Кіріспе
1864–1866 жылдары Елизавета Гаскелл жазған роман. "Жұбайлар мен қыздар, күнделікті оқиға" – ағылшын жазушысы Елизавета Гаскеллдің романы, алғаш рет 1864 жылдың тамызынан 1866 жылдың қаңтарына дейін "Корнхилл" журналында бөлім-бөліммен жарияланған. Романның бір бөлігі Гаскелл Парижде, Рю де Бак көшесіндегі Мэри Элизабет Мольдың үйінде болғанда жазылған. 1865 жылы Гаскелл ханым күрт қайтыс болғандықтан, роман толыққанды аяқталмады, ал соңғы бөлімін Фредерик Гринвуд аяқтады. Оқиға 1830 жылдардағы провинциалды ағылшын қаласында тұратын жесір дәрігердің жалғыз қызы Молли Гибсонның өмірінен бастау алады.
the novel
Wives and Daughters, An Every Day Story is a novel by English author Elizabeth Gaskell, first published in the Cornhill Magazine as a serial from August 1864 to January 1866. It was partly written whilst Gaskell was staying with the salon hostess Mary Elizabeth Mohl at her home on the Rue de Bac in Paris. When Mrs Gaskell died suddenly in 1865, it was not quite complete, and the last section was written by Frederick Greenwood. The story is about Molly Gibson, the only daughter of a widowed doctor living in a provincial English town in the 1830s.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Роман Молли Гибсонды жас кезінде әкесі, жергілікті дәрігер мырза Гибсон тәрбиелегеннен басталады. Лорд және леди Камнордың жергілікті аристократиялық "үлкен үйіне" барғанда Молли егістіктің аумағында жолын жоғалтып, ағаш астында ұйықтап қалады. Леди Куксхейвен (үйдің қыздарының бірі) және миссис Киркпатрик (Камнор балаларының бұрынғы тәрбиешісі) Моллиді тауып, оны миссис Киркпатриктің бөлмесіне жатқызады. Комнорлар отбасы миссис Киркпатрикті "Клэр" деп атайды, ол гувернантка болған кезде белгілі болған. Клэр мейірімді әйел болып көрінеді және Моллиді серуендеуге уақыт болғанда оятатынын айтады. Алайда, ол оны ұмытып кетеді, және Молли сарайда қалады. Ол түнгісін сол жерде болуды ойлап қатты уайымдайды. Көп ұзамай әкесі келіп, қызын алып кетеді. Жеті жылдан кейін Молли тартымды, жақсы жүректі, ашық сөйлейтін қызға айналады. Мистер Гибсон өзінің шәкірттерінің бірі, Кокс мырзаның Моллиге романтикалық қызығушылық танытқанын біледі. Моллиді қорғау үшін әкесі оны жақын маңдағы Хамли Холлдың Хамлилерімен бірге болуға жібереді. Олардың ата-бабалары Хептархияға дейін сонатын жер иелері, бірақ қазір жағдайлары төмендеген. Молли миссис Хэмлимен тығыз қарым-қатынаста болады, ол оны қызындай қабылдайды. Моллимен Хамли ұлдарының кішісі Роджер де дос болады. Молли кәсіби адамның қызы ретінде, ол мырза Хамлидің ұлдарына лайықты емес екенін біледі. Үлкен ұлы Осборн Кембриджде өзін ерекшелендіруі және керемет неке құруы керек еді: ол көрікті, ақылды және ағасынан да сәнді. Алайда ол университетте жақсы оқымай, ата-анасының жүрегін жаралайды. Молли үйден кеткен кезде, мистер Гибсон қайтадан үйленуге шешім қабылдайды. Ол үйлену оның үйдегі жайлылығын жақсартады және Моллиге мырза Кокс сияқты әсерлерден қорғайтын аналық тұлға береді деп үміттенеді. Ол миссис Киркпатрикті өзінің талаптарына өте сай деп есептейді және оның көп жыл бұрын Моллиге көрсеткен мейірімділігін еске алады. Молли оны бұрынғы кездесуінен еске алады, бірақ оған деген сүйіспеншілігі аз. Ол әкесінің қамын ойлап, жаңадан келген, көпті көретін, тек өзіне ғана көңіл бөлетін өгей анасымен жақсы қарым-қатынаста болуға тырысады. Үй әрдайым бақытты бола бермейді, бірақ Молли өзінің жаңа туған қарындасы Синтияда одақтас табады, ол