Кіріспе

Вентотен (ventoˈtɛːne; жергілікті Виентутен; Пандатерия немесе Пандатерия, Πανδατερία немесе Πανδατωρία) – Тиррен теңізіндегі Понтин аралдарының бірі, Италиядағы Гаета қаласының жағалауында, Лацио және Кампания облыстарының шекарасында орналасқан. 2008 жылғы мәлімет бойынша, Латина провинциясының (Лацио) Вентотен муниципалитетінде 708 тұрақты тұрғын тіркелген.

География

Арал, ежелгі жанартаудың қалдықтары, созылыңқы пішіндес, ұзындығы және ең үлкен ені шамамен 5 км. Муниципалитетке шығысқа қарай орналасқан кішкентай қосымша арал Санто-Стефано да кіреді, ол бұрын ірі түрме болған, қазір жабық. Тағы да батысқа қарай Понза, Палмарола және Заннон аралдары орналасқан.

Климат

Вентотенде Жерорта теңізіне тән климат, ыстық, құрғақ жаздар және жұмсақ, ылғалды қыстар басым. Көбінесе қыстар желді болады. Аралдың аты итальян тілінде "жел" деген мағынаны білдіретін "Vento" сөзімен байланысты, бұл теңіздегі шағын аралдың ерекше ауа райы жағдайын көрсетеді. Температура ешқашан 0 °C (32 °F) төмендемейді.

Рим империясы

Вентотен, барлық Понтин аралдары сияқты, император Августқа (б.з.д. 31 – б.з. 14) тиесілі болды, ол өзінің билігінің басында аралда үлкен жазғы сарай салдырды, оған кеңінен таралған термалар, террасалар, бақтар, экседр және акведуктар кірді, содан кейін ол императорлық меншік болып қалды. Қазір ол Вилла Джулия деп аталады, өйткені б.з.д. 2 жылы ол қызы Юлия Улкенді оның әйгілі адалдығына жауап ретінде осы жерге қуғынға жіберген болуы мүмкін, және ол оны оңай бақылауға алатын болды. Августтың аралда екі вилласы болды, бірақ Юлия, әрине, империялық резиденцияның барлық мүмкіндіктері бар, аралдың солтүстігіндегі Пунта-д'Эолода орналасқан Вилла Джулияға жіберілді. 29 жылы император Тиберий Августтың немересі Агриппинаны елден қуғынға жіберді, ол 33 жылы 18 қазанда, мүмкін, дұрыс тамақтанбаудан қайтыс болды. 37 жылы император болған Агриппинаның ұлы Гай (әдетте Калигула деп танылады) Пандатарияға барып, оның сүйегін жинап алып, Римге әкелді. Агриппинаның кіші қызы Юлия Ливила Пандатерияға екі рет айдалып кетті: бірінші рет ағасы Калигула оны биліктен құлатуды жоспарлағаны үшін, ал екінші рет оның ағасы император Клавдий, 41 жылы әйелі Мессалинаның ықпалымен. Кейінірек Юлия Ливила жасырын түрде аштықтан қайтыс болды, және оның сүйегі Римге әкелінген болуы мүмкін, өйткені оның үлкен әпкесі Агриппина Клавдийдің әйелі ретінде ықпалды болды. Юлий Клавдий әулетінің тағы бір көрнекті өкілі, император Неронның бірінші әйелі Клавдия Октавия 62 жылы Пандатерияға айдалып, күйеуінің бұйрығымен өлімге кесілді. Сондай-ақ, император Веспасианның немересі, әулие Флавия Домитилла осы аралға қуғынға жіберілді.

ХХ ғасыр

Бурбондар тұсында тұтқын лагері құрылды және жақын маңдағы Санто-Стефано аралында Бенито Муссолини тұсында қайта құрылды. 1939-1943 жылдары сол түрмеге 700-ге жуық қарсылас, оның ішінде 400 коммунист қамалды. Олардың бірі – Альтьеро Спинелли, ол соғыстан кейін федеративтік Еуропа идеясын қолдайтын, қазір «Вентотен манифесті» деп танылатын мәтін жазды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде аралда 114 адамнан тұратын неміс гарнизоны орналасты, олар маңызды радар стансасын қорғады. 1943 жылдың 8 желтоқсанындағы түнде американдық PT катері Вентотен портына байқаусызда кіріп, 509-шы парашюттік жаяу әскер батальонынан 46 американдық парашютшіні түсірді. Батальонды теңіз лейтенанты (және актер) Дуглас Фэрбенкс кіші басқарды, ол «Жағалауға түсушілер» тобының тактикалық командирі болды; бұл топ жауды жаңылыстыру үшін барлық қолда бар амалдарды, сондай-ақ командалық дайындықтарды пайдаланды. Парашютшілер Италия материгінен келген жергілікті эмигрантпен кездесті, ол неміс командиріне аралға Достас елдерінің кемелерімен жеткізілген парашютшілер полкі орналасқан деп жалған мәлімдеме жасады. Қорқып, неміс командирі өз позицияларын, қару-жарағын жойды және өзінің қателігін түсінбей тұрып, әлсіз американдық күштерге тез жеңілді. Вентотен сағат 03:00-де бір оқ атусыз босатылды. Бұл оқиға туралы Джон Стейнбек «Бір кезде соғыс болды» атты кітабында баяндаған.

Табиғат қорығы

Вентотен мен Санто-Стефано – 1999 жылы экологиялық, геоморфологиялық және табиғаттық-ландшафтық ерекшеліктерін сақтау және қорықтың табиғи ресурстарын сақтаумен үйлесетін шараларды дамыту мақсатында құрылған табиғи қорықтың құрамына кіретін аралдар. Осының салдарынан, жаңа құрылыстарға рұқсат берілмейді және қайта жаңарту жұмыстары шектеулі.

