Кіріспе
Альберт Пётр Дьюи (8 қазан 1916 – 26 қыркүйек 1945) – АҚШ армиясының офицері және журналисі. 1945 жылдың 26 қыркүйегінде коммунистермен байланысы бар Виетминь әскерлері тарапынан жаңылысқандықтан атып өлтірілді. Дьюи – француз Индокитайындағы 1945 жылғы вьетнамдық көтеріліс кезінде қаза тапқан алғашқы американдық.
Albert Peter Dewey (October 8, 1916 – September 26, 1945) was an American Office of Strategic Services operative shot to death in a case of mistaken identity by Communist aligned Viet Minh troops on September 26, 1945. Dewey was the first American fatality in French Indochina, killed during the 1945 Vietnamese uprising.
Ерте өмір және білім
Конгрессмен Чарльз С. Дьюи мен оның әйелі Мари Сюзет де Маригни Холл Дьюидің кіші ұлы, сонымен қатар Нью-Йорк губернаторы Томас Э. Дьюидің қашық туысы Дьюи Чикагода дүниеге келді. Ол Швейцариядағы Ле Рози институтында білім алған, содан кейін Санкт-Пол мектебінде (Конкорд, Нью-Гэмпшир) оқыды. Ол Йель университетін бітірді, онда француз тарихын зерттеді және Уильям Уоррен Скрантон сияқты достарымен бірге Берзелиус құпия қоғамының мүшесі болды. Кейін Дьюи Вирджиния университетінің құқық мектебінде де оқыды.
Газеттерде жұмыс
1939 жылы Йель университетін бітіргеннен кейін Дьюи Чикаго Daily News газетінің Париждегі бюросында журналист болып жұмыс істеді. Кейін Дьюи отбасылық дос Нельсон Рокфеллердің және оның Америкааралық істерді үйлестіру кеңсесінде жұмыс істеді. Рокфеллер бір рет оны Францияға генерал Шарль де Голльмен құпия кездесу үшін жіберді.
Франция шайқасы
Daily News газетінде Германияның Францияға басып кіруі туралы хабарлаған кезде Дьюи соғысқа тікелей қатысты. 1940 жылдың мамыр айында Франция шайқасы барысында Дьюи Франциядағы Польша армиясының әскери медициналық көмек корпусына лейтенант болып қосылды. Француз армиясының жеңіліске ұшырауынан кейін Дьюи Испания арқылы Португалияға қашып өтті, онда ол қысқа мерзімге қамауға алынды.
Неке және отбасы
1942 жылдың 1 тамызында Дьюи Нэнси Веллерге үйленді. Олардың бір қызы болды, Нэнси (Чарльз) Хоппин. Дьюидің әйелі Нэнси 1950 жылы Джон Пьерпонтқа тұрмысқа шықты. Дьюидің сіңілі баласы Дэвид Дьюи Алгер, Мичиган саясаткері Расселл А. Алгердің ұрпағы, 11 қыркүйектегі Дүниежүзілік сауда орталығына жасалған шабуылда қаза тапты.
