Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Манавату шатқалы – Жаңа Зеландияның Солтүстік аралында Манавату өзені қалыптастырған тік беткейлі шатқал. 10 шақырымнан астам ұзынға созылған Манавату шатқалы Руахин және Тараруа таулары арасын бөліп, Манавату және Тараруа аудандарын байланыстырады. Ол Палмерстон-Норт қаласының солтүстік-шығысына қарай орналасқан. Шатқалдың батыс жағында Ашхерст деген шағын қала, ал шығыс жағында Вудвилл қаласы орналасқан. Солтүстік аралдың шығысы мен батысын байланыстыратын сирек жолдардың бірі ретінде, шатқал маңызды көлік артериясы болып табылады. Палмерстон-Норт – Гисборн теміржол бағыты шатқал арқылы өтеді, сондай-ақ 3-ші мемлекеттік тас жол да осы арқылы өтеді; алайда, жол 2017 жылдан бері жабық. Демалыс үшін шатқал Манавату шатқалының көркіне айналған табиғат қорығының бір бөлігі болып табылады, мұнда жергілікті өсімдіктермен жасылданған түрлі жаяу жолдары бар. Жаңа Зеландиядағы көптеген маңызды географиялық нысандар сияқты, Манавату шатқалының пайда болуы мен зерттелуі дәстүрлі маори тарихының ажырамас бөлігі болып табылады. Дәстүр бойынша, шатқалды алғаш рет 12 ғасырда Курахаупо каноэсынан келген саяхатшы Уатонга тапқан. Еуропалықтар Манавату шатқалынан 1840 жылдары өте бастады; 1842 жылы епископ Джордж Август Селвин және Бас судья Уильям Мартин Вайрарапаға жету үшін шатқалдан өтті.
The Manawatū Gorge is a steep sided gorge formed by the Manawatū River in the North Island of New Zealand. At long, the Manawatū Gorge divides the Ruahine and Tararua Ranges, linking the Manawatū and Tararua Districts. It lies to the northeast of Palmerston North. Its western end is near the small town of Ashhurst and its eastern end is close to the town of Woodville. As one of the few links between the eastern and western North Island, the gorge is an important transport link, with the Palmerston North–Gisborne Line passing through the gorge, as well as State Highway 3; the road has been closed since 2017. Recreationally, the gorge is part of the Manawatū Gorge Scenic Reserve, with various walking tracks through the surrounding native bush. Like many important geographic features in New Zealand, the creation and exploration of Manawatū Gorge is an embedded part of traditional Māori history. According to tradition, the first Māori to discover the gorge was Whātonga, an explorer from the Kurahaupō canoe, who found the gorge in about the 12th century. Europeans began to traverse the Manawatū Gorge around the 1840s; in 1842 Bishop George Augustus Selwyn and Chief Justice William Martin passed through the gorge to reach the Wairarapa.
Этимология
Манауату шатқалы атын оны кесіп өтетін өзеннен, Манауату өзенінен алады. Өзеннің аты "жүрек тоқтаған" деген мағынаны білдіреді, ол "жүрек" деген мағынаны білдіретін "манава" және "тоқтау" деген мағынаны білдіретін "тū" сөздерінен туындаған. Бұл мәлімет маорилердің дәстүрлі тарихынан алынған, онда Хаунуи а Наная өзінің әйелі Уайраканы іздеп жүргенде өзенді көргенде осы сөзді айтқан делінеді. Те Апити – шатқалдың маори тіліндегі аты, ол көбінесе "тарлау" немесе "тар жол" деп аударылады. Шатқалға кейде Те Ау rere а те Тонга деген ат та берілген.
The Manawatū Gorge takes its name from the river which cuts through it, the Manawatū River. The river's name, which means 'heart standing still', is derived from the words manawa, meaning heart, and tū, meaning coming to a halt. This comes from traditional Māori history, in which it is said that Haunui a nanaia uttered the phrase when he caught sight of the river in his search for his wife Wairaka. Te Āpiti is the Māori name for the gorge, which is usually translated to mean 'the narrowing', or 'the narrow passage'. The gorge was also sometimes given the name Te Au rere a te tonga.
