Англия көлдерінің таулары: Бленкатра және Саддлбэк
Blencathra
Ағылшынның Лейк Дистрикт аймағындағы Бленкатра тауы – солтүстіктегі Кембриан тауларының бірі. Биіктігі 868 метр, 6 шыңы бар. «Saddleback» есімі де қолданылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Англиядағы көлдер аймағындағы таулар
Mountains in the Lake District, England
Бленкатра, сондай-ақ Седдлбек деп те аталады, Камбрия тауларының ең солтүстігінде орналасқан. Оның алты жеке төбесі бар, олардың ең жоғарысы – Hallsfell Top, биіктігі 2,848 фут (868 м).
Blencathra, also known as Saddleback, is one of the most northerly of the Cumbrian Mountains, in the English Lake District. It has six separate fell tops, of which the highest is the Hallsfell Top at 2,848 feet (868 m).
Атауы
Көптеген жылдар бойы Орданс Сурвей Бленкатхра тауын "Саддлбек" деген балама атаумен тіркеген, бұл атау таудың шығыстан көрінген пішініне байланысты туындаған. Баулу жолдарының авторы Альфред Уэйнрайт көне кумбрик атауын қолдануды кеңінен танымал етті, қазір осы атау дерлік толығымен қолданылады. Орданс Сурвей қазіргі уақытта таудың ең биік нүктесін "Саддлбек немесе Бленкатра" деп көрсетеді. Бленкатра атауы *blain ("жонып, шыңы") және cadeir ("орындық, кресло") кумбрик элементтерінен шыққан болуы мүмкін, яғни "орындықтың шыңы" деген мағынаны білдіреді. Эндрю Бриз атаудың екінші бөлігіне қатысты басқаша түсіндірме ұсынды, ол орта уэльс тіліндегі carthwr ("жұмысшы ат") сөзімен кумбрик туыстас екенін айтады. Ричард Коутс екінші бөлік орта ирландиялық Карфах жеке есімі болуы мүмкін деп болжайды, бірақ "бұл бритондық жалпы атаумен байланысты зерттеуді қажет етеді" деп жазады.
For many years, Ordnance Survey listed Blencathra under the alternative name of 'Saddleback', which was coined in reference to the shape of the mountain when seen from the east. The guidebook author Alfred Wainwright popularised using the older Cumbric name, which is now used almost exclusively. Ordnance Survey currently marks the summit as ‘Saddleback or Blencathra’. The name Blencathra is likely derived from the Cumbric elements *blain ‘top, summit’ and cadeir ‘seat, chair’, meaning ‘the summit of the seat’. Andrew Breeze has proposed an alternative interpretation of the second element of the name, arguing that it represents a Cumbric cognate of Middle Welsh carthwr ‘working horse’. Richard Coates has suggested that the second element may be the Middle Irish personal name Carthach, but writes that ‘the implications of that with a Brittonic generic need exploring’.
Топография
Солтүстік Феллз таулары шамамен дөңгелек пішіндес жоталы аймақты құрайды, ені шамамен 16 шақырым (10 миль). Орталығында Скиддоу орманының батпақты ойысы – 396 метр (1300 фут) биіктіктегі ағашсыз плато орналасқан, және осы жерден бастау алатын өзендер аймақты үш секторға бөледі. Глендертерра Бекі мен Кальдье өзені арасындағы оңтүстік-шығыс секторда Бленкатра және оның ілеспе таулары бар. Бленкатра – жалғыз тау емес, кішкентай тау тізбегі, 5 шақырымдық қисық жота бойында орналасқан бірнеше шыңдардан тұрады. Оның солтүстік және батыс бөліктері тегіс, көтерілуге оңай, ал оңтүстік және шығыс бөліктерінде күрделі тасты тік беткейлер мен құмды беткейлер кездеседі. Оңтүстік-шығыстан, әсіресе Кесвик пен Пенрит арасындағы басты жолдан қарағанда, Бленкатра дерлік симметриялы көрінеді. Сол және оң жақтағы таудың екі шеті де айналасындағы төмендіктерден тегіс, кең қисықтармен көтеріліп, қалың шөппен жабылған. Әрқайсысы әдемі түрде жотаның шыңына жетеді – батыста Блейз Фелл, ал шығыста Скейлс Фелл. Осы «кітаптың қаптамалары» арасында тағы үш шың орналасқан: Гатегилл Фелл, Холлсфелл және Доддик Фелл, бұл жотаға тік профиль береді. Үш орталық шыңның әрқайсысынан негізгі жотаға тік бұрышпен бір шұңқыр басталады, ол тар, жартасты қырдан басталып, кейіннен 610 метрге (2000 фут) дейін төмен түсетін кең тіреуге айналады. Бес шыңды бөліп тұрған төрт арна оңтүстік-шығыс беткейінен шұңқырлар арасымен ағып өтеді. Батыстан бастап, бұл Блейз Гилл, Гейт Гилл, Доддик Гилл және Скейли Бек. Оңтүстік-шығыс беткейіндегі шұңқырлардан басқа, Холлсфелл солтүстікке қарай биік жота жібереді. Осы «еңіс» Бленкатраның басқа атауын береді, ол төмендіктегі алтыншы шыңға, Аткинсон Пайкке дейін көтеріледі. Бұл Bannerdale Crags және Mungrisdale Common тауларына солтүстікке қарай жалғасатын басты нүкте. «Еңіс» шығыс жағынан жартастармен шектеледі, Тарн Краг және Фуле Краг негізгі беткейлер болып табылады.
