Кіріспе
Австралия Конституциясына қатысты заң – Австралия Конституциясын түсіндіру және қолдануға байланысты Австралия заңнамасының саласы. Австралия Конституциялық құқығына қатысты сот істерін көбінесе Австралияның Жоғарғы Соты, Австралия сот жүйесіндегі жоғары инстанция, қарастырады. Австралия Конституциялық құқығының бірнеше маңызды қағидалары қалыптасқан.
Australian constitutional law is the area of the law of Australia relating to the interpretation and application of the Constitution of Australia. Legal cases regarding Australian constitutional law are often handled by the High Court of Australia, the highest court in the Australian judicial system. Several major doctrines of Australian constitutional law have developed.
Конституция мен Жоғарғы сот
Соттық тексеру процесі – Австралияның Жоғарғы Сотының заңдарды конституцияға қарсы деп танып, осылайша оларды жарамсыз деп жариялау мүмкіндігі – американдық тәжірибеден бастау алады. АҚШ Жоғарғы Соты Конституцияға қайшы келетін заңдарды жою құқығын алғаш рет 1803 жылы «Марбери мен Мэдисон» ісінде бекітті. Бұл британдық және австралиялық колониялық тәжірибеге мүлдем жат болғанымен, Австралия Конституциясын жасаушылар осы практика Австралияда қалыптасатынын нақты ниет етті және тіпті Конституциялық мәтінде (76-бапта) осыған сілтеме жасады. Заңнаманың Конституцияға сәйкестігін сот арқылы тексеру құқығын негізінен Австралияның Жоғарғы Соты ғана жүзеге асырды, көбінесе барлық судьяларының қатысуымен, мысалы, Коммунистік партия ісінде болғандай. Америка құқығының ықпалы нақты жағдайларда байқалды. Тізімдегі басқа да ерекшеліктерге қысқаша шолу жасау төменде қарастырылатын доктриналық дамуларға түсінік беруге көмектеседі.
Билік бөлуі
Конституция Австралия Ұлттастығын федералды мемлекеттік құрылым ретінде белгілейді, онда Федералды Парламентке нақты, шектеулі өкілеттіктер берілген. Штаттардың Парламенттеріне нақты, тізімделген өкілеттіктер берілмейді; керісінше, олардың бұрынғы колониялық Парламенттерінің өкілеттіктері Конституциямен тікелей алынып тасталмаған немесе Федералды Парламентке толығымен берілмеген жағдайда сақталды. Конституцияны жасаушылар "өкілеттіктерді екі деңгейге бөлу, бірақ бірдей емес" деп сипатталған Канадалық үлгіні қабылдамады. Тізімделген өкілеттіктердің көп бөлігі 51- және 52-баптарда қамтылған. 52-баптардағы өкілеттіктер Ұлттастыққа "ерекше" болып табылады (бірақ кейбір 51-баптардағы өкілеттіктер іс жүзінде міндетті түрде ерекше болып табылады, мысалы, (iv) тармақта Ұлттастықтың мемлекеттік кредиті бойынша ақша қарыз алуға қатысты өкілеттік және (xxxvii) тармақта Штаттардың Ұлттастыққа жіберген мәселелеріне қатысты заң шығару өкілеттігі). Ал 51-бапта көрсетілген мәселелер бойынша Штаттар мен Ұлттастықтың Парламенттері заң шығара алады. Дегенмен, егер қайшылық туындаса немесе Ұлттастық осы саланы толығымен қамтуға ниеттенсе, Ұлттастықтың заңы басым болады (109-бап). Бірдей (51-бап) және ерекше (52-бап) өкілеттіктердің барлығы "осы Конституцияға бағынады" деп көрсетілген. Осының салдарынан, Ұлттастықтың заң шығару өкілеттігі Конституциядағы шектеулер мен кепілдіктерге (ашық және түсіндірілген) бағынады. Мысалы, 99-бап "сауда, коммерция немесе табысқа қатысты кез келген заң немесе ереже бойынша" кез келген Штатқа немесе Штаттың бір бөлігіне артықшылық беруге тыйым салады. Ал төменде талқыланғандай, саяси қарым-қатынас еркіндігіне кепілдік беру Ұлттастықтың саяси пікірталасқа рет қою өкілеттігін шектейді. Федералды Парламентке берілген өкілеттіктер тізімі АҚШ Конституциясындағы Конгреске берілген өкілеттіктерге ұқсас, бірақ кейбір жағынан кеңірек: мысалы, оған "астрономиялық және метеорологиялық байқаулар", неке және ажырасу, сондай-ақ мемлекетаралық еңбек қатынастары кіреді. Кейбір жағдайларда ұқсас өкілеттіктердің (мысалы, Австралиядағы Сауда және коммерцияға қатысты өкілеттік және АҚШ-тағы Коммерция ережесі) түсіндірілуі әртүрлі болды. Конституция сондай-ақ Федералды Штаттардың ынтымақтастығына мүмкіндіктер береді: кез келген Штат "мәселені" Ұлттастықтың Парламентіне "жіберуге" құқылы, ал Ұлттастықтың Парламенті "тікелей қатысы бар барлық Штаттардың Парламенттерінің өтініші бойынша немесе келісімімен" Федерация құрылған кезде тек Британдық Парламент ғана жүзеге асыра алатын кез келген өкілеттікті жүзеге асыра алады.
