Кіріспе
Уильям Эрнест Хокинг (1873–1966 жж.) – Гарвард университетінің американдық идеалист философы. Ол философиялық ұстазы Джозиа Ройстың (американдық идеализмнің негізін қалаушы) идеализмді жаңарту және эмпиризм, натурализм мен прагматизмге бейімдеу жұмысын жалғастырды. Ол метафизиканың тәжірибеден қорытынды жасауы керек екенін айтты: «Жұмыс істемейтін нәрсе – шындық емес». Оның негізгі зерттеу саласы – дін философиясы, бірақ оның 22 кітабында философия және адам құқықтары, әлемдік саясат, баспасөз бостандығы, адам табиғатының философиялық психологиясы, білім беру және тағы басқа да мәселелер талданған. 1958 жылы Америка метафизикалық қоғамының президенті болды. 1932 жылы негізгі протестанттық шіркеулердегі миссиялық қызметтерді зерттеуге жетекшілік етті. Оның «Лейктердің сауалы» білім беруге және әлеуметтік әл-ауқатқа көбірек назар аударуды, билікті жергілікті топтарға беруді, жаңару және дінге өтуге аз сүйенуді және жергілікті діндерді құрметтеуді ұсынды.
William Ernest Hocking (August 10, 1873 – June 12, 1966) was an American idealist philosopher at Harvard University. He continued the work of his philosophical teacher Josiah Royce (the founder of American idealism) in revising idealism to integrate and fit into empiricism, naturalism and pragmatism. He said that metaphysics has to make inductions from experience: "That which does not work is not true." His major field of study was the philosophy of religion, but his 22 books included discussions of philosophy and human rights, world politics, freedom of the press, the philosophical psychology of human nature; education; and more. In 1958 he served as president of the Metaphysical Society of America. He led a highly influential study of missions in mainline Protestant churches in 1932. His "Laymen's Inquiry" recommended a greater emphasis on education and social welfare, transfer of power to local groups, less reliance on evangelizing and conversion, and a much more respectful appreciation for local religions.
Ерте өмір және білім
Уильям Эрнест Хокинг 1873 жылы Уильям Хокинг (1839–1903) және Джулия Пратт (1848–1936) отбасында Огайо штатының Кливленд қаласында дүниеге келген. Ол корниш-американдық тегінен шыққан. Ол орта мектепті мемлекеттік мектептерде бітірген. 1894 жылы Айова штатының ауыл шаруашылығы және механикалық өнер колледжіне түсуден бұрын ол карта жасаушы, иллюстратор және баспахана жұмыскері болып жұмыс істеді, онда инженер болуды жоспарлаған. Уильям Джеймстің "Психология принциптері" атты еңбегін оқығаннан кейін ол Гарвард университетінде философияны оқуға шешім қабылдады, бірақ алдымен оқу ақысын төлеу үшін төрт жыл мұғалім және мектеп директоры болып жұмыс істеді. 1920 жылдан 1930 жылдардың соңына дейін Хокинг Род-Айленд штатының Ньюпорт қаласындағы Әскери-теңіз колледжінде лекция оқыды, онда ол "Мораль", "Психология" және "Көшбасшылық" тақырыптарында дәріс берді. Қытайға сапардан әсер алған Хокинг 12 ғасырдың қытай философы Чжу Сидің еңбектерін зерттеп, жариялады. Ол Чжу Сидің ойлары "ғылыми" екенін, ал мұны барлық еуропалық философтар айта алмайтынын, демек, ол батыс елдеріне демократия туралы білгісі келетін нәрселерді үйрете алатынын айтты. 1936 жылы Хокинг Англияның Оксфорд және Кембридж университеттерінде Хибберт лекцияларын оқуға шақырылды. Хокинг 1943 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. Сол жылы ол Нью-Гэмпшир штатының Медисон қаласына зейнетке шығып, 23 жылдан кейін қайтыс болғанға дейін сонда тұрды.
Hocking was elected to the American Philosophical Society in 1943. That same year, he retired to Madison, New Hampshire and lived there until his death 23 years later.
Миссияларды зерттеу
1930–1932 жылдары ол Үндістан, Бірма, Қытай және Жапониядағы алты протестанттық дінбасының шетелдегі миссионерлік қызметін зерттеген Бағалау комиссиясын басқарды. Комиссия білім беру және әлеуметтік көмекке көбірек мән беруді, билікті жергілікті ұйымдарға беруді, жақындыру жұмысына (евангелизацияға) аз сүйенуді және жергілікті діндерге құрметпен қарауды ұсынды. Сондай-ақ, жергілікті басшылық пен мекемелерге өтуді қамтамасыз ету ұсынылды. Комиссия АҚШ-та протестанттық миссияларды үйлестіру және бағытталған етіп, бірыңғай ұйым құру арқылы миссионерлік күш-жігерді қайта ұйымдастыруды да ұсынды.
