", әскери-теңіз сатып алу кеңсесінің адмиралы Фудзи [Фудзи Теругоро] 1911 және 1912 жылдары "Vickers" компаниясынан әртүрлі реттерде барлығы 210 000 иен алғанын мойындады. Ол оқырмандарына ескертіп, ақша жапон заңнамасы бойынша заңсыз алынған-алмағандығына қарамастан, 1906 жылғы британдық Жемқорлыққа қарсы заңына сәйкес бұл әрекет заңсыз екенін айтты.

Реакциялар

1914 жылдың ақпан айының басында Токиода кең ауқымды демонстрациялар басталды, олар 10 және 14 ақпанда зорлыққа ұшырады. Әскери-теңіз күштерін кеңейту бағдарламасының үлкен ауқымы мемлекеттік бюджетте басқа ештеңеге орын қалдырмайтыны және үкімет салықты көтеруді жоспарлап отырғаны белгілі болғаннан кейін қоғамдық пікір одан да ашуланды. Премьер-министр Ямамото тікелей кінәлі деп табылған жоқ, сатып алу және кеме жасаумен айналысқан теңіз офицерлерін жұмыстан босатуға шаралар қолданды, бірақ халықтың наразылығы күшейді және ол Жоғарғы палата алдында парақорлық туралы айыптауларды түсіндіруге шақырылды. Диеттің екі палатасы да 1914 жылғы теңіз күштерінің бюджетін мақұлдаудан бас тартқаннан кейін, Ямамото 1914 жылдың 24 наурызында отставкаға кетіп, өз кабинетін де құлатты. Ямамото Жапон теңіз күштерінің офицері болғандықтан, әскери сот Ямамотоны және Теңіз күштері министрі Сайто Макотоны шенде төмендетті, олардың екеуі де бұрын адмирал шеніне ие болған еді. Келесі әскери соттар теңіз күштерінің сатып алу бөлімінің бірнеше жетекші қызметкерлерін түрмеге жіберді, Vickers және Siemens компанияларына ірі айыппұл салды және екі компанияны да болашақта келісімшарттарға қатысудан тыйым салды.

Салдары

Бірнеше аптадан кейін Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Vickers компаниясынан Kongō кемесінің өндірісін қайта бастау сұралды, ал іске қатысқандардың барлығы кешіріліп, құрметі қайта орнатылды. 1914 жылғы 21 қаңтардағы "Daily Telegraph" газеті Карл Рихтердің Германияда кінәлі құжаттарды ұрлағаны үшін тұтқындалып, екі жылға бас бостандығынан айырылғаны туралы хабарлады. Siemens компаниясының Жапониядағы филиалының басшысы Герман Кесслер Германия Рейхстагында Карл Либкнехт тарапынан жария түрде айыпталып, бірақ қудаланбады.