Парламенттік құрылымдар
Өкілдер палатасындағы өкілдік халық санына негізделеді, ал "алғашқы штаттар" Сенатта тең өкілдікке ие. Қаржылық мәселелердегі белгілі бір шектеулерден басқа, екі палатаның өкілеттіктері тең. Мысалы, Сенат 1975 жылғы Австралия конституциялық дағдарысы көрсеткендей, жабдықтау туралы заң жобасын қабылдауды кейінге қалдыруға немесе мүлдем қабылдамауға құқылы, бірақ оны өзгерте алмайды; салық салу немесе кіріс бөлу туралы заң жобалары Сенаттан бастала алмайды; және Сенат салық ставкаларының өсуын көздейтін заң жобаларын өзгерте алмайды. Конституцияға түзетулерді енгізу тәртібінде де федерализмнің айқындығы байқалады, ол Конституцияға түзетулер енгізу туралы заң жобасын жалпы сайлаушылардың көпшілігімен және штаттардың көпшілігіндегі (яғни алты штаттың төртеуінде) сайлаушылардың көпшілігімен бекітуді талап етеді. Бұған қоса, штаттың шекараларын "өзгертетін" немесе парламенттегі пропорционалды өкілдігін кемітетін түзетулер сол штаттың сайлаушыларының мақұлдауын қажет етеді.
Парламенттік үкімет
Құрылтайшылар британдық және жергілікті отарлық дәстүрге сәйкес, атқарушы үкіметтің Парламент мүшелерінен тұратын, және оған "жауапты", яғни есеп беретін министрлерден құралатынын, сондай-ақ үкіметтің жалғасуы Өкілдер палатасының оған деген сеніміне байланысты болатынын қарастырған. Алайда, Конституция мәтінінде осы шаралар туралы тек меңзеулер бар. 64-бапта "Патшайымның мемлекеттік министрлері" генерал-губернатор тағайындайтын, Парламенттің екі палатасының біріне мүше болуы немесе оған жылдам қосылуы талап етіледі. Премьер-министр мен Министрлер кабинетінің болуы және олардың Өкілдер палатасының сенімін қажет етуі туралы ештеңе айтылмаған. Дегенмен, бұл Австралияның конституциялық тәжірибесінің басынан бергі негізгі ерекшеліктері болып табылады. Соңғы кезде Австралияның Жоғарғы соты жауапты үкімет принципін бекітті, ол үкімет министрінің Нүңіс Уэльс штатының Заңнамалық кеңесіне құжаттарды ұсынудан бас тартуынан кейін сот шешімдерін қолдады.
Биліктердің бөлінуі
Конституцияда билік бөлінісі айқын түрде көзделген. Заң шығару билігі I тарауда қарастырылған және ол Федералды Парламентке (1-тармақ) жүктелген. Атқару билігі II тарауда қарастырылған және ол Корольдің өкілі ретінде генерал-губернаторға (61-бап) берілген. Сот билігі III тарауда қарастырылған және ол Федералды Жоғарғы Сотқа және "Парламент құрған басқа да федералды соттарға, сондай-ақ Парламент федералдық юрисдикциямен қамтамасыз еткен басқа да соттарға" (71-бап) жүктелген. Дегенмен, Король Парламент құрамына кіреді, сонымен қатар атқару билігінің басшысы болып табылады; ал генерал-губернаторға "кеңес беретін" мемлекеттік министрлер Парламент мүшелері болуға тиіс немесе Парламент мүшелері болуы керек. Заң шығару және атқару биліктері ("саяси салалар") толыққанды бөлінбесе де, Жоғарғы Сот сот билігін қалған екеуінен бөлу қағидасын қатаң түрде дамытты.
Парламент палатасының екі палатасына да тікелей сайлау
Конституция Парламенттің екі палатасына да мүшелерді тікелей сайлауды бастапқыда-ақ талап етті (7 және 24-баптар). Бұл сол кезде жаңалық болды, себебі Конституцияны жасаушылар жақсы білетін ұлттық жоғарғы палаталар басқа тәсілдермен сайланды: штат заң шығарушы органдарының арқылы жанама сайлау (1913 жылғы Он жетінші түзетуге дейін АҚШ Сенаты), өмір бойына атқарушы органдармен тағайындау (Канада Сенаты) немесе өмір бойы тағайындау және мұрагерлік принципінің үйлесімі (Британ Лордтар Палатасы).
