Австралия заңы: Ұлыбританиямен заңдық байланыстың тоқтатылуы

Кіріспе

Австралия және Ұлыбритания парламенттерінің заңдары

1986 жылғы Австралия заңы – бұл екі бөлек, бірақ байланысты заңдардың әрқайсысының қысқаша атауы: біреуі Австралия Парламентінің заңы, екіншісі Ұлыбритания Парламентінің заңы. Австралияда олар сәйкесінше Австралия заңы 1986 (Cth) және Австралия заңы 1986 (UK) деп аталады. Бұл екі парламент те дерлік бірдей заңдарды қабылдады, себебі тек Қауымдастық Парламентінің ғана соңғы билікке ие болу құқығы бар-жоғы белгісіз болды. Олар әрбір австралиялық штаттың парламенттері қабылдаған, уәкілеттік беретін заңдар арқылы берілген заңнамалық өкілеттіктерді пайдалана отырып қабылданды. Заңдар 1986 жылдың 3 наурызында бір мезгілде күшіне енді. Австралия заңының толық атауына сәйкес, оның мақсаты «Коммунельсті және штаттарға қатысты конституциялық шараларды Австралияның егеменді, тәуелсіз және федеративтік мемлекет мәртебесіне сәйкес келтіру» болды. Австралия заңы (Cth және UK) Ұлыбританияның Австралияда заңды күшіне ену мүмкіндігін, Ұлыбританияның Австралия үкіметіне қатысуын және кез келген австралиялық соттан британдық сотқа шағымдану мүмкіндігін жойды. Бұл заң Австралия мен Ұлыбритания арасындағы монархиядан басқа барлық заңды байланыстарды ресми түрде үзіп, жойды. Ол кезде, Қауымдастық, штат және Ұлыбритания заңдары «Австралия заңдары» деп аталды. Алайда, қазіргі заманғы құқық туралы талқылауларда (заң тарихынан өзгеше), штат заңдары өздерінің қызметін атқарды, сондықтан «Австралия заңы(дары)» деген сөз тіркесі тек Қауымдастық және Ұлыбритания заңдарына қатысты қолданылады.

Өмірбаян

Австралия одақтастығы 1901 жылы алты британдық колонияның федерациясы арқылы құрылды, олардың әрқайсысы штатқа айналды. Австралия Конституциясы белгілі бір тақырыптар бойынша заң шығару өкілеттігіне ие Одақтық Парламенттің құрылуын қамтамасыз етті. Осы тақырыптардың кейбіреулері Одақтың эксклюзивті құзыретінде болды, тікелей немесе сот шешімімен; ал қалғандары Одақ және штаттар тарапынан бірдей жүзеге асырылды, Федерациядан бері Австралияның Жоғарғы Соты Одақтың мүддесіне қарай түсіндіруге бейімділік танытты; заң шығару өкілеттігінің қалдығы штаттарға берілді, бірақ штаттардың барлық заң шығару өкілеттігі сол сала бойынша Одақтың заңнамасына сәйкес жүзеге асырылуы тиіс. Бұл конституция (әлі де) британдық заңнамаға енген. Ұлыбритания Парламенті Австралияға қатысты соңғы заң шығару өкілеттігін сақтап қалды. Ұлыбритания Парламентінің Одақ үшін заң шығару өкілеттігі 1931 жылғы Вестминстер Статутымен шектелді, ол 1942 жылы Австралия тарапынан 1939 жылға дейін кері күшімен қабылданды. Статуттың 4-тармағында белгіленгендей, егер акт Доминионның тікелей өтініші мен келісімімен қабылданбаса, болашақтағы Ұлыбритания актілері Доминионға (соның ішінде Австралияға) оның заңдарының бір бөлігі ретінде қолданылмайды. Осыған дейін Австралия заң жүзінде Британ империясының өздігінен басқарушы Доминионы болды, бірақ Статутты қабылдау арқылы (көбінесе) тәуелсіз мемлекетке айналды. Дегенмен, Статуттың 4-тармағы Австралия Одақтық заңнамасының бір бөлігі ретінде қолданылатын Ұлыбритания заңдарына ғана қатысты, Австралияның кез келген штатының заңнамасының бір бөлігі ретінде қолданылатын Ұлыбритания заңдарына емес. Осылайша, Ұлыбритания Парламенті штаттар үшін заң шығару өкілеттігін сақтап қалды. Бірақ бұл өкілеттік іс жүзінде көбінесе қолданылмады. Мысалы, 1933 жылғы сәуір айында Батыс Австралияда өткен референдумда сайлаушылардың 68% Австралиядан бөлініп, жеке Доминион болуды қолдады. Штат үкіметі бұл нәтижені заңға айналдыруды сұрап Вестминстерге делегация жіберді, бірақ британ үкіметі бұл мәселенің Австралия үкіметінің құзыретінде екендігіне байланысты араласудан бас тартты. Лондондағы осы шешімнен кейін Канберра мен Пертте ешқандай шара қабылданбады. 1980 жылдары Канада, Австралия және Жаңа Зеландия Ұлыбританиямен соңғы конституциялық байланыстарын үзу процесін бастады. Канада 1982 жылғы Конституциялық актіде конституциясын елге қайтарудан бастады, ол 1982 жылғы Канада актерінде британдық парламенттің қаулысымен қабылданды. Жаңа Зеландия 1984 жылы конституциялық дағдарысқа тап болды, бұл Жаңа Зеландияның конституциясын қайта қарауға әкелді. Австралия да конституциялық жаңғыртуға ұмтылып жатты.