География
Манауату шатқалы маңызды, себебі көптеген шатқалдардан өзгеше, Манауату өзені су айдыны болып табылады, яғни ол қоршаған таулардың бір жағынан екінші жағына тікелей өтеді. Бұл, өзеннің шатқалды ойып өңдеуімен бір уақытта таулардың көтерілуінен туындады, бұл әдеттегідей, бұрыннан бар таудың эрозиясы емес. Манауату өзені – Жаңа Зеландиядағы жалғыз өзен, ол Тараруа ауданында басталып, Тасман теңізіндегі Фокстонға жақын жерде аяқталады.
The Manawatu Gorge is significant because, unlike most gorges, the Manawatu River is a water gap, that is it runs directly through the surrounding ranges from one side to the other. This was caused by the ranges moving upwards at the same time as the gorge was eroded by the river, instead of the more usual erosion of an already existing range. The Manawatu River is the only river in New Zealand that starts its journey in the Tararua District on one side of the main divide, and finishes it on the other side near Foxton in the Tasman Sea.
Көлік
Манавату шатқалы арқылы өтетін жол, 3-ші мемлекеттік тас жол, өзеннің оңтүстік жағында орналасқан және 1872 жылы салынған. Бұл 2017 жылы көптеген тайғақтардың себебінен жабылуға дейін Солтүстік аралдың төменгі бөлігіндегі екі жақ арасындағы басты байланыс болды. Садл Роуд пен Пахиатуа жолынан басқа, Манавату шатқалынан солтүстік және оңтүстікке бірнеше шақырым жердегі екі тар, қисық жергілікті жолдар, шатқал оңтүстікте Акатарава аңғарымен және Туапо мен Напиер арасындағы SH5 тас жолымен шығыс-батыс бағыттағы жалғыз байланыс болды. Манавату шатқалы арқылы өтетін жолдың ауа райы нашарлаған кезде, әсіресе тайғақтардың салдарынан жабылуы жиі болатын. Шатқалдың солтүстік жағында бір рельстік теміржол құрылды; ол 1891 жылы аяқталды және қазір Палмерстон-Солтүстік – Гисборн теміржолының бір бөлігі. Теміржол көбінесе жүк пойыздары үшін қолданылады; қазіргі уақытта шатқал арқылы жолаушылар пойыздарының белгілі бір кестесі жоқ. Көбінесе бу пойыздарымен теміржол саяхаттары шатқалдың екі туннелі мен бірнеше кішкентай көпірлері бар көрнекті Манавату шатқалы теміржолын пайдаланады. Ескі шатқалдағы зират Манавату шатқалының солтүстік жағында орналасқан. Оған қоғамдық қол жеткізілім бар, бірақ зират көп жылдар бұрын жаңа жерлеуге жабылды. Жол Вудвилль қаласынан бірнеше шақырым жерде, шатқалдың солтүстік жағында орналасқан. 2011 жылы бірнеше үлкен тайғақтардан кейін шатқал жабылды. Ол 2012 жылдың тамызында ғана қайта ашылды, бірақ тас жолдың кейбір бөліктері әлі де бір қатарлы қозғалысқа шектелді. 2012 жылдың қазан айында жол уақытша жабылды, содан кейін мердігерлер жолға қауіп төндіретін үлкен тастарды жойды. 2012 жылдың қарашасында жолдың қалпына келтіру жұмыстары аяқталды. SH3 9 сәуірде 2015 жылы нашар ауа райынан кейін тағы бір айға жабылды. 2017 жылдың сәуір айында үлкен тайғақ салдарынан Манавату шатқалы қайтадан жабылды. 2017 жылдың шілдесінде төбедегі геологиялық қозғалыс жалғасқандықтан мердігерлер тайғақты тазалаудан алынды, бұл жолды белгісіз мерзімге жапты. 2017 жылдың шілдесінде Манавату шатқалының Ашхерст бөлігінде болған тағы бір тайғақ жолға 10 000 текше метр тас қалдырды. Waka Kotahi NZ көлік агенттігі шатқал арқылы өтетін жолды мұңды жабу туралы шешім қабылдады. Агенттік шатқалды айналып өтудің немесе жаңа маршрут құрудың ұзақ мерзімді мүмкіндіктерін зерттеді, соның нәтижесінде төрт нұсқа ұсынылды. 2017 жылдың желтоқсанына кейінге шегерілген және 2018 жылдың наурызында жарияланған таңдалған жаңа маршрут Садл Роудтан төмен, Ашхерстті айналып өтетін болады.