Конституцияны өзгерту бойынша референдум
Конституция мәтіні колониялардың сайлаушылары бекіткенге дейін ресми түрде қабылдау үшін Ұлыбритания Парламентіне ұсынылмаған. Осы принцип бойынша Конституцияға кез келген түзету енгізу үшін Конституцияның 128-бабында белгіленген тәртіппен референдумда мақұлдау қажет. Қос көпшілік – сайлаушылардың көпшілігі және штаттардың көпшілігі талап етіледі. Конституциялық референдумдар швейцариялық тәжірибеге негізделген. Алайда, конституциялық түзетулерде халықтық бастаманы қолданудың швейцариялық моделі қабылдалмады, сондықтан конституциялық өзгерістер халықтың мақұлдауымен жүзеге асырылса да, бастама беру құқығы тек Парламентке ғана тиесілі. Конституцияны бастапқыда қабылдау үшін референдумды пайдалану және конституциялық түзетулерді талап етуі, Конституцияның негізінен халық егемендігіне (техникалық құқықтық негізі болып табылатын Ұлыбритания Парламентінің басымдығына емес) негізделгенін дәлелдеу үшін Жоғары сот судьяларымен жиі сілтеме жасалды. Бұл доктрина 1986 жылы Австралия үстінен Ұлыбритания Парламентінің билігі тоқтатылғаннан кейін маңыздырақ ақталды: толық мәліметтер үшін Австралия Конституциясының тарихына көңіл бөліңіз. Федерация құрылғаннан бері халыққа конституциялық түзетулердің 44 ұсынысы жасалды. Олардың ішінде тек 8-і ғана қабылданды.
Мемлекеттік өкілеттіктер туралы ілім және инженерлер ісі
1920 жылға дейін "қорғалатын мемлекеттік өкілеттіктер" доктринасы және "көзделмеген үкіметаралық иммунитеттер" мемлекеттік билікті сақтау үшін қолданылды. Қорғалатын мемлекеттік өкілеттіктер Конституцияны штаттардың мүмкіндігінше дербестігін сақтау мақсатында шектеулі түсінуді талап етеді. Көзделмеген үкіметаралық иммунитеттер бойынша, Ұлттық бірлік пен штаттар бір-бірінің заңдарынан қорғалады және бір-бірінің үкіметтік құрылымдарын өзара реттей алмайды. 1920 жылы "Инженерлер ісі" (Соттың құрамындағы өзгерістерден кейін) бұл доктринаны күштен шығарды. Сот енді тек заңды "оны жасаған Парламенттің ниетіне сәйкес түсіндіруге" баса назар аудара бастады, ал бұл ниетті заңның толық мәтінін зерттеу арқылы анықтау қажет. Конституцияның авторларының болжамды ниеттерін ескере отырып, қосымша түсіндірулер енгізілмеді. Осының салдарынан, Конституция енді штаттардың билігін сақтауға бағытталған тәсілде оқылмайды.
Комонвелл өкілеттіктерінің кең ауқымы
Инженердің ісіне дейін сот шешімдерінің бір бағыты бойынша, Қауымдастықтың өкілеттіктері мүмкіндігінше тар емес, кең ауқымда түсіндірілуі керек еді. Инженерлер ісінен кейін бұл тәсіл нығайтылды. Мысалы, Қауымдастық және штат заңдарының қайшылығы туралы 109-бап кеңінен түсіндірілді. Қауымдастық заңы тек қана қайшы келетін міндеттемелер салынған жағдайда ғана емес, сонымен қатар Қауымдастық заңнамасы белгілі бір мәселе бойынша толық заң болып, "саланы қамту" ниетін білдірген жағдайда да басымдыққа ие. Қауымдастық өз заңнамасының осы саланы қамтуға бағытталғанын нақты айту арқылы қайшылықты "жасауы" мүмкін. Алайда, жұмыс орындарындағы қарым-қатынастарға қатысты мәселеде шешілмей қалған мәселе, Қауымдастық штат заңдарының қолданылмауы туралы ниетін білдірсе, штат заңдарын алмастыра ала ма еді. Қауымдастық тек тізімделген өкілеттіктер шегінде ғана заң шығара алады. Бұл заң тек сол өкілеттікке ғана, тіпті басымдықпен бағытталған болуы керек дегенді білдірмейді. Егер ол тізімделген өкілеттікке қатысты заң ретінде "әділ сипатталатын" болса, оны басқа да мәселелерге қатысты заң ретінде де қарастыруға болады. Сондай-ақ, Парламенттің заңды қабылдау себептері маңызды емес. Мысалы, қоршаған ортаны қорғау заңнамасы. Конституция Қауымдастық Парламентіне қоршаған ортаны немесе оның пайдаланылуын бақылауға ешқандай өкілеттік бермейді. Дегенмен, мемлекетаралық және халықаралық сауда, корпорациялар, салық салу, сыртқы істер сияқты өкілеттіктердің жиынтығына сүйене отырып, өте кең ауқымды қоршаған ортаны қорғау заңы қабылдануы мүмкін. Заң осы өкілеттіктермен қолдау таба алады, бірақ Парламент оны "қоршаған орта заңы" ретінде қарастырған. Әсіресе соңғы екі онжылдықта, осы негізде қоршаған ортаны қорғау, жеке өмірге қол жеткізу және кемсітушілікке қарсы күрес салаларында, Қауымдастықтың тікелей өкілеттігі жоқ салаларда көптеген кең ауқымды заңдар қабылданды.
