Кіріспе
Есклезия немесе экклезия (грекше: ἐκκλησία) – ежелгі грек Спарта қала-мемлекетіндегі азаматтар жиналысы. Афинадағы одан әйгілі аналогынан өзгеше, Спарта жиналысының өкілеттіктері шектеулі болды, себебі ол пікірталас жүргізбеді; азаматтар ұсыныстарды қолдауға немесе қарсы дауыс бере алатын болды. Соғысқа дейінгі әдебиеттерде жиналыс көбінесе апелла (Ἀπέλλα) деп аталды, бірақ бұл сөз Аполлонның Апеллаи мерекесіне қатысты, оның кезінде экклезия алғашқыда шақырылған.
The ecclesia or ekklesia (Greek: ἐκκλησία) was the citizens' assembly in the Ancient Greek city state of Sparta. Unlike its more famous counterpart in Athens, the Spartan assembly had limited powers, as it did not debate; citizens could only vote for or against proposals. In the pre War literature, the assembly was often called the apella (Ἀπέλλα), but this word refers to a festival of Apollo, the Apellai, during which the ekklesia originally met.
Атауы
Соғысқа дейінгі академиялық әдебиетте спарталық экклесия жиі апелла деп аталады. Дегенмен, бұл сөз ежелгі дереккөздерде ешқашан жекеше түрінде кездеспейді және ешқашан саяси контексте қолданылмайды. Апелла – бұл Аполлонның фестивалі, онда экклесия алғашқыда жиналатын. Олар айына бір рет ұйымдастырылды, сондай-ақ, мүмкін, жылына бір рет маңызды мереке (апеллаиос деп аталды) өткізілді, оның кезінде сайлаулар ұйымдастырылған болуы мүмкін. Кейінірек, бұл екі шара (діни және саяси) бөлініп кеткен болуы мүмкін. Бұл шатасу Плутархтың келтірген Ретрасынан туындады, онда «апеллазеин» деп айтылған, Плутархтың сөзіне сүйенсек, бұл «халықты шақыру» дегенді білдіреді, бірақ тек Ретраның бастауында тұрған құдай Аполлонға қатысты. Плутархтың айтуынша, Пифия Ликургқа Ұлы Ретраны сыйлаған. Ескі аристократиялық кеңес герусиямен (отыз ақсақал, оның ішінде екі патша) алмастырылды. Экклесияның отырыстары белгілі бір уақыт аралығында өткізілуі керек еді, ал азаматтар пікір білдіру және шешім қабылдау құқығына ие болуы керек еді. Бірақ азаматтардың бұл құқығы көп ұзамай шектелді. Б.з.д. VII ғасырында патшалар Теопомп пен Полидор «ретраға» патшалар мен ақсақалдардың (герусия) халықтың кез келген «бұрыс» шешімін жоюға құқылы екенін қосты. Экклесия герусияға өмір бойына адамдарды сайлауға жауапты болды. Аристократтардан кандидаттар іріктеліп, апелла алдында ұсынылды. Көп дауысқа ие болған кандидат герусияның мүшесі атанды. Экклесия сондай-ақ бес ефорды жыл сайын сайлап отырды. Ефорлар герусия мен апелланың отырыстарын жүргізді. Олар қайтадан сайлануға құқылы емес еді. Ефорлар экклесия алдында ұсыныстар енгізді. Экклесия содан кейін ұсыныстар бойынша дауыс берді. Алайда, Афинадағы экклесиядан айырмашылығы, экклесия пікір алмаспады, ол тек шараларды мақұлдады немесе мақұлдамады. Сонымен қатар, герусия әрқашан экклесияның шешімін вето құқығымен тоқтатуға құқылы болды.
Ежелгі дереккөздер
Плутарх, Параллель өмірлер (Ликург). Фукидид, Пелопоннес соғысы тарихы (Ричард Кроулидің Wikisource-тағы аудармасы).
Қазіргі заманғы дереккөздер
Г. Э. М. де Стэ. Круа, Пелопоннес соғысының бастауы, Лондон, Дакуорт, 1972.