Кіріспе

Ауған саясаткері Сұлтан Әли Кештманд (سلطان علی کشتمند; 1935 жылы 22 мамырда Кабулда туған), кейде Киштманд деп транслитерацияланады, Парчам фракциясына жататын ауған коммунистік саясаткер. Ол 1980-жылдары екі рет Ауғанстан Демократиялық Республикасында Министрлер Кеңесінің төрағасы болды: 1981 жылдан 1988 жылға дейін және 1989 жылдан 1990 жылға дейін.

Алғашқы жылдар

Кештманд Кабулда дүниеге келген. Ол хазара этностық тобының мүшесі. Ол Кабул университетінде экономиканы оқыды және Ауғанстан Халықтық Демократиялық партиясына қатысты. Ол Бабрак Кармал басқарған Парчам фракциясына қосылды. Ол Ұлыбритания премьер-министрі Джон Мейджордан саяси пана сұрап, оны алды. Қазір ол Ұлыбританияда тұрады.

Саясаттағы рөлі

1978 жылғы сәуірдегі төңкерістен кейін, Халықтық демократиялық партия билікке келгеннен кейін, Кештманд жаңа құрылған Ауғанстан Демократиялық Республикасында жоспарлау министрі болды. Ол 1978 жылғы тамызда президент Нұр Мұхаммед Таракиге қарсы сөз байласуына қатысқан деген айыппен тұтқындалғандықтан, бұл лауазымын жоғалтты. Тараки партияның бәсекелес «Халқ» фракциясының мүшесі еді. ПДПА Политбюросы Кештманд пен Қоғамдық жұмыстар министрі Мұхаммед Рафииді үкіметке қарсы болуы мүмкін деген күдікпен тұтқындауға бұйрық берді. Ол және басқа тұтқындар ауыр азаптаулар мен ұзақ мерзімді түрме жазасына ұшырады. Ол түрмеде қалып, өлім жазасына кесілді, бірақ бұл шешім күштен шығарылып, 15 жылға түрмеге қамалды. 1979 жылғы желтоқсанда Кеңес Одағы Ауғанстанға басып кірді, нәтижесінде Бабрак Кармал және «Парчам» фракциясы билікке келді. Кештманд түрмеден босатылып, қайтадан Политбюроға қосылды. 1980 жылы Кармал Асадулла Сарвариді Министрлер Кеңесі төрағасының бірінші орынбасары лауазымынан алып тастап, оның орнына Сұлтан Әли Кештмандты тағайындаған кезде Халық партиясы мүшелері арасында шиеленіс күшейді. «Парчам» фракциясының өкілі Кештманд жақын арада үкіметтің ең маңызды басшыларының біріне айналды. 1981 жылғы маусымда Кармал өзінің басқа лауазымдарын сақтап қалды, бірақ Министрлер Кеңесі төрағасы лауазымынан кетіп, оның орнын Кештманд басты. Мұхаммед Нәжібулла басқаратын 21 мүшелі Жоғарғы қорғаныс кеңесі билікті дерлік толығымен өз қолына алды. Дефициттің өсуі үкіметті қатты алаңдатты. 1983 жылғы сәуірде Министрлер Кеңесі төрағасы Кештманд атап өткендей, мемлекеттік шығындардың артуына қарамастан, салық жинау жеткіліксіз болды. Алайда, елдегі қауіпсіздік жағдайы үкіметке салық жинау жүйесін жақсартуға мүмкіндік бермеді. 1987 жылғы қыркүйекте Кабул үкіметі елдің әртүрлі аймақтарынан келген хазаралардың ірі жиналысын өткізіп, оларға автономия ұсынды. Кештманд сөз сөйлеген кезінде үкімет Хазаражат аймағында жергілікті тұрғындар басқаратын бірнеше жаңа провинция құруды жоспарлап отырғанын мәлімдеді.

Биліктің көтерілуі мен құлдырауы

Ол 1981-1988 және 1989-1990 жылдары Министрлер Кеңесінің төрағасы, 1990 жылдың мамыр айынан 1991 жылдың сәуіріне дейін вице-президенттерінің бірі болып қызмет етті, және үкімет құлағанға аздай уақыт қалғанда қызметтен босатылды. Муджахеддер радиостанциясы Кабулда Нажибулла мен Министрлер Кеңесінің атқару комитетінің төрағасы Кештмандтың қолдаушылары арасындағы Парчам (ПДПА) (П) фракциясының қақтығыстары туралы хабарлады. Президент Нажибулла Кештмандты ауыстырып, ПДПА мүшесі емес Мохаммад Хасан Шарқты жаңа Министрлер Кеңесінің төрағасы етіп тағайындады. Бұл қадам жаңа үкіметте партиялық емес үміткерлерге орын ашу мақсатында жасалды. Одан кейін ол Ауғанстаннан кетіп, бірінші Ресейге, содан кейін Англияға көшті. Ол Хазаралар және басқа да азшылықтардың құқықтарын жақтаушы болды, Ауғанстандағы паштун көпшілігі Ауғанстанның барлық өткен және қазіргі режимдерінде тым көп билікке ие болды деп мәлімдеді. Коммунистік Саур революциясынан кейін, Дауд ханның бірінші Ауған Республикасын құлатқаннан кейін, ол: "Бауырлар, бүгін бес ғасырлық паштун саяси үстемдігі аяқталды" деді деп хабарланады.