Фискалдық теңгерімсіздік
Федерация құрылған кезде колониялардың негізгі кіріс көзі кедендік және акциздік алымдардан тұратын (табыс салығы әлі де жаңа ұғым еді). Федерацияның басты себептерінің бірі ортақ нарықты құру болғандықтан, осы салықтарға қатысты билік толығымен Ұлттық Парламентке (90-бап) берілді. Бұл жағдайдың туындатынын мойындады, яғни Ұлттық мемлекет шығындарға қарағанда әлдеқайда көп ақша жинай алады, ал штаттар заң және әлеуметтік инфрақұрылым салаларында жауапты болып тұрғандықтан, олар жинағаннан гөрі көбірек ақша жұмсауы керек болатын (қазіргі кезде «деңгейлік фискалдық теңгерімсіздік» деп аталатын мәселе). Федерация құрылғаннан кейінгі алғашқы жылдары құрылтайшылар Ұлттық мемлекеттің артық ақшасын штаттарға бөлу формуласы туралы келісе алды, бірақ ұзақ мерзімді формулаға келісе алмады. Сәйкесінше, Конституцияның 96-бабында «Ұлттық Парламент кез келген штатқа өз қалауынша қаржылық көмек көрсете алады» делінген. Мұның бір салдары – Ұлттық мемлекет штаттарға нақты шарттармен гранттар беруге мүмкіндік алды, бұл белгілі бір құзырет салаларын дерлік толығымен өз қолына алумен тең болды. Мысалы, Конституция білім беру саласында Ұлттық мемлекетке тікелей өкілеттік бермесе де, «байланысты гранттар» арқылы жоғары білім беру саласында ең ықпалды күшке айналды. Кез келген штат гранттан бас тартуға құқылы болғамен, мұның салдары оны тартымсыз етеді. Сол сияқты, Ұлттық мемлекет мемлекеттік ауруханалар саласында үстемдікке ие болды және жолдар мен басқа да маңызды инфрақұрылым салаларында маңызды рөл атқарады. Сонымен қатар, Ұлттық мемлекет табыс салығын монополиялады. Табыс салығының артықшылықтары танылғаннан кейін, Ұлттық мемлекет пен штаттар табыс салығын қабылдады. Алайда, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлттық үкімет табыс салығын жинауды өз мойнына алып, кейбір түсімдерді штаттарға гранттар түрінде қайтарды. Ұлттық мемлекет бұрынғы Ұлттық салық пен штаттардың әртүрлі салықтарының комбинациясына ұқсас, жалпыұлттық мөлшерлемеде табыс салығын салу туралы заң қабылдады. Содан кейін, егер штат табыс салығын қабылдамаса, 96-бап бойынша ақшалай гранттар беру туралы жеке заңдар қабылданды. Іс жүзінде штаттар үшін салық салуды жалғастыру қиынға соқты. Бұл шешім Жоғарғы Сотта екі рет күдік тудырып, екі рет қолдау тапты. «Екінші бірыңғай салықтық іс» бойынша салық салу схемасының бөлігі салық салу өкілеттігіне негізделген, ал гранттар 96-баптың «шарттар мен талаптар» деген сөздеріне сәйкес заңды деп танылды. Штаттар сондай-ақ Жоғарғы Соттың «акциздік салық» туралы анықтамасына тәуелді, оны штаттар қабылдауға құқылы емес. Жоғарғы Сот бұл анықтаманы ұзақ жылдар бойы «тауарларды өндіру, өндіру, сату немесе тарату кезеңіндегі ішкі салық» сияқты терминдермен түсіндірді. Алайда, ол белгілі бір кәсіпті немесе кәсіпті жүзеге асыру үшін лицензия үшін төлемақыны қамтымайды. Осыған байланысты штаттар Жоғарғы Соттың келісімімен ұзақ жылдар бойы өнімдерді, әсіресе алкоголь және темекі өнімдерін бөлшек саудамен айналысатын сатушылардан «кәсіптік франшизалық алымдарды» жинады. Бұл «франшизалық алымдар» көбінесе қазіргі сатылатын тауарлардың құнына емес, нақты өткен кезеңде бөлшек саудагердің сату көлеміне сәйкес есептелді. Бұл акциздік салыққа ұқсас болғанымен, Жоғарғы Соттың бірқатар шешімдері алкоголь, темекі және бензин бөлшек саудасы салаларында мұндай алымдарды тиімді түрде «карантинге» шығарды. 