The Commonwealth of Australia was formed in 1901 by the federation of six British colonies, each of which became a state. The Constitution of Australia provided for a Commonwealth Parliament, with legislative power on a range of specified topics. Some of these topics are exclusive to the Commonwealth, either expressly or by judicial implication; the others are exercised concurrently by the Commonwealth and the states, a relationship that since Federation the High Court of Australia has tended to interpret to the benefit of the Commonwealth; while the residue of legislative power is left to the states, although all of the states’ legislative power is to be exercised consistently with Commonwealth legislation in the same field. That constitution was (and still is) contained in a British statute. The United Kingdom Parliament retained ultimate legislative power in relation to Australia. The UK Parliament's power to legislate with effect for the Commonwealth itself was mostly ended with the Statute of Westminster 1931, when adopted by Australia in 1942 retroactive to 1939. The Statute provided (s 4) that no future UK Act would apply to a dominion (of which Australia was one) as part of its law unless the Act expressly declared that the Dominion had requested and consented to it. Until then, Australia had legally been a self governing dominion of the British Empire, but with the adoption of the Statute became a (mostly) sovereign state. However, s 4 of the Statute only affected UK laws that were to apply as part of Australian Commonwealth law, not UK laws that were to apply as part of the law of any Australian state. Thus, the Parliament of the United Kingdom still had the power to legislate for the states. In practice, however, this power was almost never exercised. For example, in a referendum on secession in Western Australia in April 1933, 68% of voters favoured seceding from Australia and becoming a separate dominion. The state government sent a delegation to Westminster to request that this result be enacted into law, but the British government refused to intervene on the grounds that this was a matter for the Australian government. As a result of this decision in London, no action was taken in Canberra or Perth. In the 1980s, Canada, Australia, and New Zealand all began the process of severing their last constitutional links to the United Kingdom. Canada began by patriating its constitution in the Constitution Act, 1982, which was enacted by the British Parliament in the Canada Act 1982. New Zealand experienced a constitutional crisis in 1984, leading to a review of New Zealand's constitution. Australia was experiencing the same desire for constitutional modernisation.