Стратегиялық қызметтер басқармасы
1944 жылдың 10 тамызында Дьюи АҚШ Стратегиялық қызметтер басқармасының (OSS) 10 адамдық тобының басшысы ретінде Оңтүстік Францияға парашютпен түсті. Жатқан алты апта бойы жау тылында жұмыс істеп, неміс әскерлерінің қозғалысы туралы ақпараттар жіберді. Қызметі үшін генерал Уильям "Жабайы Билл" Донован оған "Ерен еңбегі үшін" орденін табыс етті, ал француздар оған Құрмет Легионы мен екінші "Круа де Гер" орденін берді. 1945 жылдың 4 қыркүйегінде Дьюи Сайгонға жеті адамдық OSS тобын басқаруға, "Америка мүдделерін қорғау" және ақпарат жинау үшін келді. Операцияның кодолық аты – "Жағалау жобасы". Жапондықтардың капитуляциясын қабылдауға келген британдық оккупациялық күштері әскер тапшылығына байланысты, 22 қыркүйекте француз әскери тұтқындарын қаруландырып, қаланы Вьетминдік шабуылдан қорғады. Қаланы басып алған француз сарбаздары француз билігін қайта орнатуға қарсылық көрсеткен вьетнамдықтарды тез ұрып-соғып не атып өлтірді. Дьюи британдық командирі, генерал Дуглас Грейсиге, оның наразылығына наразылық білдірді, соның салдарынан Грейси Дьюиді "персона нон грата" деп жариялады. Қатаң дәстүрді сақтай отырып, Грейси генерал-офицерлерден басқаларға көліктерінен ту тігуге тыйым салды. Дьюи Вьетминдіктер арасында оңай танылу үшін американдық туды тігуді қалаған, олар француздарға шабуыл жасаумен ғана айналысады деді. Ол қайтыс болғанға дейін джипінде таяққа оралған, танылмаған ту болған. 24-25 қыркүйек күндері Сайгондағы OSS тобының мүшесі капитан Джозеф Р. Кулидж IV Вьетнамдағы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі алғашқы американдық қаза болды. Ол Сайгоннан тыс, Тхэ Дук ауданында Вьетминдік шабуылда ауыр жарақат алып, қаза тапты. Оны жапондықтар құтқарып, британдық далалық госпиталінде емдеді, содан кейін АҚШ Әскери-әуе күштерімен Сейлонға жеткізілді. 26 қыркүйекте Дьюиді әкетуге жоспарланған ұшақ уақытында Тан Сон Нхат халықаралық әуежайына келмегендіктен, ол Сайгондағы OSS жалдаған виллада әскери тілшілер Билл Даунс пен Джим МакГлинсимен түскі асқа барды. Виллаға жақындағанда Вьетминдік әскерлерінің шабуылынан басына оқ тиіп, қаза тапты. Дьюидің джипі аударылып, оның қол астындағы капитаны Герберт Блючел Вьетминдік әскерлерінің қуып жете алмауына байланысты жеңіл жарақаттанды. Вьетминдіктер кейіннен олардың әскерлері оны француз деп жаңылысқандықтан, ол олармен француз тілінде сөйлескенін мәлімдеді. Блючел кейіннен Дьюи штабқа қайтып бара жатқанда үш вьетнамдық сарбазға француз тілінде айқайлап, ашуланып, құлын шапқанын еске алды. Вьетнамдық тарихшы Тран Ван Джаудың сөзіне сүйенсек, Дьюидің денесі жақын жердегі өзенге тасталған және табылған жоқ. Хо Ши Мин АҚШ президенті Гарри Трумэнге Дьюидің қазасына байланысты көңіл айту хаты жіберіп, полковниктің денесін іздеуге бұйрық берген. Оның есімі ата-анасының Арлингтон ұлттық зиратындағы қабіріндегі ескерткіште де тізімделген. Дьюи Вашингтондағы Ұлттық собордағы қабырғалардың біріндегі жазуда да еске алынады, онда ол 1945 жылы Индоқытайдағы әрекетте қаза тапқан деп жазылған. Дьюи сонымен қатар Бае соборындағы қосалқы шіркеуде еске алынды. Ол қайтыс болғаннан кейін, оның жесірі Нэнси мен Рокфеллер отбасының көмегімен, соғыстан бұрынғы Париж өмірі туралы "Олар болғандай" атты деректі кітабы жарық көрді. Сондай-ақ, 2005 жылы шыққан "Қиын кезең: Вьетнам романы 1945" Дьюидің Вьетнамдағы өмірі мен өліміне негізделген және журналист, Дьюи отбасының досы Сеймур Топпинг жазған. Топпинг кітапты Дьюи мен оның OSS әріптестеріне арнады. Ол сонымен қатар Дьюидің қызы Нэнси мен оның күйеуімен бірге Вьетнамға барып қайтқан.