1997 жылы Жоғарғы Сот тар басымдықпен бұл доктриналық карантиннің бөлігі акциздік салыққа қатысты заңның қалған бөлігімен үйлесімсіз екенін және оны жойды деп шешті. Нәтижесінде штаттар мен аумақтардың жылдық кірісі шамамен 5 миллиард австралиялық долларға төмендеді. 1999 жылы Ұлттық Парламент жаңа, кең ауқымды федералдық жанама салықты – тауарлар мен қызметтер салығын енгізу туралы заң қабылдады; осы салықтан түсетін түсімдер басқа да жанама салықтарды жою шартымен штаттар мен аумақтарға толығымен бағытталуы керек еді. Осы кезде штаттардың Ұлттық мемлекетке қаржылық тәуелділігі дерлік толыққан.
Жаңа құзыретті салалар
ХХ ғасырда әртүрлі технологиялардың дамуы орталықтың күшін арттырды. Австралия Конституциясының 51-бабы (v) тармағы "пошта, телеграф, телефон және осыған ұқсас басқа да қызметтер" бойынша Ұлттық Парламентке билік береді. Бұл билік қазір радио, теледидар, спутник, кабельдік және оптикалық талшық технологияларын қамтиды. Авиация саласындағы Ұлттық заңнама бойынша күрес күшті болды. Ұлттық реттеу мемлекетаралық және халықаралық сауда-саттық және коммерциялық билікке негізделген. Формальды түрде, ол мемлекетішілік авиацияны қамтымайды. Дегенмен, таза мемлекетішілік авиация саласы экономикалық тұрғыдан тиімді емес, ал штаттардың жеке реттеу жүйелері қауіпсіздікке қатысты алаңдаушылық тудырады. Осының нәтижесінде Жоғары Сот барлық авиацияның мемлекетаралық сипатта екенін және оның Ұлттық заңнамалық билік құзыретіне жататынын анықтады. 1937 жылы халыққа авиация саласындағы билікті Ұлттыққа беру туралы референдум ұсынылды, бірақ халық референдумды қабылдамады. Халықтың билікті қабылдамауы сотты ешқашан Ұлттың осы билікті жүзеге асырмауы керек деп сендірген емес. Тағы бір мысал – зихиеттік меншік. Конституция "авторлық құқықтар, өнертабыстар мен дизайндарға патенттер және тауарлық белгілер" бойынша Ұлттық Парламентке билік бергенімен, электрондық медиа мазмұнының үлкен өсуі осы билікті Федерация құрылғанда болжағаннан әлдеқайда кеңейтті.
Жаңа өкілеттіктер
Мемлекеттер Достастығының өкілеттігі төрт конституциялық түзету арқылы кеңейтілді. 1910 жылғы және 1928 жылғы түзетулер Комонвеллге мемлекеттік қарыздарды қабылдау және басқару құқығын берді. 1967 жылы қабылданған түзету Комонвеллге аборигендердің мәселелеріне қатысты билік берді, бұл Австралияның мал шаруашылығы және орталық аймақтарында айқын әсер етті. 1946 жылы қабылданған түзету Комонвеллге кең ауқымды әлеуметтік қызметтерді ұсынуға мүмкіндік берді. Бұл жұмыссыздық және ауру жәрдемақылары, аналық төлемдер, балаларға берілетін жәрдемақылар, медициналық және стоматологиялық қызметтерді қамтыды. Қорғаныстан басқа, әлеуметтік қызметтер – Комонвелл шығындарының ең ірі саласы болып табылады. Гранттармен бірге ол жалпыға ортақ денсаулық сақтану жүйесінің Medicare схемасының негізін құрайды. Жоғарғы сот корпорациялардың өкілеттігі корпорацияны құруды қамтуға жеткіліксіз деп шешті. Бұл шешім Комонвелл заңнамасына сәйкес тіркелген австралиялық компаниялардың заңдылығына қауіп төндірді. Штаттар «өкілеттік беру құқығын» пайдаланып, корпорация құру құқығын Комонвелл Парламентіне берді.
