Кіріспе

«Сонтарандық эксперимент» — 1975 жылғы 22 ақпан мен 1 наурызда BBC1 арнасында алғаш рет көрсетілген британдық ғылыми-фантастикалық телесериал «Doctor Who»-ның 12-ші маусымының үшінші бөлімі. Бұл оқиға Жерде, болашақтағы 10 000 жылдан астам уақыттан кейін, «Кеңістіктегі кеме» оқиғаларынан соң өрбуде. Сериалда Сонтарандық полковник-лейтенант Стайр (Кевин Линдсей) Сонтарандардың басқындығының бір бөлігі ретінде ол жерге түсірген адамдарға эксперименттер жүргізеді.

Сюжет

"Ғарыштағы сандық" сериясынан кейін Төртінші Доктор, Сара Джейн Смит және Гарри Салливан Нерва ғарыш стансасынан Жерге телепортталады, көріне түк адам жоқ. Бірақ жүйе жақсы жұмыс істемейді, Доктор оны жөндеуге кіріседі. Екеуі айналасын қарап шығады, Гарри жарыққа құлайды, ал Сара Доктордан көмек сұрауға кетеді. Бірақ ол табылмайды. Сараны ғарышкер Рот табады. Ол қатты қорқып, оны жартастарда тұратын жаратылыс пен оның күзетші роботы азаптап жатқанын айтады. Рот Сараны ғарышкерлер лагеріне жетелеседі, бірақ оларға жақындамай, Вуралды жаратылыспен сөз байласып кеткен деп күдіктенеді. Үш ғарышкер Докторды тұтқындайды. Олар Нерваның аңыз екенін айтып, Жерден дабыл сигналы алғанын жеткізеді. Тергеуге келгенде, кемелері жоқ болып, тоғыз ғарышкер қиын жағдайға түседі. Содан кейін олар бірінен соң бірі жоғалып кетеді. Бәріне Докторды кінәлейді. Рот пайда болып, ғарышкерлер оны қуалайды, ал Сара Докторды босатады. Рот жоғалып, Сара мен Докторға қосылады. Доктор да жарыққа құлайды, робот қайта оралып, Рот пен Сараны тұтқындап, жаратылыстың кемесіне жеткізеді. Жаратылыс – Солтар G3 әскери бағалау тобының офицері, майор Стайр. Ол ғарышкерлермен тәжірибе жасап, оларды өлтіріп жатыр. Рот қашуға тырысады, бірақ Стайр оны атып өлтіреді. Стайр видеобайланыс арқылы маршалына есеп береді. Маршал Жерге шабуыл жасау үшін барлық ақпаратты күтіп отыр, бірақ Стайр тәжірибелерін кешіктіргенін мойындайды. Стайр Сараға қорқынышты көріністер көрсетеді. Доктор ойығынан шығып, оның маңдайынан галлюцинация құрылғысын жұлып алады, бірақ Сара есінен танып құлайды. Доктор ашуланып Стайрға шабуыл жасайды, бірақ сонтаран оңай жеңіп алады. Стайр оны қашып бара жатқанда атып өлтіреді (өлімін анық деп санайды). Робот қалған үш ғарышкерді тұтқындап, Стайрдың кемесіне жеткізеді, онда Вурал өмірі үшін Стайрмен келісімге келуге тырысқаны белгілі болады. Бірақ Стайр Вуралды да тәжірибеге салатын жоспарлайды. Доктор жазылып, роботты тоқтатады, Сара мен Гарримен кездеседі. Ол Стайрмен бетпе-бет келіп, қолға-қол соғысқа шақырады. Олар шайқасқанда, Сара мен Гарри ғарышкерлерді босатады, ал Гарри Стайрдың кемесіне өрлеп, оны саботаждауға тырысады. Стайр жеңіске жақын келеді, бірақ Вурал оған шабуыл жасап, Докторды құтқарады, өзінің өмірін құрбан етеді. Энергиясы таусылған Стайр кемесіне қайтып, зарядтануға асығады, бірақ саботаж салдарынан қаза табады. Доктор маршалға Стайрдың миссиясы сәтсіз аяқталғанын және шабуыл жоспарлары адамдардың қолында екенін хабарлайды. Бұл шабуылды тоқтатуға жеткілікті, және үшеуі Нерваға қайта оралуы мүмкін, сондай деп ойлайды.

