Кіріспе

Манавату шатқалы – Жаңа Зеландияның Солтүстік аралында Манавату өзені қалыптастырған тік беткейлі шатқал. 10 шақырымнан астам ұзынға созылған Манавату шатқалы Руахин және Тараруа таулары арасын бөліп, Манавату және Тараруа аудандарын байланыстырады. Ол Палмерстон-Норт қаласының солтүстік-шығысына қарай орналасқан. Шатқалдың батыс жағында Ашхерст деген шағын қала, ал шығыс жағында Вудвилл қаласы орналасқан. Солтүстік аралдың шығысы мен батысын байланыстыратын сирек жолдардың бірі ретінде, шатқал маңызды көлік артериясы болып табылады. Палмерстон-Норт – Гисборн теміржол бағыты шатқал арқылы өтеді, сондай-ақ 3-ші мемлекеттік тас жол да осы арқылы өтеді; алайда, жол 2017 жылдан бері жабық. Демалыс үшін шатқал Манавату шатқалының көркіне айналған табиғат қорығының бір бөлігі болып табылады, мұнда жергілікті өсімдіктермен жасылданған түрлі жаяу жолдары бар. Жаңа Зеландиядағы көптеген маңызды географиялық нысандар сияқты, Манавату шатқалының пайда болуы мен зерттелуі дәстүрлі маори тарихының ажырамас бөлігі болып табылады. Дәстүр бойынша, шатқалды алғаш рет 12 ғасырда Курахаупо каноэсынан келген саяхатшы Уатонга тапқан. Еуропалықтар Манавату шатқалынан 1840 жылдары өте бастады; 1842 жылы епископ Джордж Август Селвин және Бас судья Уильям Мартин Вайрарапаға жету үшін шатқалдан өтті.

Этимология

Манауату шатқалы атын оны кесіп өтетін өзеннен, Манауату өзенінен алады. Өзеннің аты "жүрек тоқтаған" деген мағынаны білдіреді, ол "жүрек" деген мағынаны білдіретін "манава" және "тоқтау" деген мағынаны білдіретін "тū" сөздерінен туындаған. Бұл мәлімет маорилердің дәстүрлі тарихынан алынған, онда Хаунуи а Наная өзінің әйелі Уайраканы іздеп жүргенде өзенді көргенде осы сөзді айтқан делінеді. Те Апити – шатқалдың маори тіліндегі аты, ол көбінесе "тарлау" немесе "тар жол" деп аударылады. Шатқалға кейде Те Ау rere а те Тонга деген ат та берілген.

География

Манауату шатқалы маңызды, себебі көптеген шатқалдардан өзгеше, Манауату өзені су айдыны болып табылады, яғни ол қоршаған таулардың бір жағынан екінші жағына тікелей өтеді. Бұл, өзеннің шатқалды ойып өңдеуімен бір уақытта таулардың көтерілуінен туындады, бұл әдеттегідей, бұрыннан бар таудың эрозиясы емес. Манауату өзені – Жаңа Зеландиядағы жалғыз өзен, ол Тараруа ауданында басталып, Тасман теңізіндегі Фокстонға жақын жерде аяқталады.