Сыртқы істер өкілеттігі
Конституция Қауымдастық Парламентіне "сыртқы істер" саласындағы билік беруде. Бастапқыда бұл биліктің мазмұны шектеулі болды, себебі Австралияның сыртқы қатынастарын Ұлыбритания басқарды. Австралия тәуелсіздік алып, халықаралық құқықтық тұлғаға ие болғанда, осы биліктің маңызы артты. Австралияның басқа елдермен қарым-қатынасы тікелей сыртқы істер саласына жатады. Ол басқа британдық доминиондармен қарым-қатынасты қамтиды және халықаралық ұйымдармен байланыстарды да қамтиды. Шет мемлекеттермен достық қарым-қатынас орнату және оны дамыту – сыртқы істер билігінің маңызды аспектісі. Жоғарғы Сот бұл биліктің Австралиядан тыс жерде жасалған әрекеттерді реттеуді қамтитынын анықтады, яғни Австралиядан тыс жерде болу өзі билікті қолдануға негіз болуы мүмкін. Атап айтқанда, 1998 жылғы Австралия заңнамасы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Еуропада австралиялық азаматтар жасаған соғыс қылмыстарын кері күшпен қылмыстық деп жариялады және бұл сыртқы істер билігін дұрыс пайдалану деп танылды. Бұл билік халықаралық шарттарды іске асыруға да қолданылды, тіпті егер шарттың мәні Қауымдастықтың құзыретіне жатпаса да. Koowarta v Bjelke Petersen ісінде Жоғарғы Сот Қауымдастықтың нәсілдік дискриминацияның барлық түрлерін жою жөніндегі Біріккен Ұлттар Ұйымының конвенциясын нәсілдік дискриминацияға қарсы заң түрінде іске асыруға құқылы екенін анықтады. Тасманиялық бөгеттер ісінде Жоғарғы Сот Тасмания үкіметіне әлемдік мұра ретінде танылған Тасманияға тиесілі жерді суға батыратын бөгет салуға тыйым салған Қауымдастық заңнамасын қолдады. Жерді пайдалану әдетте штаттардың жауапкершілігінде болады. Соңғы кезде сыртқы істер билігі штаттардың еркектердің гомосексуалдық әрекеттерін қылмыстық деп тану құқығын жою үшін қолданылды. Бұл Тасманияның заңнамасына қатысты Адам құқықтары жөніндегі комитеттің теріс пікірінен кейін болды. Адам құқықтары жөніндегі комитет Австралияның азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық келісіміне қатысушы мемлекет ретінде құрылған. Тасмания Парламенті 1994 жылғы Адам құқықтары (сексуалдық мінез-құлық) заңына наразылық білдірмей, оны күштен шығарды. Сыртқы істер билігі арқылы Қауымдастықтың дәстүрлі штаттық құзырет саласына қол сұғу мүмкіндігі бар сияқты көрінсе де, осы уақытқа дейін ол белгілі бір сақтықпен қолданылып келеді, себебі осы билікті осылай пайдалану сөзсіз үлкен саяси дауларды тудырады.
Корпорациялардың күші
Корпорациялардың билігі «Шетелдік корпорацияларға және Ұлттық мемлекет шегінде құрылған сауда немесе қаржы корпорацияларына» заң шығаруға мүмкіндік береді. «Сауда немесе қаржы корпорациялары» деген ұғымның ауқымы ресми түрде нақтыланбағанмен, ол корпоративтік құрылымда жүзеге асырылатын барлық коммерциялық кәсіпорындарды қамтиды деп есептеледі. Корпорациялар экономикада басымдыққа ие болған сайын, корпорациялар билігінің практикалық көлемі де артты. Мысалы, 2005 жылы Ұлттық парламент WorkChoices заңын қабылдады, ол негізінен корпорациялар билігіне сүйене отырып, штаттардың және Ұлттық мемлекеттің өндірістік қатынастар жүйелерін ескермей, бірыңғай ұлттық өндірістік қатынастар жүйесін құруға бағытталған. Бұрынғы жүйелер «келісім және арбитраж» өкілеттігіне негізделген. Жаңа заң «конституциялық корпорацияның» барлық қызметкерлеріне қолданылады. Конституциялық корпорация – Конституцияның 51-бабының (xx) мағынасындағы корпорация. Заңнама сондай-ақ Ұлттық мемлекет пен оның агенттіктерінің қызметкерлеріне, сондай-ақ басқа да бірқатар адамдарға қолданылады. Бұл заңның Австралия еңбек күшінің шамамен 85%-ын қамтуы күтілуде. Бұл көрсеткіш жеке кәсіпкер ретінде немесе серіктестікте жұмыс істейтін жұмыс берушілердің жаңа заңнаманың «жұмыс берушіге қолайлы» ережелерінен пайдалану үшін заңды тұлға ретінде тіркелуі арқасында артуы мүмкін. 