Өндіріс

Бұл әңгіменің жұмыс атауларының бірі "Жазғыштар" болды. Бұл екі эпизод бастапқыда алты эпизодтан тұратын сюжеттік желінің бөлігі болған, бірақ Филип Хинчклифф бұл сюжеттік желіні төрт бөлімді "Кемедегі кеңістік" және осы екі бөлімді әңгімеге бөлу туралы шешім қабылдады, олар бір режиссер мен бюджетті бөлісті. Ақшаны үнемдеу үшін Хинчклифф "Кемедегі кеңістік" эпизодын толығымен студияда, ал осы әңгімені толығымен сыртқы түсірілім алаңдарында түсіруге шешім берді. Ол сонымен қатар солтанталықтарды таңдады, себебі олар "Уақыт саяхатшысынан" солтанталық костюмін қайта пайдалана алатындықтан, жаңа даладағы кейіпкерді жасауға кеткен шығындардан үнемдей алатын еді. Бұл 1965 жылғы "Құтқару" сериалынан кейін алғашқы және 1982 жылғы "Қара орхидея" сериалына дейінгі соңғы екі бөлімді сериал болды. Бұл сериал Бейкерді таныстырған үшінші сериал болғанымен, шындығында екінші түсірілген сериал болды, сондықтан өндіріс коды реттілікке сәйкес келмейді. "Доктор Ху" тарихындағы бұл екінші сериал (біріншісі – 1970 жылғы "Ғарыштан келген сүмбіле"), толығымен сыртқы түсірілім алаңдарында түсірілді, бұл жағдайда Дартмурдың Хаунд Торында. Алайда, "Ғарыштан келген сүмбіле" және басқа сериалдардың сыртқы түсірілім материалдарынан айырмашылығы, өндіріс әдеттегі 16 мм пленкаға емес, ертедегі портативті бейне жабдықтарын пайдалана отырып, толығымен бейнетаспаға түсірілді. Бұл сыртқы түсірілімде бейне қолданылуы сол кездегі жағдайға сәйкес ерекше болды, бірақ техникалық мәселелер соңғы бағдарламаларда байқалады. Бұл "Доктор Ху" тарихындағы тұңғыш және жалғыз, ішкі көріністері жоқ әңгіме болды. Бейкер түсірілім кезінде кілт сүйегін сындырып алды. Алайда, оның костюмінің бір бөлігі үлкен шарф болғандықтан, ол жарақаттан кейін тағуға тиіс мойын тіреуін жасыра алды. Экшн көріністерінде оның орнына кәсіби каскадер Терри Уолш түсірілді, оның бейнесі бірнеше бұрыштардан жасырылды. Екі эпизодтың түсірілімі бір апта ішінде аяқталды.

Қалыптастыру жазбалары

Астронавт Крансты сомдаған Глин Джонс 1965 жылғы "Аспан мұражайы" сериалын жазған; ол Doctor Who сериалының 1963-1989 жылдар арасындағы түпнұсқа көрсетілімінде актерлік және сценарийлік жұмыстарды бірге атқарған жалғыз адам болды. "Сонтарандық эксперимент" Кевин Линдсейдің 1975 жылы жүрек ауруынан қайтыс болуына дейінгі соңғы маңызды рөлін көрсетеді.

Баспаға шығарылған

Бұл сериалдың романдық нұсқасын Иан Мартер жазды, ол сериалда Доктордың серігі Гарри рөлінде ойнаған болатын. Ол 1978 жылғы қарашада Target Books баспасынан жарық көрді. Романдық нұсқа телеверсиядан саяхатшылардың ТАРДИС-те келуі арқылы ерекшеленеді. Бұл жердегі сонтарлықтардың жоспары рутандықтармен соғыс емес, екінші бір клондар түрімен одақтасып, жоспарланған жаулап алу болып табылады.

Үй медиасы

The Sontaran Experiment 1991 жылдың қазан айында VHS форматында Genesis of the Daleks-пен бірге екі таспалы жинақ ретінде жарық көрді. 2006 жылдың қазан айында ол жеке DVD-де немесе The Time Warrior, The Invasion of Time және The Two Doctors атты туындыларымен бірге Bred for War жинағының бөлігі ретінде шығарылды.