Таза кеңестің сот комитетіне шағымдар

1901 жылы федерация құрылғанда, әрбір колонияның жоғарғы соты сол штаттың жоғарғы соты болды. 1903 жылы Австралияның Жоғарғы соты құрылды, оның функцияларының бірі штаттық жоғарғы соттардың шешімдеріне қатысты шағымдарды қарау болды. Конституцияның жобасы, түрлі колониялардағы сайлаушыларға ұсынылып, Ұлыбритания үкіметіне Ұлыбритания заңнамасында бекітілу үшін жіберілген, Конституцияны немесе штаттың конституциясын түсіндіру мәселелерінде Жоғарғы Соттан Ұлыбританияның құпия кеңесінің сот комитетіне шағымдануға болмайтындығын көздейтін. Егер бұл мәселе басқа доминионның мүддесіне қатысты болмаса ғана. Алайда, британдық тарап келісімге келуді талап етті. Императорлық парламент бекіткен Конституцияның 74-бабында шағымданудың екі мүмкіндігі қарастырылды. Біріншіден, егер Жоғарғы Сот, мәселенің одақтың бір немесе бірнеше штатының, немесе екі немесе бірнеше штаттың арасындағы конституциялық қатынастарына қатысты екенін растаса, құпия кеңеске сертификат беруге болады. Екіншіден, құпия кеңестің рұқсатымен шағымдануға болады. Ұлттық парламентке соңғы мүмкіндікті шектеу үшін заң шығару құқығы берілді, ол 1968 және 1975 жылдары осы құқығын пайдаланды, бірақ заң шығару тек шектеуге ғана құқылы болды, жоюға емес. Күні бұрын-ақ болжамды болғандай, Жоғарғы Сот құпия кеңеске шағымдануға сертификат беруге құлшынбады. Бұл құқық тек бір рет қолданылды. 1961 жылы, соттың барлық мүшелері атынан сөйлеген Бас судья сэр Оуэн Диксон сертификат беру туралы өтінішті қабылдамау себебін түсіндіре келе: «Тәжірибе көрсетіп тұр, және бұл тәжірибе 74-бап қабылданған кезде күткендей, федеративтік конституциямен өмір сүретін ғана адамдар оның ережелерін дұрыс түсініп, қолдана алады» деді. 1985 жылы Жоғарғы Сот бірауыздан мұндай сертификат беру құқығының «көп бұрын қолданыстан шыққан» және «ескірген» екенін мәлімдеді. Жоғарғы Соттан құпия кеңеске шағымдану жолы тиімді түрде жабық болғанмен, Жоғарғы Сот штаттық жоғарғы соттардан тікелей құпия кеңеске шағымдануды тоқтата алмады. Конституция мұндай шағымдарды шектемейді, сондай-ақ оларды шектеуге бағытталған заңнаманы да көздемейді. Лондондағы құпия кеңеске шағымданудың шығыны үлкен болды, сондықтан кез келген жылы оннан аспайтын шағым түсті. Дегенмен, 1980 жылдарға қарай штаттық жоғарғы соттан шағымдану мүмкіндігі ескірген деп есептелді. Сонымен қатар, 1978 жылы Жоғарғы Сот пен құпия кеңестің шешімдерінің прецеденттік құндылығы туралы түсініспеушіліктер туды, себебі Жоғарғы Сот енді құпия кеңестің шешімдерімен міндетті емес екенін жариялады.

At federation in 1901, the supreme court of each colony became the supreme court of that state. In 1903, a High Court of Australia was established, one of whose functions was to hear appeals from the state supreme courts. The draft of the Constitution, that was put to voters in the various colonies and presented to the British government for embodiment in UK legislation, was that there was to be no appeal from the High Court to the Judicial Committee of the Privy Council in any matter involving the interpretation of the Constitution or of the constitution of a state, unless it involved the interests of some other dominion. However, the British insisted on a compromise. Section 74 of the Constitution as enacted by the Imperial Parliament provided two possibilities of appeal. There could be an appeal if the High Court issued a certificate that it was appropriate for the Privy Council to determine an inter se matter, i. e. a matter that concerned the constitutional relations between the Commonwealth and one or more states or between two or more states. Furthermore there could be an appeal with permission of the Privy Council. The Commonwealth Parliament was empowered to legislate to limit the latter path and it did so in 1968 and 1975; but legislation could only limit, not abolish. Predictably, the High Court proved reluctant to grant certificates for appeal to the Privy Council. The discretion was exercised only once, In 1961, delivering on behalf of the whole Court a brief dismissal of an application for a certificate, Chief Justice Sir Owen Dixon said: "experience showsand that experience was anticipated when s. 74 was enactedthat it is only those who dwell under a Federal Constitution who can become adequately qualified to interpret and apply its provisions". In 1985, the High Court unanimously observed that the power to grant such a certificate "has long since been spent" and is "obsolete". Although the path of appeal from the High Court to the Privy Council had been effectively blocked, the High Court could not block appeals from state supreme courts directly to the Privy Council. Nor did the Constitution limit, or provide for legislation to limit, such appeals. The expense of any appeal to the Privy Council in London had been a deterrent: in any year, there had never been more than a handful. Nonetheless, by the 1980s the possibility of appeal from a state supreme court was seen as outdated. In addition, in 1978 confusion over the relative precedential value of High Court and Privy Council decisions had been introduced when the High Court ruled that it would no longer be bound by Privy Council decisions.