Теңіз қорығы

10 км-лік жағалау бойын қамтитын теңіз қорығы үш аймаққа бөлінген, олардың әрқайсысы қорғалу деңгейі мен рұқсат етілген қызметтерімен ерекшеленеді. Вентотен мөлдір, жылы сулары мен теңіз фаунасының алуан түрлілігіне байланысты сүңгірлер арасында танымал мақсатты орын. Бірнеше сүңгір орталығы әртүрлі дағды деңгейіндегі сүңгірлерді жақын жерлердегі үңгірлерге, олардың ішінде шағатайға толы үңгірлерге немесе 1997 жылдан бері балық аулауға тыйым салынғаннан кейін адамдарға үйренген балықтардың арасында жүзуге алып шығады. Сонымен қатар, 2000 жыл бұрын батып кеткен кемелерден табылған рим амфораларын және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде шамамен 100 адамның қаза болуына себеп болған үлкен "Santa Lucia" кемесін көруге экскурсиялар ұйымдастырылған. Ол шамамен 40 метр тереңдікте жатыр. Арал мен оның жағалауларының айналасында бірнеше метр тереңдікте снорхелинг жабдықтарын пайдаланып, көптеген қызықты нәрселерді көруге болады.

Құстардың көшіп-қонуы

Вентотен – құстарды бақылауға белгілі бір орын, себебі арал көптеген көшпенді құстар үшін маңызды тоқтау пункты болып табылады. 1988 жылы құрылған құс обсерваториясы жылына шамамен 20 000 құсқа сақина тағады. Көктемгі көші-қонның ең жақсы кезінде, сәуір және мамыр айларында, күн сайын мыңдаған құстар Солтүстік Африка жағалауынан 400–500 км үздіріссіз ұшып келеді. Понтия архипелагы ұзақ сапардан кейін тоқтауға алғашқы мүмкіндік береді, ал Вентотеннің шағын ауданының арқасында түрлі құстардың шоғырлануы өте жоғары. Шағын қалған құстар адамдарға көңіл бөлмей, тынығып, қарқынды түрде тамақтанады, бұл құс бақылаушыларға Италияның басқа аймақтарындағы сияқты оларды бақылап, суретке түсіруге мүмкіндік береді. Құс обсерваториясы PPI (Progetto Piccole Isole) жобасының бөлігі болып табылады, ол 1988 жылдан бері Жерорта теңізі арқылы құстардың көші-қонын жеті елдегі 46 нысанда зерттеп келеді. Осы зерттеулердің нәтижесінде 2006 жылы Вентотен құстар көші-қоны мұражайы құрылды. Пунто Эолода 3000 м² (32 000 фут²) аумақты қамтитын үлкен кешеннің қалдықтарын көруге болады, оған термалар, террасалар, бақтар, экседр және акведуктар кірген. Ғасырлар бойы вилла жүйелі түрде тоналып, мағынасыз қазба жұмыстары жүргізілді. Дегенмен, қазба жұмыстары нәтижесінде термальды ванналар, қызметшілердің бөлмелері, аулалар, су резервуарлары және теңізге қарайтын өткелдер табылды. Императорлық жазғы резиденция Вилла Джулия деп аталды, өйткені б.з. дейінгі 2 жылы Августтың қызы Юлия Ұлы осы жерде жер аударылған. Италия бірігу кезеңіндегі ең белгілі қарақшы Кармин Крокко және 1900 жылы король Умберто I-ді өлтірген анархист Гаэтано Бреши сияқты көптеген танымал саяси тұтқындар осы жерде уақыт өткізді, ол түрмеде бір жылдан кейін түрме сақшылары тарапынан өз камерасында асылды. Фашистік режим кезінде Сандро Пертини, болашақ Италия президенті де Санто-Стефанода антифашистермен бірге қамауға алынды. Түрме 1965 жылы жабылды.

Археологиялық музей

Вентотен археологиялық мұражайы Бурбон сарайының бірінші қабатында орналасқан, ол қалалық кеңестің орны. Мұражайда аралдан, теңіз түбінен және арал маңындағы рим кемелерінің құлау орындарынан табылған заттар, сондай-ақ императорлық резиденциясымен және порт, басқа виллалар сияқты байланысты құрылымдармен аралдың Август дәуіріндегі үлкен моделі бар. Өкінішке орай, Вилла Джулиядан барлық мүсіндер жоғалып кетті немесе ғасырлар бойында салғандардың шабуылымен сатылды, және мұражайда император Тиберийдің мәрмәр бас бюсті ғана қалды. 2009 жылдың шілдесінде археологтар Вентотен жанындағы терең суларда зәйтүн майы, гарум және металл құймаларымен жүктелген бес ежелгі рим кемесінен тұратын "кемелер зиратының" табылуын хабарлады. Бір кемеде тағамдарды ұнтақтауға немесе майлауға арналған, мортарий деп аталатын ыдыстардың толық жүгі болды.

Көлік

Арал күн сайын паром және гидрофойл арқылы Формиямен байланыстырылады, бұл қызметті Laziomar паром компаниясы ұсынады. Бұған, материктегі Анцио және Террачинаға, сондай-ақ жақын орналасқан Понза аралына жазғы рейстер қосылады. Жаз айларында SNAV Вентотен мен Неаполь, және Ишия аралы арасында да бағыттарды іске қосады.