The road through the Manawatu Gorge, State Highway 3, is on the south side of the river, and was completed in 1872. It was the primary link between the two sides of the lower North Island, before being abandoned in 2017 due to the number of slips. Other than Saddle Road and the Pahiatua Track, both narrow winding local roads a few kilometers north and south of the Manawatu Gorge, the gorge was the only east west road connection between the Akatarawa Valley, to the south, and SH5 between Taupo and Napier north of the Manawatu Gorge. The road through the Manawatu Gorge had a history of sometimes being closed by slips, especially following inclement weather. A single track rail connection was established on the northern side of the gorge; it was completed in 1891 and is now part of the Palmerston North–Gisborne Line. The rail connection is mainly used by goods trains; there are currently no scheduled passenger rail services through the gorge. Occasional railway excursions, typically with steam trains, also make use of the scenic Manawatu Gorge Railway line with its two tunnels and several small bridges. The Old Gorge Cemetery lies on the north side of the Manawatu Gorge. Public access is available, but the cemetery was closed many years ago to further burials. The road is located just a few kilometres out of Woodville on the north side of the gorge. In 2011 the gorge was closed after several massive landslips. It did not reopen until August 2012, and parts of the highway were still limited to one lane. In October 2012 it was temporarily closed so contractors could destroy large rocks that posed a threat to traffic. Restoration was completed in November 2012. SH3 was blocked again for one month by further slips after severe weather on 9 April 2015. In April 2017, the Manawatu Gorge was closed again due to a large slip. Contractors were pulled out of clearing the slip in July 2017 due to ongoing geological movement in the hill, closing the road indefinitely. A further slip in July 2017 at the Ashhurst end of the Manawatu Gorge left an additional 10,000 cubic metres of rock on the road. Waka Kotahi NZ Transport Agency decided to close the Gorge route permanently. The authority investigated long term options to bypass or replace the gorge route, with their final list having four options. The chosen new route option, delayed from December 2017 and announced in March 2018, will be above the Gorge, but below the Saddle Road, and will bypass Ashurst.
Манауату ойысының жолы
Манавату шатқалының жолы деп аталатын серуендеу жолы, шатқалдың оңтүстік жағындағы табиғи бұталар арқылы созылып өтеді. Бұл жол бірнеше қарау тұрақтарынан өтеді, соның ішінде 2015 жылғы көшкін болған жердің үстіндегісі, осы себепті "Үлкен сырғу" деп аталған. Жолдың көп бөлігі табиғи бұталар арқылы өтеді, ал қарау тұрақтары шатқалға және шатқалдың солтүстігіндегі төбелерде орналасқан Те Апити жел электр стансасына көрініс ашады. Сонымен қатар, жол бойында, табиғи бұталардың арасында, Жаңа Зеландияға мұхит арқылы сапар шеккен Курахаупо кемесіндегі үш танымал маори вождінің бірі – Ватонганың алып металл мүсіні орналасқан. Бұл мүсін Манавату шатқалының биоәртүрлілігіне қызығушылық танытқан топтар қаржыландырып, болаттан жасаған. Ол тікұшақпен бұталардың арасына түсіріліп, 2014 жылдың 11 сәуірінде таңғы салтанатпен баталандырылды. Мүсіннің өнері балға тәрізді акуланың бейнесін және Ватонганың теңіз саяхатының эпизодтарын, сондай-ақ Манавату шатқалының биоәртүрлілігі жобасының барлық қатысушыларының таңбаларын бейнелейді. Жаяу және велосипед жолдары туралы жаңартылған ақпарат Те Апити веб-сайтында қолжетімді.
A tramping track, the Manawatu Gorge Track, runs parallel to the gorge on the south side through native bush. The walking track passes several lookout points, one of which is above the site of the 2015 landslide, aptly called the "Big Slip Lookout". The majority of the track leads through native bush, with the lookouts offering views overlooking the gorge and towards the Te Apiti Wind Farm continuing on the hills north of the gorge. Also along the track, in the midst of native bush, stands the tall metal sculpture of Whatonga, one of three recognised Māori chiefs on board the Kurahaupo Waka, which journeyed across the ocean to New Zealand. The statue was funded by the Manawatu Gorge Biodiversity stakeholder group and is made of steel. It was lowered to its location in the bush by helicopter, and blessed at a dawn ceremony on 11 April 2014. The artwork on the sculpture features hammerhead shark patterns and depicts elements of the story of Whatonga's sea voyage, as well as emblems of all of the Manawatu Gorge biodiversity project stakeholders. Up to date information on all walking and biking tracks is available on the Te Apiti website.