Кіріспе

Джон Китто (4 желтоқсан 1804 – 25 қараша 1854) – корнуалдық тегі бар ағылшын библия ғалымы және ағылшын Англикан шіркеуінің дін қызметкері, жазушы.

Өмірбаян

Джон Китто Плимутта дүниеге келді. Ол Корнуоллдық тас қалаушының ұлы, денсаулығы нашар бала болған. Әкесінің маскүнемдігі мен отбасының кедейлігі салдарынан балалық шағының көп бөлігін жұмыс үйінде өткізді. Оның білімі үш жылдан аспады, ал оқу процесі үздіріліп, тұрақсыз болды. Он екі жасында Джон Китто үйдің шатырынан құлап, толығымен және қайтымсыз саңырады. Жастық шағында ол тағы да көп қайғылы оқиғаларға, көңіл көтерілмейтін жағдайларға және жалғыздыққа тап болды. Оның бойы 4 фут 8 дюйм болатын, ал апат салдарынан тепе-теңдік сезімі бұзылды. Ол кітап дүкендерін аралап, қолына тиген әр түрлі кітапты оқып, көңіл тыныштығы табатын. Осы ауыр сынақтардан оны ақыл-ой қабілетін білетін достары құтқарып, жергілікті газеттерге дерек көзді мақалалар жазуға ынталандырды, соңынан жергілікті кітапханада көмекші болып жұмыс істеуге жағдай жасады. Кітапханада ол өздігінен білімін жетілдіре берді. Оның меценаттарының бірі – Эксетер қаласындағы тіс дәрігері Энтони Норрис Гроувз болды, ол 1824 жылы оған тіс дәрігерінің көмекшісі ретінде жұмыс ұсынды. Гроувз отбасында тұрып, Китто жұмыс берушісінің берік христиандық нанымымен терең әсерленді. 1829 жылы ол Гроувсті Бағдадқа миссионерлік сапарына сүйемелдеді және Гроувстің екі ұлына ұстаздық етті. 1833 жылы Китто Гроувз миссиясының тағы бір өкілі Фрэнсис Уильям Ньюменмен бірге Константинополь арқылы Англияға оралды. Одан көп ұзамай ол үйленді және біраз уақыттан кейін бірнеше баласы дүниеге келді. Лондондық баспагер Киттодан саяхат күнделіктерін "Пенни" журналы үшін мақалалар сериясы түрінде жазуды сұрады. Бұл журнал сол кезде Ұлыбританияда миллиондаған адамдар оқыды, Америкада қайта басылды және француз, неміс және голланд тілдеріне аударылды. Оқырмандардың өтінішімен, ол Киелі кітап заманындағы жағдайға ұқсас өмір сүрген адамдардың арасындағы Шығыстағы өмірі туралы жазған басқа да еңбектерді жазды.

Құрметтеулер

1844 жылы Гизен университеті оған Д. Д. дәрежесін берді. 1850 жылы ол британ үкіметінен өмір бойына зейнетақы алды. Ол 1854 жылдың 25 қарашасында Германиядағы Канштатт қаласында қайтыс болды. Нью-Кростағы (Оңтүстік Лондон) Китто жолы, XIX ғасырдың соңында Хабердашерлердің құрметті компаниясы салған, Джон Киттоның құрметіне аталған деп саналады. 1989 жылы Плимут қаласындағы Бёррингтон орта мектебі оның құрметіне Джон Китто атындағы жалпы білім беретін мектеп, ал кейін Джон Китто атындағы қоғамдық колледж болып қайта аталды. 2010 жылдың қыркүйегінде ол Плимут қаласындағы Әулиелер шіркеуінің Англия академиясына айналды.

Отбасы

Джон Киттоның ұлы, Джон Фенвик Китто – Уайтчепелдің, Степнидің ректоры және Сент-Мартин-ин-Филдс шіркеуінің викарі қызметін атқарған англикандық священник.