өзімен бірдей жаста. Екі қыз қарама-қарсылықтардың зерттеуі: Синтия – әлемдік және бүлікшіл, Моллиге қарағанда анағұрлым көп, ол надан және сәл ұяң. Синтия Францияда білім алған, және ол әкрен-әкрен анасымен бірге өткендері туралы құпиялар сақтап отырғаны анық болады. Бұл құпиялар Камнорлардың жер агенті Престон мырзаға қатысты, ол құмар ойыншы және қарақшы болып саналады. Молли Хамли Холлға жиі келетіндіктен, ол үлкен құпияны байқамай қалады: Осборн Хамли француз, католик, бұрынғы балабақша қызметшісі Эймеге махаббатпен үйленді, оны жасырын коттеджге орналастырды, өйткені ол әкесі Эймеді ешқашан өзінің қалыңдығы ретінде қабылдамасына сенімді. Осборнның Кембридждегі сәтсіздігі оның мүгедек анасының ауруын одан бетер ушықтырады. Бұл Осборнның жасырын әйеліне қол жеткізу үшін жинаған қарызының арқасында оның әкесімен арасын кеңейтеді. Ханым Хэмли қайтыс болады, ал қожайын мен оның үлкен ұлы арасындағы қақтығыс қалпына келмейтін сияқты. Осыған қарамастан Роджер университетте қажырлы еңбек етіп, ақырында ағасының күткен құрмет пен марапаттарын алады. Миссис Гибсон Синтия мен Осборнның некелерін ұйымдастыруға тырысады, өйткені оның қызының жер иелерінің бір мүшесіне үйленуін көздеді. Молли Роджердің ақыл-ойы мен абыройлы мінезін әрқашан бағалайды және көп ұзамай оған ғашық болады. Оның өкініші Роджер Синтияға ғашық болады, ал миссис Гибсон Осборнның өлімге барар ауруға шалдыққанын естігенде, Роджердің Хамли мұрагеріне айналу мүмкіндігін арттырады, ол үйлестіруді бастайды. Роджер Африкаға екі жылдық ғылыми экспедицияға кетер алдында Синтиядан қолын сұрайды, ол келіседі, бірақ олардың сергітуін Роджер қайтып келгенше құпия ұстауға мәжбүр болады. Моллидің жүрегі жаралы, ол өзінің қайғысы мен Синтияның Роджерге деген махаббатының жоқтығын біледі. Синтия Моллиге бірнеше жыл бұрын, он бес жасында, ол оған 20 фунт стерлинг бергеннен кейін, мистер Престонға жасырын түрде үйленуге уәде бергенін айтады. Ол бұл шешімге көп ұзамай өкінгенмен, мистер Престон оған әлі де қызығады және Роджерге өзінің уәдесін дәлелдеу үшін жазған махаббат хаттарын көрсетумен қорқытады. Молли Синтияның атынан араласады және уәдені бұзуға және хаттарды қайтаруға жетеді; алайда, оның Престонмен болған әрекеттері Молли оның Престонға ғашық екені туралы қауесеттерге орын береді, және ол жалақорлық әңгімелердің нысанына айналады. Бұл оның Доктор Гибсон мен Миссис Гибсонның екеуінің де Синтияның мистер Престонмен қарым-қатынасын білуіне әкелетін эмоционалдық көрініске әкеледі. Осыдан кейін Синтия Роджермен жасаған келісімін бұзады, тұрақсыздығы үшін сөкпек пен қорлауға шыдайды және тез арада Лондоннан танысқан мистер Хендерсонға үйленеді. Моллидің беделі оның леди Гариет Камнормен қала бойынша жүргеннен кейін қалпына келтіріледі, ол қоғамдық пікірдің қаншалықты өзгергіш екенін жақсы біледі және Моллиге көмектескім келеді. Осборн, ауруға шалдыққан және жақын арада қайтысатынына сенімді, Молли оның әйелі мен баласын өзінен кейін еске алуын өтінеді. Ол көп ұзамай қайтыс болады, және Молли Осборнның әйелі мен баласының бар екенін қайғыдағы қожайын Хамлиге хабарлайды. Осборнның жесірі Эйме, күйеуінің ауруы туралы хабар алғаннан кейін Хамли Холлға келеді және күйеуінің құрметіне "кішкентай Осборн" деп аталған ұлын әкеледі. Бұл бала енді Хамли мұрагері. Сонымен қатар Роджер әкесімен бірге болу үшін үйге асығып келеді, ал оның мейірімділігі мен ақыл-ойы қожайынға осы жаңа отбасыдан қуаныш табуға көмектеседі, әсіресе немересінен. Қожайын