The Northern Fells make up a roughly circular upland area about 10 mile (16 km) wide. At the centre is the marshy depression of Skiddaw Forest — a treeless plateau at an altitude of 1,300 feet (396 m) — and flowing outward from here are the rivers which divide the area into three sectors. Between the Glenderaterra Beck and the River Caldew, the southeastern sector contains Blencathra and its satellites. Blencathra is more of a small range than a single fell, a series of tops standing out on a curving ridge 3 mile (5 km) long. It has smooth, easy slopes to the north and west, whilst displaying a complex system of rocky spurs and scree slopes to the south and east. When viewed from the southeast, particularly on the main Keswick to Penrith road, Blencathra appears almost symmetrical. To left and right, the ends of the fell rise from the surrounding lowlands in smooth and sweeping curves, clad in rough grass. Each rises gracefully to a ridge top summit, Blease Fell on the west and Scales Fell to the east. Between these ‘book ends’ are a further three tops, Gategill Fell, Hallsfell and Doddick Fell, giving a scalloped profile to the ridge. From each of the three central tops, a spur runs out at right angles to the main ridge, beginning as a narrow, rocky arête and then widening into a broad buttress which falls 2000 feet (610 m) to the base of the fell. Separating the five tops are four streams which run down the south east face between the spurs. From the west these are Blease Gill, Gate Gill, Doddick Gill and Scaley Beck. In addition to the spurs on the southeast face, Hallsfell also throws out a high ridge to the north. This is the saddle that gives Blencathra its alternative name, rising beyond the dip to the sixth top, Atkinson Pike. This is the focal point for connecting ridges to Bannerdale Crags and Mungrisdale Common to the north. The ‘saddle’ is bounded by crags to the east, Tarn Crag and Foule Crag being the principal faces.
Желісі өткір
Тарн жартасы мен Фуле жартасының арасында Шарп-Эдж өткелі орналасқан, бұл аймақтағы ең танымал қиын өтулердің бірі. Турист және жазушы Альфред Уэйнрайт былай деп жазған: "Бұл тізбек өте өткір, тіпті қыруға да болады (бұрынғы атауы - қырқаның қырқасы) және оны тек екі жағынан басып өтуге болады, бірақ нәзік дене мүшелеріне зақым келтіру қаупі бар". Шығысқа қарай, Скелс Феллден әрі, Мауствейт Комбта Саузер Феллмен байланыс бар. Бұл жота солтүстік-шығысқа қарай Мунгрисдейл аймағына дейін созылады, оны барлық жағынан Глендермакин өзені ағып тұрады.
Between Tarn Crag and Foule Crag is Sharp Edge, an aptly named arête which provides one of the most famous scrambles in the area. Hiker and author Alfred Wainwright noted that: "The crest itself is sharp enough for shaving (the former name was razor edge) and can be traversed only à cheval at some risk of damage to tender parts." To the east, beyond Scales Fell, is the connection to Souther Fell at Mousthwaite Comb. This ridge continues north east to the vicinity of Mungrisdale, surrounded on all sides by the River Glenderamackin.
Геология
Солтүстік Феллдің көп бөлігі сияқты, Скиддоу тобының Кирк Стайл формациясы басым. Ол ламинатталған сазтас және құмтас, сондай-ақ грейвак құмтасынан тұрады және ордовик кезеңіне жатады. Бленкатраның етегінде кең ауқымды кен өндіру жұмыстары жүргізілген. Трэлкельд кеніші Холлсфеллдің төменгі жағында орналасқан. 1879 жылдан 1928 жылға дейін ол қорғасын мен мырыш кендерін өндіруде табысты кәсіпорын болды және экономикалық жағдай жақсарса, қосымша кен қоры бар деп есептеледі. Блейз Гиллдің жанында, 2000 фут (610 м) биіктігіндегі контурдың маңында шағын сынақ жұмысының іздерін көруге болады. Бұл қорғасынды табу мақсатымен жүргізілген деп саналады. Сату мұралық салықты төлеу үшін басталды. Бленкатраның достары атты қоғамдық ұйым құрылып, тау сатылымға қойылғаны туралы жарияланымға жауап ретінде қаржы жинауға кірісті. Тау-кенші Крис Бонингтон, тележүргізуші Мелвин Брагг және саяхатшы Бен Фогл осы ұйымның бастамасын қолдағандардың қатарында болды. Ұлттық сенім қоры (Көл ауданы ұлттық саябағының 21% үлесіне ие) Бленкатраның достарына қолдау көрсетіп, өзі ұсыныс білдірмейтінін мәлімдеді. 2014 жылдың 7 шілдесінде Эден аудандық кеңесі Бленкатраның достарының ұсынысы бойынша Бленкатраны қоғамдық маңызы бар актив ретінде тізімге енгізді. Тауға алғаш рет «қоғамдық актив» статусы берілді, бұл ұйымға қаржы табуға және меншік иесімен келіссөздер жүргізуге қосымша уақыт берді. 2015 жылдың қарашасында ұйым сату мәселесінде прогресске жеткенін мәлімдеді. Бірнеше күннен кейін, Бленкатра сатылымын жүзеге асыратын H және H Land & Property агенттігі таудың нарықта жоқ екенін, оны «белгісіз мерзімге» сатып алу мүмкін емес екенін хабарлады. 