2006 жылдың 14 қарашасында Жоғары сот 5:2 көпшілік дауыспен WorkChoices заңнамасының заңдылығын штаттар мен материктік аумақтардың, сондай-ақ бірқатар кәсіподақтардың наразылықтарына қарамастан растады. Бір дауысты шешімде «бапкерлік нысаны» тестісіне қарсы келтірілген барлық шағымдар нақты қабылданбаса да, ескерілмеді. Осыған сәйкес, сот шешімі федералды заңнаманың конституциялық корпорацияларға тікелей бағытталғандығы («Конституциялық корпорация міндетті түрде…», «Конституциялық корпорация міндетті түрде болмауы тиіс…») осындай ұйымдарға тән корпорациялардың мәртебесінің немесе қызметінің ерекшеліктерін қосымша қарастырусыз заңды болуы үшін жеткілікті негіз болуы мүмкін екенін көрсетеді. Егер бұл дұрыс болса, қазіргі заманғы экономикада корпорациялардың үстемдік рөлін ескере отырып, дәстүрлі конституциялық «өкілеттіктерге» ешқандай назар берілмей, экономиканың басым бөлігін федералдық бақылауға алу мүмкіндігі туындайды.
Жоғары сотқа қол жеткізу
Конституция жоғары соттың бастапқы құзыреттілігін (76-бап) және оның апелляциялық шағымдарды қарау құзыретіне қатысты ерекшеліктер мен шарттарды (73-бап) анықтауды парламенттің қарауына қалдырады. Дегенмен, Конституция сотқа кейбір бастапқы құзыреттілікті тікелей береді, оны парламенттік шектеулермен қысқарту мүмкін емес (75-бап). Бұл "Коммунельстіктің лауазымды тұлғасына қатысты міндеттеу, тыйым салу немесе бұйрық талабы" қойылған мәселелерді қамтиды. Соңғы жылдары Парламент көші-қон саласындағы көптеген шешімдерге, әсіресе босқын мәртебесін алу туралы өтініштерге қатысты шағымдану мүмкіндігін дерлік жойды. Алайда, Парламент конституциялық тұрғыдан осы "конституциялық бұйрықтардың" бірін қолдану үшін Жоғары Сотқа жүгінуді шектеуге немесе тоқтатуға құқылы болмағандықтан, мұндай өтініштер көші-қон шешімдерін күйретудің маңызды құралына айналды. 2014–15 жылдары конституциялық бұйрықтар бойынша түскен өтініштердің 94% көші-қон мәселелеріне қатысты болды.
Белгілі құқықтар
Жоғарыда айтылғандай, Конституция одақтастыққа қарсы кепілдік беретін бес құқық бар: діни бостандық, қазылар алдындағы сот, "әділ өтемақы", штаттар арасындағы еркін сауда және адамның тұратын штатына қарай кемсітуге қарсы қорғау. (Конституцияға осы құқықтарды нақтылау және оларды штаттарға қарсы да қолдану үшін түзету ұсынысы 1988 жылы дауысқа түсіріліп, қабылданбады.) Көрінетіндей, Жоғары Сотқа кепілдікпен қол жеткізудің өзі маңызды құқық болып саналады. Ал еркін сауда және коммерция кепілдігі бір кезде жеке құқық сияқты түсіндірілген.
"Әділ шарттар" бойынша өтемақы
Конституция 51-бапта "мүлікті әділ шарттармен иеленуге қатысты" Қауымдастыққа билік береді. Ал АҚШ Конституциясының Бесінші түзетуінде: "Жеке меншікке лайық өтемақысыз қол сұғылуға болмайды" деген тыйым салынған. Иелену мен алу арасындағы айырмашылықтар, сондай-ақ шарттар мен өтемақы арасындағы ерекшеліктер, Австралиялық ережеде шектеумен бірге оң билік беру нысанында баяндалғандықтан, Австралиялық кепілдік американдықтан нашар деп түсіндірілді. "Иелену" термині Қауымдастыққа (немесе Қауымдастық мақсаты үшін басқа тарапқа) нақты иелік немесе меншік құқығын алуды талап ету үшін түсіндірілді, немесе кемінде бір түрлі пайда алуды талап етеді. Қауымдастық мүліктің иесінің құқығын жою (немесе оны тиімді пайдалануға тыйым салу) ғана иелену болып саналмайды. Ал "әділ шарттар" "әділ өтемақыдан" кем нәрсені білдіреді; атап айтқанда, ол міндетті түрде мүлікті мәжбүрлеп сатып алған кездегі құнын меншік иесіне төлеуді талап етпейді. Австралиялық "Қала" фильмі осы мәселеге тоқталады.