Австралия және Ұлыбритания заңнамасы

Австралия туралы заңды Конституцияның 51-бабына сәйкес қабылдауға тек Достастық Парламентінің ғана құқығы бар ма, әлде Ұлыбритания Парламенті қосымша заң қабылдауы қажет пе деген пікір қақтығысы болды. Австралия актісінің заңдық күйін күмәндан тыс ету үшін Австралия және Ұлыбритания парламенттері Австралия актісін шамамен бірдей нысандарда қабылдауға келісті. Федералды және штаттық конституциялық жүйені жаңарту жоспарына сәйкес, әр штаттың Парламенті өзінің қажетті заңдарын қабылдауы тиіс болды. Осы штаттық заңдардың ұзақ атауы (мысалы, Жаңа Оңтүстік Уэльстің 1985 жылғы «Австралия актілері (сұраныс) туралы» заңы) «Коммуналтқа және штаттарға қатысты конституциялық тәртіптерді Австралияның егеменді, тәуелсіз және федеративтік мемлекет мәртебесіне сәйкес келтіруге мүмкіндік беретін заң» деп белгіленді. Әр штаттың заңының мазмұнында Австралия және Ұлыбритания нұсқаларына қатысты штаттың «сұранысы мен келісімі» көрсетілген. Австралияның генерал-губернаторы сэр Ниниан Стивен 1985 жылдың 4 желтоқсанында «Австралия актісіне» (Cth) «Оның Корольдік Шаңырағының атынан» қол қойды. Алайда, Королева Елизавета II 1986 жылдың басында Австралияға сапар жоспарлаған және австралиялықтардың сезімталдығын ескере отырып, ол Актінің екі нұсқасына да қол қойып, оларды екі елде бір уақытта күшіне енуі үшін жариялауға келісті. Ол 1986 жылдың 17 ақпанында «Австралия туралы 1986 жылғы» (Ұлыбритания) заңына қол қойды және 24 ақпанда оның 3 наурызда Гринвич уақыты бойынша сағат 05:00-де күшіне енетінін жариялады. Содан кейін Австралияға келген Королева 1986 жылдың 2 наурызында Канберрадағы Үкімет үйінде өткен салтанатта 3 наурызда сағат 05:00 GMT-да «Австралия актісінің» (Cth) күшіне енетіні туралы жарлыққа қол қойды. Осылайша, Ұлыбритания және Австралия заңдарына сәйкес, Австралия актісінің екі нұсқасы бір уақытта күшіне енді: Ұлыбритания нұсқасы Ұлыбританияда сағат 05:00 GMT-да, ал уақыт айырмашылығына байланысты Австралия нұсқасы Канберрада сағат 16:00 AEDT-да. Салтанатты шараны Австралияның премьер-министрі Боб Хоук жүргізді, ол Королеваға Ұлыбритания актісінің түпнұсқасымен бірге қол қойылған жарлықтың көшірмесін табыс етті.

Disagreement existed as to whether the Commonwealth Parliament alone had sufficient authority to enact the Australia Act under s 51(xxxviii) of the Constitution, or whether an additional Act of the UK Parliament would be required. To put the legal status of the Australia Act beyond doubt, the Australian and British parliaments would each enact the Australia Act in substantially similar forms. The plan to revamp both federal and state constitutional arrangements required each state parliament to pass its own enabling legislation. The long title of these state acts (such as the Australia Acts (Request) Act 1985 of New South Wales) was "An Act to enable the constitutional arrangements affecting the Commonwealth and the States to be brought into conformity with the status of the Commonwealth of Australia as a sovereign, independent and federal nation". The body of each state Act set out the state's "request and consent" as to both the Australian and the UK versions of the Australia Act. The Governor General of Australia, Sir Ninian Stephen, assented to the Australia Act (Cth) "In the name of Her Majesty" on 4 December 1985. However, Queen Elizabeth II was to visit Australia early in 1986 and, in acknowledgement of Australian sensibilities, it was arranged that she would assent to both versions of the Act and then proclaim them so that they would come into force at the same moment in both countries. She assented to the Australia Act 1986 (UK) on 17 February 1986 and on 24 February proclaimed that it would come into force at 05:00 Greenwich Mean Time (Coordinated Universal Time) on 3 March. Then, visiting Australia, at a ceremony held in Government House, Canberra, on 2 March 1986 the Queen signed a proclamation that the Australia Act (Cth) would come into force at 05:00 GMT on 3 March. Thus, according to both UK law and Australian law, the two versions of the Australia Act would commence simultaneouslythe UK version at 05:00 GMT in the UK and, according to the time difference, the Australian version at 16:00 AEDT in Canberra. The ceremony was presided over by the Australian prime minister, Bob Hawke, to whom the Queen presented the signed copy of the proclamation, along with the assent original of the UK Act.