Философиялық еңбектері
Саяси философияда Хокинг либерализмді жекешеліктің жаңа түрімен алмастыру қажет екенін айтты, ондағы қағида: "әр адам толыққанды адам болуы керек". Ол адамдардың тек бір ғана табиғи құқығы бар деп сенді: "әрбір адам өзіндегі қабілеттерін дамытуы керек". Ең маңызды бостандық – "өз бостандығын жетілдіру бостандығы". Ол христиан дінін әлемдік цивилизацияның қалыптасуындағы маңызды күш деп есептеді. Бірақ ол ешқандай догма діни білімге жол көрсетпейді, керісінше, ол жеке адамның тәжірибесінде дамиды деп санады. Ол өз заманындағы көптеген ықпалды неміс философтарының ізімен ерді. Германияда оқып жүргенде Вильгельм Дилтей, Пол Наторп, Эдмунд Гуссерль, Вильгельм Виндельбанд және Генрих Рикерттің лекцияларын тыңдады. АҚШ-тағы идеализмнің тұңғыш қорғаушысы Хокинг оның "дін", "тарих" немесе "жекеден асқан" мәні туралы ойларға сын көзбен қарады. Ол көп жағынан идеализмді сынаған неміс Вильгельм Лютгертпен келісті, алайда өз ұстанымынан бас тартпады. Хокинг "болуға мүмкіндігі бар" ешбір нәрсе соңында иррационалды емес деп сенді. Ол "бар болған" нәрселердің ешқайсысы белгісіз емес екенін мәлімдеді.
Теріс прагматизм
Мүмкін Хокингтің философияға қосқан ең маңызды үлесі – «негативтік прагматизм» болуы мүмкін, яғни прагматикалық тұрғыдан «жұмыс істейтін» нәрсе шындыққа сай болуы міндетті емес, бірақ жұмыс істемейтін нәрсе жалған болуы керек. Сахакиан мен Сахакиан атап көрсеткендей, «егер бір идея жұмыс істемесе, онда ол шындық бола алмайды, себебі шындық әрқашан жұмыс істейді». Бұл – шындықтың критерийі ғана емес, сонымен қатар анықтама. Ол шындықтың тұрақты екенін көрсетеді – «ақиқат әрқашан жұмыс істейді». Сахакиандардың талдауы, біздің шындық деп ойлаған нәрсеміз тек қана иллюзия болуы мүмкін екенін көрсетеді – «жұмыс істеп жатқандай көрінетін нәрсе шындыққа сай болуы да, болмауы да мүмкін». Мысалы, күннің шығып, батып жатыр деу, көзбен көрінсе де, жалған, себебі бұл құбылыс күннің Жермен салыстырғанда жоғары немесе төмен жылжуына емес, Жердің қозғалысына байланысты. Осы иллюзияның салдарынан ежелгі адамдар гелиоцентрлік емес, геоцентрлік ғаламшар туралы бұрыс сенімде болды. Хокингтің критерийін 20 ғасырдың ортасында Нобель сыйлығының лауреаты, физик Ричард Фейнман растады. Фейнманның сөзіне сүйенсек, шындық деп айтылған нәрсенің «ешқашан дұрыс екені дәлелденбеуі мүмкін, өйткені ертеңгі тәжірибе сіздің дұрыс деп ойлаған нәрсеңіздің бұрыс екенін дәлелдеуі мүмкін» және «егер ол тәжірибемен қайшы келсе, онда ол қате». Соңында, Сахакиандар басқа шындық критерийлерінің жеткіліксіздігі мен шектеулі қолданылуын атап өтті, бірақ негативтік прагматизмді жоққа шығармады. Кез келген критерийдің кемшілігін табу – негативтік прагматизмді қолданумен тең. Кез келген критерийдің сәтсіздігін көрсету – оның «тәжірибемен келіспейтінін» (Фейнман) және/немесе «жұмыс істемейтінін» (Хокинг) көрсету. Осылайша, олар негативтік прагматизмді барлық басқа критерийлерді бағалаудың де-факто өлшемі ретінде пайдаланады.
Неке және отбасы
Хокинг 1905 жылғы 28 маусымда Агнес О'Райлиге үйленді. Ол журналист және ақын Джон Бойл О'Райли мен оның әйелі Мэри Мерфидің, өзі де журналист болған, ирланд-американдық қызы еді. Олардың үш баласы болды: Ричард (1906–2001), Хестер (1909–1998) және Джоан (1911–2000). Олар Кембриджге оралғаннан кейін Агнес Хокинг өз үйінде ашық ауадағы мектеп ашты, оны ол Шейди Хилл мектебі деп атады. Ол Гарвард алаңының жанында әлі де жұмыс істеп келеді. Ричард философия профессоры болды, ал оның қызы Хестер азаматтық құқықтар қозғалысының Сент-Августин тармағына қатысты. 1964 жылғы сәуірде Хестер үш әйелмен бірге (соның ішінде Массачусетс губернаторы Эндикотт Пибодидің анасы Мэри Паркман Пибоди) қаладағы бөлінген асханада наразылық көрсеткені үшін тұтқындалды, бұл оқиға сол кезде газет беттерінде кеңінен жарияланды. Джоанның күйеуі Эдвард А. Кракке-күлкі Қытай тарихын зерттеуші болды.
Соңғы жылдары және өлімі
1955 жылы Хокингтің 50 жылға жуық әйелі Агнес 78 жасында дүние салды. Хокинг 1956 жылы өзінің соңғы кітабын – «Жаңа әлемдік өркениет» деп жариялады. 1966 жылдың 12 маусымында Хокинг 92 жасында Нью-Гэмпшир штатының Мэдисон қаласындағы шаруа қожалығында қайтыс болды. Ол үш бала және сегіз немере қалдырды.
Мәдени сілтемелер
Уильям Хокингтің өмірі, еңбектері, оның ізімен келгендер, әріптестері және әсіресе, сақталған жеке кітапханасы – «Батыс жел» Джон Каагтың «Америкалық философия: махаббат дастаны» кітабына шабыт берді.