Кіріспе

Арнольд Беннетттің романы. «Бес қаладағы Анна» – Арнольд Беннетттің 1902 жылы жарық көрген, ең белгілі туындыларының бірі.

Сюжеттің негізі

Сюжеттің ортасында – Англияның Стаффордшир аймағындағы керамика өндірісімен әйгілі аймақта тұратын, бай болғанымен ашкөз және тәлкектеп басқаратын әкесінің қызы Анна Теллрайт тұр. Оның барлық іс-әрекеті методист шіркеуінің қатаң бақылауында. Роман Аннаның әкесінің шектеулеріне қарсы еркіндік пен тәуелсіздік үшін күресін баяндайды.

"Бес қала"

Шын мәнінде, Сток-он-Трент – 1910 жылы алты қаланың бірігуінен құралған: солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай ретімен Тунсталл, Бөрслем, Хенли, Сток, Фентон және Лонгтон қалалары орналасқан. "Бес қала" деген атты Ханлиде туып, осы аймақта өмір сүрген Арнольд Беннетт өзінің романдарына берген. Ол "Бес қала" атауы "Алты қала" атауынан гөрі құлаққа жағымдырақ деп ойлағандықтан, Фентонды (кейде "ұмытылған қала" деп аталатын) есепке алмады. Ол Стоукті "Кнайп" деп атаса да, қалған төрт қала үшін таныс болатын есімдерді пайдаланды.

Сюжет

Анна Бёрслиде жас қарындасы Агнес және екі рет жесір қалған әкесі Эфраим Теллрайтпен бірге тұрады. Бұрын методист қозғалысының белсенді уағыздаушысы және мұғалімі болған әкесі үй шаруасында қатыгездік танытып, ақшаға деген ашкөздігі арқасында байлыққа ие болды. 21 жасқа толғанда Теллрайт Аннаға әжесінен күтпеген мұраны тапсырады: бірнеше акция пакеттері, сондай-ақ жылдар бойы мұқият жинақтап, қайта инвестициялаған жалға берілген тұрғын үйлер мен өнеркәсіптік мүліктер. Анна енді бай әйел, бірақ оның бизнесте және қаржы мәселелерінде тәжірибесі жоқ, тек әкесі апта сайын оған беріп тұратын үй шаруашылығы шығындарын басқарудан басқа. Ол Титус пен Вилли Прайс басқаратын, қазір оның меншігіндегі тозығы жеткен «ғимаратқа» (саз қыштан жасалған ыдыс-аяқ фабрикасына) барады. Прайстің бизнесі ауыр қарызға батып, олар қарызды өтеуге шамалары жоқ екенін мәлімдейді, бірақ Аннаға он фунт беруге үлгереді. Ол сондай-ақ Генри Майнорстың заманауи және өркендеген кәсіпорнына шақырылады және әкесі оған серіктес ретінде инвестиция салуға кеңес береді. Шіркеудегі ортақ іс-әрекеттері арқылы таныс Майнорстың оған ғашық екенін жақсы біледі, бірақ өзінің сезімдеріне сенімді емес. Аннаны Мэн аралына Алдермен және әйелі Саттон шақырады, олар Аннаны қыздары Беатристің лайықты досы деп санайды. Майнорс та шақырылған. Сапардың соңында Анна мен Генри үйленуге келіседі, бірақ Анна әлі де Вилли Прайсқа деген құпия сезімдерін сақтайды, оны ол методист қозғалысынан жақсы біледі. Бёрслиге оралғанда Анна Титус Прайстің өзін-өзі өлтіргенін естіп, қатты қайғыға батады. Ол өзін және әкесінің Прайс бизнесін қысымға салуын кінәлайды, бірақ Вилли келіп, ірі клиенттің банкроттығы оның әкесінің өмірден қол жұмсауына себеп болғанын түсіндіреді. Вилли банкроттық жариялауға тиіс екені және кредиторлар (соның ішінде Анна да бар) оған Австралияға көшіп кету үшін жеткілікті ақша беруі керек екені анық болады. Майнорс үлкен Прайс отбасылық үйін некелік үй ретінде алады, тіпті оған көп жөндеу жұмыстары қажет болса да. Ол Аннамен мүмкіндігінше тезірек үйленіп, Агнеске де үй беруге келіседі. Генри шіркеу есептерінде сәйкессіздіктерді байқайды және Прайстер өз бизнесін аман сақтау үшін ақшаны жымқырып келгені белгілі болады. Анна мен Генри Прайстерді кінәлі деп тану үшін сәйкессіздікті бірлесіп жоюға шешім қабылдайды. Алайда, жаңалық таралып, бүкіл қауым шулап кетеді. Анна Виллидің Бёрслиді бос қолмен қалдырмауын шешіп, оған Мельбурнға келгенше ашпау үшін хат жібереді. Хатта жүз фунттық ақша ордері (кітапта «банкнот») бар. Анна мен Генри үйленеді. Вилли Прайстен ешқандай жаңалық жоқ; оқиға оның да өмірден қол жұмсағанын меңзеп тұр.

Бейімделулер

Роман 1962 жылғы ақпанда Оливия Мэннинг тарапынан BBC Home Service's Saturday Night Theatre үшін бейімделді. 1985 жылы BBC2 телеарнасы Линси Бошамп пен Питер Дэвисонның басты рөлдерде ойнаған, Джон Харвидің бейімдеуімен "Бес қаладағы Анна" сериалының төрт бөлімін көрсетті. 2017 жылы Арнольд Беннеттің 150 жылдығын мерекелеуге арналған шара аясында Дебора МакЭндрюдің Аннаның сахналық қойылымы Стоуктегі New Vic театрында қойылды. 2011 жылы Хелен Эдмундсон "Бес қаладағы Анна" романының бейімдемесін жазды, ол BBC Radio 4 арнасында екі бөлімге бөлініп көрсетілді.