Кіріспе

Зарбаға қарсы дәстүр жамандықтан сақтануға сенімді.

Ағашқа шабу (немесе ағашқа тию, ағашқа қол тигізу) – жақсы болжам жасағаннан немесе мақтан қылғаннан кейін, сондай-ақ өлім туралы немесе басқа жағымсыз жағдай туралы айтқаннан кейін "бақытты қашып кетуден" сақтану үшін ағашқа сөзбе-сөз тию, соғу немесе шабу, немесе мұндай әрекет жасап жатқаныңды немесе жасау ниетінде екеніңді айту дәстүрі.

Ағылшын тіліндегі қолданыс

Ежелгі руханилық пен баққа әсер ететін ағаштар арасында байланыс бар. Мысалы, герман халықтарының христиан дінінен бұрынғы сенімінде үш Норн бір ағаш арқылы ғаламға тағдырды жібереді. Бұл халықтардан тараған тілдерде "ағашқа шап", "ағашқа тиісу" немесе "үш рет ағаш" сияқты ұғымдар бар, бірақ тек алғашқы екі сөз тіркесі ағылшын тілінде қолданылады. Сонымен қатар, ежелгі кельттер ағашқа қол тигізу арқылы ағаш рухтарын немесе құдайларын шақырады деп сенген. Христиандар бұл рәсімді айқышқа шегеленудің ағаш символымен байланыстырады. Бразилия мен Португалияда bater na madeira ("ағашқа шап") физикалық түрде жасалады; жаман нәрсе орын алуы туралы мысал келтіргеннен кейін үш рет шаппау қажет. Сөзбен айтудың қажеті жоқ, тек ең жақын ағашқа немесе бұйымға үш рет соққы беру керек. Ағаш жоқ болған кезде, біреу "bate na madeira" деп айта алады, жаман нәрселердің алдын алу үшін. Адамдар ағашқа үш рет шаққанда, оларды қорғайды деп ойламайды, бірақ бұл әлеуметтік әдет және бұл туралы айтып отырған жаман нәрсенің шынымен болғанын қаламайтындығын көрсету үшін әдептілік саналады. Болгарияда "ағашқа шап" (чукам на дърво) ырымы жамандықтан қорғану үшін сақталған және әдетте сәттілік тарту үшін пайдаланылмайды. Әдетте адамдар жаман жаңалықтарға, нақты немесе қиялға жауап ретінде осы тәжірибеге қатысады. Көп жағдайда ең жақын ағаш затты қолданады (кейбір жерлерде үстелдер алынып тасталады); егер жақын жерде мұндай заттар болмаса, бет практикасында жалпы тіл біреудің басын соққылау болып табылады. Бұл рәсімді сүйемелдейтін жиі қолданылатын сөз тіркестері "Құдай бізді қорғасын" (Бог да ни пази) және "шайтан естімесін" (да не чуе Дяволът) болып табылады. Данияда бұл сөз 7, 9, 13 / syv, ni, tretten (әдетте үстелдің астына қоңырау шалумен бірге), өйткені бұл сандар дәстүрлі түрде сиқырмен байланысты. Мысырда "ағаш ұста" (إمسك الخشب) - өткенде болған сәттілік немесе болашаққа деген үміт туралы айтылған сөз. Өткендегі сәттілікке қатысты сөз әдетте оның ауызша мойындалуы арқылы жақсы нәрсе жалғасатынына үмітпен, сондай-ақ қызғаныштан аулақ болу үшін қолданылады. Қазіргі Англияда "ағашқа тиісу" деген сөзден гөрі "ағашқа шап" деген сөз жиі естіледі. Грузияда ხეზე დაკაკუნება ("ағашқа шапқанда") болашақта орын алуы мүмкін жағымсыз жағдайды атап өткен кезде орындалады. Әдетте, адам үш рет қағылады. Бұл сондай-ақ жаман белгілер болған кезде де жасалады. Германияда "ағашқа шап" және "үш рет ағаш" деген сөздерді кездестіреміз. Индонезия, Малайзия және Таиландта біреу жаман сөз айтса, оны естіген адам ағашқа (немесе басқа да қолайлы бетке) соғып, маңдайына соғып, amit amit немесе amit amit jabang bayi (Индонезия), choi немесе tak cun tak cun (Малайзия) деп айтады. Иранда біреу бір нәрсеге немесе біреуге жақсы нәрсе айтса, олар ағашқа шауып, "жаулап алудан сақтау үшін ағашқа шауып жатырмыз" деп айта алады. Жаман көз және "жамандықпен" өлтіру деген түсінік - Иран мәдениетінде кең тараған қорқыныш пен ырым-жырымдар. Ирандықтар ағашқа қоңырау шалу зұлым рухтарды қорғайды деп санайды. Исраилде "жаман көзбен көрмей" (בלי עין הרע) деген сөзді біреу өзіне немесе басқа біреуге жақсы нәрселер болғанын немесе тіпті өздерінің құнды заттарын атап айтқанда айтады. Бұл сөз табыстылық, ол жақсы нәрсе айтылғаннан кейін де жалғаса береді деген үмітте және басқаларға зиян келтіре алады деп сенгендіктен, қызғаныш (хасад) деп те аталады. Әлемдегі ашкенази яһудилері идиш тіліндегі קיין עין-הרע (немесе қысқартылған түрі קינעהאָרע) деген сөзді қолданады, содан кейін үш рет түкіруді еліктейді, мысалы, Ассам мен Ресейде. Италияда, әсіресе, жерлеуші немесе өліммен байланысты нәрсені көргеннен кейін, tocca ferro ("тату темір") қолданылады. Латын Америкасында ағаш затты физикалық түрде соғу дәстүрі де бар. Бір нұсқасы, заттың аяғы болмауы керек (tocar madera sin patas), бұл орындықтар, үстелдер мен төсектерді жоққа шығарады. Ливан мен Сирияда біреудің жағымсыз сөзін естігенде, оны қайталамау үшін دقّ عالخشب ("ағашқа шапалақ соқ") деген сөз айтылады. Бұл сондай-ақ біреу немесе бір нәрсе туралы оң немесе оң пікір білдіргенде және оны өзгерткісі келмегенде байқалады. Солтүстік Македонияда "ағашқа шап" - халықтық аңыз, және адамдар әдетте біреу жаман сөз айтқанын естіген соң, жаман ештеңе болмағанын тексеру үшін солай істейді. Норвегияда "шешеге соқ" (bank i bordet) деп айтылады, әдетте ағаштан жасалатын. Польшада (боялмаған) ағашқа шауып соғу әдеті бар (бұл odpukać w niemalowane drewno; немесе жай ғана odpukać; сөзбе-сөз "боялмаған ағашқа шап").