Кіріспе

Ванкувердегі ағаш, Британдық Колумбия.

1997 жылы Жанет Ланнның балаларға арналған тарихи романы. Бұл кітап трилогияның үшінші бөлімі, алғашқы екеуі – «Тамырлық жертөле» және «Гауторн шығанағындағы көлеңке». «Тамырлық жертөледе» Америка Азамат соғысынан кейін, ал «Гауторн шығанағындағы көлеңкеде» тағы бірнеше онжылдықтардан соң оқиғалар өрбіседі. «Бос ағаш» 1777 жылы Америка революциясының басталған кезінде өтеді. Басты кейіпкер Фиби Олкотт «Гауторн шығанағындағы көлеңкеде» «Фиби Моррисей» деп қысқаша айтылады, ол Джем Моррисейге үйленген еді. Фибидің сүйіктісі Бен Ларкин «Тамырлық жертөле» романының басты кейіпкері Роза Ларкиннің арғы атасы болып саналады, ал Моррисейлер отбасының ұрпақтарының арасында «Тамырлық жертөледе» де кездесетін Уилл Моррисей бар.

Жер учаскесінің жалпы көрінісі

Кішкентай, семіз Фиби Олкотт – ұялшақ, бірақ көмектесетін 15 жасар қыз, оның әкесінің студенттері оның тыныш мінезі мен жіткіліктілігі үшін оны құрметтейді. Әкесі, мектеп мұғалімі, жылдам революцияда американдық патриот (көбінесе көтерілісшілер деп аталады) ретінде шайқасқанда қаза тапқаннан кейін, ол лейалист болып табылатын тәтесінің отбасымен бірге тұрады. Фиби өзінің ағалары Гидеон мен Энн Робинсонның көлеңкесінде жасырынуын жалғастырады, ал Гидеон британдық сарбаз болады. Ол кенеттен дарға асылған кезде, Фиби Гидеонның шындығында тыңшы болғанын біледі және Гидеонға сеніп тапсырылған, Тикондерога бекінісіне жеткізілуі керек есімдердің тізімін табады. Ол Тикондерога бекінісіне тым кеш келеді; бекініс тасталып кеткен. Оның орнына ол аю мен мысықты тауып, Джем Морриссимен танысады, оның отбасы Гидеонға сеніп тапсырылған тізімдегі есімдердің бірі болып шығады. Фиби мен Джем арасында қиын қарым-қатынас орнасады, ол өз отбасымен және патриоттардың қуғынынан қашу үшін Жоғарғы Канадаға қашып бара жатқан басқа да бірнеше лоялист отбасыларымен қайта қосылады. Лоялистердің қашуы кезінде олар лоялист сарбазы Яфет Орамды ұстайды және оның дезертир ме әлде көтерілісші тыңшы ма екеніне көз жеткізе алмайды. Топ жетекшісі сарбазды Канадаға алып барып, дарға асуды талап етеді. Фибидің жеке сенімдері, тегі және моральдық қағидалары лоялистердің радикалдыларымен қақтығысқанда, ол көп ұзамай өзін топтың қалған бөлігінен оқшауланған сезінеді. Ол Яфетті жасырын түрде босатып, қашып кетеді, бірақ оны Джем қуалайды. Бір-біріне деген тартымдылығы артып бара жатса да, Фиби Джеммен бірге басқа лоялистерге оралудан бас тартады. Жалғыз қалуға мәжбүр болған Фиби революциядан құтылу және Гидеонның соңғы тапсырмасын орындау үшін Канадаға қауіпті саяхатын бастайды.