Көлік

Манавату шатқалы арқылы өтетін жол, 3-ші мемлекеттік тас жол, өзеннің оңтүстік жағында орналасқан және 1872 жылы салынған. Бұл 2017 жылы көптеген тайғақтардың себебінен жабылуға дейін Солтүстік аралдың төменгі бөлігіндегі екі жақ арасындағы басты байланыс болды. Садл Роуд пен Пахиатуа жолынан басқа, Манавату шатқалынан солтүстік және оңтүстікке бірнеше шақырым жердегі екі тар, қисық жергілікті жолдар, шатқал оңтүстікте Акатарава аңғарымен және Туапо мен Напиер арасындағы SH5 тас жолымен шығыс-батыс бағыттағы жалғыз байланыс болды. Манавату шатқалы арқылы өтетін жолдың ауа райы нашарлаған кезде, әсіресе тайғақтардың салдарынан жабылуы жиі болатын. Шатқалдың солтүстік жағында бір рельстік теміржол құрылды; ол 1891 жылы аяқталды және қазір Палмерстон-Солтүстік – Гисборн теміржолының бір бөлігі. Теміржол көбінесе жүк пойыздары үшін қолданылады; қазіргі уақытта шатқал арқылы жолаушылар пойыздарының белгілі бір кестесі жоқ. Көбінесе бу пойыздарымен теміржол саяхаттары шатқалдың екі туннелі мен бірнеше кішкентай көпірлері бар көрнекті Манавату шатқалы теміржолын пайдаланады. Ескі шатқалдағы зират Манавату шатқалының солтүстік жағында орналасқан. Оған қоғамдық қол жеткізілім бар, бірақ зират көп жылдар бұрын жаңа жерлеуге жабылды. Жол Вудвилль қаласынан бірнеше шақырым жерде, шатқалдың солтүстік жағында орналасқан. 2011 жылы бірнеше үлкен тайғақтардан кейін шатқал жабылды. Ол 2012 жылдың тамызында ғана қайта ашылды, бірақ тас жолдың кейбір бөліктері әлі де бір қатарлы қозғалысқа шектелді. 2012 жылдың қазан айында жол уақытша жабылды, содан кейін мердігерлер жолға қауіп төндіретін үлкен тастарды жойды. 2012 жылдың қарашасында жолдың қалпына келтіру жұмыстары аяқталды. SH3 9 сәуірде 2015 жылы нашар ауа райынан кейін тағы бір айға жабылды. 2017 жылдың сәуір айында үлкен тайғақ салдарынан Манавату шатқалы қайтадан жабылды. 2017 жылдың шілдесінде төбедегі геологиялық қозғалыс жалғасқандықтан мердігерлер тайғақты тазалаудан алынды, бұл жолды белгісіз мерзімге жапты. 2017 жылдың шілдесінде Манавату шатқалының Ашхерст бөлігінде болған тағы бір тайғақ жолға 10 000 текше метр тас қалдырды. Waka Kotahi NZ көлік агенттігі шатқал арқылы өтетін жолды мұңды жабу туралы шешім қабылдады. Агенттік шатқалды айналып өтудің немесе жаңа маршрут құрудың ұзақ мерзімді мүмкіндіктерін зерттеді, соның нәтижесінде төрт нұсқа ұсынылды. 2017 жылдың желтоқсанына кейінге шегерілген және 2018 жылдың наурызында жарияланған таңдалған жаңа маршрут Садл Роудтан төмен, Ашхерстті айналып өтетін болады.

Манауату ойысының жолы

Манавату шатқалының жолы деп аталатын серуендеу жолы, шатқалдың оңтүстік жағындағы табиғи бұталар арқылы созылып өтеді. Бұл жол бірнеше қарау тұрақтарынан өтеді, соның ішінде 2015 жылғы көшкін болған жердің үстіндегісі, осы себепті "Үлкен сырғу" деп аталған. Жолдың көп бөлігі табиғи бұталар арқылы өтеді, ал қарау тұрақтары шатқалға және шатқалдың солтүстігіндегі төбелерде орналасқан Те Апити жел электр стансасына көрініс ашады. Сонымен қатар, жол бойында, табиғи бұталардың арасында, Жаңа Зеландияға мұхит арқылы сапар шеккен Курахаупо кемесіндегі үш танымал маори вождінің бірі – Ватонганың алып металл мүсіні орналасқан. Бұл мүсін Манавату шатқалының биоәртүрлілігіне қызығушылық танытқан топтар қаржыландырып, болаттан жасаған. Ол тікұшақпен бұталардың арасына түсіріліп, 2014 жылдың 11 сәуірінде таңғы салтанатпен баталандырылды. Мүсіннің өнері балға тәрізді акуланың бейнесін және Ватонганың теңіз саяхатының эпизодтарын, сондай-ақ Манавату шатқалының биоәртүрлілігі жобасының барлық қатысушыларының таңбаларын бейнелейді. Жаяу және велосипед жолдары туралы жаңартылған ақпарат Те Апити веб-сайтында қолжетімді.