acquisition of property on just terms" in Section 51(xxxi). By contrast, the Fifth Amendment to the United States Constitution
contains a prohibition: "nor shall private property be taken without just compensation". The differences between acquisition and taking, and between terms and compensation, combined with the fact that the Australian provision is expressed as a positive grant of power coupled with a limitation, have been read so as to weaken the Australian guarantee relative to the American one. The use of the term "acquisition" has been interpreted so as to require that the Commonwealth (or some other party for a Commonwealth purpose) actually acquire possessory or proprietary rights over the property in question, or at least some benefit: the mere extinguishment of a person's proprietary rights by the Commonwealth (or a prohibition on effectively exercising them) is insufficient to amount to an acquisition. And "just terms" has been taken to mean something less than "just compensation"; in particular, it does not necessarily require payment to the owner of the value of the property when it was compulsorily acquired
The Australian film The Castle addresses this issue.
Қылмыстық іс бойынша сот
Федералдық қылмыс бойынша айыптама бойынша сотқа қатысу құқығын конституциялық түрде кепілдеу (80-бап) іс жүзінде күшін жойды, себебі Жоғары сот бұл ереженің тек айыптама жолымен ресми түрде өтетін сотқа ғана қолданылатынын, ал қандай қылмыстар айыптама бойынша сотталуға жататынын және қайсысы жатпайтынын Парламент толыққанды шеше алатынын қаулы етті. Бұл тар көзқарас «Кингсвелл Корольдікке қарсы» ісі бойынша көпшілік шешімінде бекітілді. Бұл бапқа мазмұн беру қажеттігі туралы күшті қарсылықтар (қылмыстың белгілі бір ауырлық деңгейіне жеткен жағдайларда сот алқасымен сотталуы керек) қабылданбады. Алайда, Парламент қазылар алқасымен сотталуды міндеттеген жағдайларда, Сот осы ұғымға мазмұн беруге дайын болды. Атап айтқанда, ол федералдық қылмыс бойынша кінәлі деп тану үшін қазылардың бірауыздан келісімі қажет екенін талап етті – көпшілік дауыс жеткіліксіз.
Экономикалық реттеуден босату
Конституциялық талап "штаттар арасындағы сауда, коммерция және қарым-қатынас мүлдем еркін болуы тиіс" (92-бап) бір жақсы уақыт бойы үкіметтік реттеуден белгілі бір дәрежеде бостандық кепілдігі ретінде түсіндірілді. Бұл құқықтық тәжірибенің көрнекті мысалы – Жоғарғы соттың банктік индустрияны ұлттықтандыруды мақсат еткен Ұлттық заңды қабылдамауы. 1988 жылы Cole v Whitfield ісі бойынша шешімнен кейін, бұл іс соттың түсіндіруге көмек ретінде Конвенция талқылауларының стенограммаларын пайдалануға дайындығымен де ерекшеленді, сот бірауызды түрде бұл баптың штаттар аралық сауда мен коммерцияға қатысты тыйым салған нәрсенің "қорғаушылық сипаттағы кемсітушілік жүктемелер" екенін шешті. Яғни, бұл бап штаттар арасындағы "еркін саудаға" (дәстүрлі мағынада) кепілдік беруден артық ештеңе жасамайды. Бірақ "қарым-қатынасқа" (яғни штаттар арасындағы жеке тұлғалардың қозғалысына) қатысты сот кепілдіктің қолданылу аясы әлдеқайда кең болады және тіпті мұндай қарым-қатынастың кейбір түрлеріне қатысты толыққанды абсолютті болуы мүмкін деп ұсынды.
Түсінікті құқықтар
Имплицитті құқықтар – конституцияның нақты сөздеріне негізделген, бірақ конституцияда тікелей жазылмаған саяси және азаматтық бостандықтар. Жоғары сот конституцияның нақты шарттарына немесе оның құрылымына негізделмеген ешқандай тұжырым жасауға болмайтынын мәлімдеді. 1990 жылдардан бері Жоғары сот конституцияның құрылымы мен мәтіндік нысанынан туындайтын құқықтарды анықтады. Олардың ең маңыздысы – саяси мәселелер бойынша коммуникация жасауға кепілдік берілген құқық. Бұған қоса, азаматтық бостандықтарды қорғаудың кейбір шаралары федералды сот жүйесінің тәуелсіздігін және оған сенімділікті сақтау үшін Жоғары соттың белсенді әрекеттерінің нәтижесі болды.