Эймедің католиктігіне және тегіне деген ықыласын жеңіп, оларды өзімен бірге тұруға шақырады. Роджер жергілікті ғылыми қауымдастыққа қайта оралғанда, ол Моллиға деген сезімінің бауырластықтан гөрі артық екенін түсіне бастайды. Леди Гариеттің мейірімді араласуымен, ол Моллиді басқа біреумен көргенде қатты қиналады. Дегенмен, ол оған лайық емес екенін ойлап, сезімін білдіруге кедергі келтіреді, өйткені ол Синтияға деген махаббатын жоғалтқан. Африкаға қайтар алдында ол сезімін мистер Гибсонға айтады, ол олардың одағына бата береді. Бірақ Роджердің Моллиге сезімін білдіруге ниеті қызыл жегінің қаупіне байланысты оқшаулану қажеттілігімен тоқтатылады. Осы тұста Гаскеллдің повесі тоқтатылады: ол аяқталмаған романды қалдырып қайтыс болды. Ол достарына Роджердің Моллиге берген құрғақ гүлді (Молли оның кететін алдында берген сыйлық) оның мәңгілік махаббатының дәлелі ретінде сыйлап, қайтып келетінін айтқанын жеткізгенін айтқан. BBC-нің романға жасаған бейімдемесінде, Роджер Моллиге сезімін білдірмей кетпеуге дайын болған және олар бірге Африкаға оралған балама соңы жазылған.
Теледидар және радиоға бейімделгендер
1971 жылы Хью Дэвид режиссерлік еткен алты бөлімді телесериал түсірілді, сценарий Майкл Войсидің романы негізінде жазылған. Онда Моли Гибсон рөлінде Живила Рош, доктор Гибсон рөлінде Алан МакНоттан және Клэр Киркпатрик рөлінде Хелен Кристи ойнады. 1983 жылы Барри Кэмпбелл драмалық бейімдеуімен, Джейн Морган режиссерлігімен тоғыз сағаттық радио қойылымы жасалды және сол жылдың тамызында BBC Radio 4 арнасында алғаш рет эфирге шықты. Бұл қойылымда Том Уилкинсон мен Кэтрин Хёрлбут басты рөлдерді ойнады. Музыка авторы – Рейчел Портман. 1999 жылы BBC Эндрю Дэвис жазған сценарий бойынша романның негізінде төрт бөлімді сериал шығарды; «Жігіттер мен қыздар» сериалында Жюстин Уодделл, Билл Паттерсон, Франческа Аннис, Кили Хоуес, Розамунд Пайк, Том Холландер, Энтони Хауэлл, Майкл Гэмбон, Пенелопа Уилтон, Барбара Флинн, Дебора Финдлей, Иан Глен, Барбара Ли Хант және Ян Кармайкл ойнады. Екінші радио қойылымы 2010 жылдың қарашасында BBC Radio 4 Extra арнасында эфирге шықты. Ол екі сағат он бес минуттық бір бөлім болды және аудио драма түрінде «Солтүстік және Оңтүстік», «Рут» және «Крэнфорд» сияқты Гаскеллдің басқа да туындыларымен бірге ұсынылды. Продюсері – Питер Лесли Уайлд, ал ханым Гаскелл рөлінде Дебора МакЭндрю, Молли Гибсон рөлінде Эмеральд О'Ханрахан ойнады.
as Dr. Gibson, and Helen Christie as Clare Kirkpatrick. A radio adaptation, dramatized in nine hour long parts by Barry Campbell and directed by Jane Morgan, was produced in 1983 and first broadcast on BBC Radio 4 in August that year. It starred Tom Wilkinson and Kathryn Hurlbutt. The music is by Rachel Portman. In 1999, BBC produced a four part serial based on the novel with a screenplay written by Andrew Davies; Wives and Daughters featuring Justine Waddell, Bill Paterson, Francesca Annis, Keeley Hawes, Rosamund Pike, Tom Hollander, Anthony Howell, Michael Gambon, Penelope Wilton, Barbara Flynn, Deborah Findlay, Iain Glen, Barbara Leigh Hunt, and Ian Carmichael. A second radio adaptation was broadcast by BBC Radio 4 Extra in November 2010. It was a single two hour fifteen minute segment and was part of a larger collection of Gaskell's works, including North & South, Ruth, and Cranford, in audio drama form. It was produced by Peter Leslie Wild and starred Deborah McAndrew as Mrs Gaskell and Emerald O'Hanrahan as Molly Gibson.