2016 жылдың 15 ақпанында Companies House Бленкатраның достары алғашқы жылдық науқанында сұралған бағаның 246 650 фунт стерлингін ғана жинағанын растайтын құжаттарды жариялады. «Жұйрық» ұсыныстардың болмауына байланысты Бленкатра 2016 жылдың мамырында сатудан алынып тасталды, себебі граф салықты төлеудің басқа жолдарын тапқан. Осыдан кейін, Бленкатраның достарына донорлар қайырымдылықтан нәтиже көре алмаймыз деп алаңдағандықтан, соңғы нақты ұсыныс беруге ультиматум қойылды және олар науқанын аяқтауға шешім қабылдады. Қордағы қалған ақша, барлығы 100 000 фунт стерлинг, кейіннен бес таңдалған жергілікті қайырымдылық ұйымдарына аударылды. Бленкатраның достары 2019 жылы таратылды.
In common with much of the Northern Fells, the Kirk Stile Formation of the Skiddaw Group predominates. This is composed of laminated mudstone and siltstone with greywacke sandstone and is of Ordovician age. There has been considerable mining activity beneath the slopes of Blencathra. Threlkeld mine lies at the base of Hallsfell. From 1879 to 1928, it was a profitable venture for the raising of lead and zinc ores and is believed to hold further reserves should the economic situation improve. A small trial working can be seen beside Blease Gill near the 2000 feet (610 m) contour. This is believed to have been driven for lead. The sale was started in order to pay inheritance tax. A community group, Friends of Blencathra, was set up in response to the announcement of the fell being listed for sale, and began fund raising in order to make a bid. Mountaineer Sir Chris Bonington, broadcaster Melvyn Bragg and adventurer and television presenter Ben Fogle were among those to voice support for the group's bid. The National Trust (which owns 21% of the Lake District National Park) also backed the Friends of Blencathra, stating that it would not be placing a bid itself. Eden District Council listed Blencathra as an asset of community value on 7 July 2014, following a nomination by Friends of Blencathra. This was the first time the 'community asset' status had been given to a mountain, and gave the community group more time to secure funding and negotiate with the owner. In November 2015, the community group claimed to be making progress with the sale. Days later, H and H Land & Property, the estate agents handling the sale of Blencathra, announced the mountain was no longer on the market, claiming it would not be available to purchase for an 'indefinite' period of time. On 15 February 2016, Companies House published files confirming Friends of Blencathra had only raised £246,650 of the asking price in its first year of campaigning. Due to a lack of "serious" offers, Blencathra was withdrawn from sale in May 2016, as the Earl had found other means of paying the tax. Following this, the Friends of Blencathra were given an ultimatum to make a final serious offer following concerns from donors that they would not see any result from the charity, and decided to end their campaign. Residual money from the fund disclaimed by contributors, totally around £100,000, was later donated to five selected local charities. The Friends of Blencathra was wound up in 2019.
Басқа
Бленкатра далалық зерттеулер орталығы – Бленкатраның оңтүстік-батыс беткейінде, Блейз Феллге қарайтын жолдың басында орналасқан, табиғатты зерттеу және экологиялық білім беру орталығы. Ол 1904 жылы салынды және бастапқыда санаторий ретінде қызмет етті. Қазіргі таңда мектептер мен университеттер үшін жатақхана және оқу мүмкіндіктерін, сондай-ақ ересектерге арналған табиғатты зерттеу курстарын ұсынады. 2012 жылдан бері ол көбінесе автономды түрде жұмыс істейді, өзінің гидроэлектр энергиясын және биомассадан жылуын өндіреді. 2017 жылы Тау мұрагерлік қоры өзінің бас кеңсесін және британдық тау шаруашылығына қатысты заттар мен архивтер жинағын Бленкатра далалық орталығына көшірді.
Blencathra Field Studies Centre is an outdoor and environmental education centre at an altitude of on the south western side of Blencathra, at the foot of the ascent path to Blease Fell. It was built in 1904 and initially operated as a sanatorium. It now provides accommodation and learning opportunities for schools and universities, as well as specialist natural science training courses to adults. Since 2012 it has operated mostly off grid, generating its own hydroelectricity and biomass heating. In 2017, the Mountain Heritage Trust relocated its headquarters, and collections of objects and archives relating to British mountaineering, to the Blencathra Field Centre.