Заң

Австралия туралы заң Ұлыбритания Парламентінің Австралияда заң шығару өкілеттігін тоқтатты, яғни Коммунельстіктің, штатының немесе аумақтың "заң жүйесінің бір бөлігі ретінде" әрекет ететін заңдарды қабылдау құқығын (1-бап). Керісінше, штаттың болашақ заңдары Австралияда "жоғары күшпен" қолданылатын Ұлыбритания заңдарымен қайшылық тудырса да ("қарама-қарсы келсе де") жарамсыз деп танылмайды; штат (Коммунельстік сияқты) осындай қолданыстағы Ұлыбритания заңын штатқа қатысты қолданылатын бөлігін жою немесе өзгерту құқығына ие болады (3-бап). Штат заңдары енді монархтың мақұлдауынсыздыққа және резервке жатпайды (8-бап), бұл өкілеттік Конституцияның 59 және 60-баптарына сәйкес Коммунельстік заңдарына қатысты сақталады. Сондай-ақ, Австралия туралы заң британ үкіметінің австралиялық штатты басқаруға қатысу мүмкіндігін жойды (7 және 10-баптар). Атап айтқанда, штат премьер-министрі ғана патшаға штат губернаторын тағайындау немесе қызметтен босату туралы кеңес бере алады. Дегенмен, егер патша штат аумағында "жеке болса", ол штатқа қатысты өзінің барлық өкілеттіктерді жүзеге асыруға құқылы болады.

Өзгерту немесе жою

Австралия Актінің 15-бабында Заң немесе 1931 жылғы Вестминстер Статуты Комонвелл, штат немесе аумақтың заңдарының бір бөлігі ретінде өзгертілуі немесе күштен шығарылуы тиіс процедура белгіленген. Австралия Конституциясының 51-бабының (XXXVIII) тарауына сәйкес, Австралия Актісін 1986 жылы (Cth) қабылдау үшін қолданылған тәртіп бойынша, осы екі заңға кез келген түзетулер енгізу үшін Комонвелл Парламенті барлық штаттардың парламенттерінің өтінішімен немесе келісімімен әрекет етуі керек. 2020 жылға дейін Австралия Актісі мен Вестминстер Статуты осы тәртіппен өзгертілген жоқ.

Апелляциялық шағымдар

Конституцияның 74-бабы өзгертілмеген, және Конституцияны заң арқылы ғана өзгертуге болмайды.

Мұра

Австралия актісінің Ұлыбритания және Ұлыбритания Достастығы нұсқалары арасындағы басты айырмашылық – Достастық нұсқасының ұзақ атауы мен кіріспесінде кездесетін, бірақ Ұлыбритания нұсқасында жоқ, Австралияны "суверенді, тәуелсіз және федеративтік мемлекет" ретінде атау. Бұл тәуелсіздік жариялау ретінде түсінілуі мүмкін, сонымен қатар Австралияның тәуелсіздігі бұрыннан бар екенін мойындау ретінде де қарастырылуы мүмкін, бұл тәуелсіздікке қашан қол жеткізілгені туралы сұрақты ашық қалдырады. Бұрын тәуелсіздік жариялау немесе беру туралы ешқандай мәлімдеме болған жоқ. 1999 жылғы “Сью v Хилл” ісінде Жоғары сот заң күші жоқ ұзақ атау мен кіріспеге сүйенбеді. Алайда, ол 1986 жылғы Австралия актісінің (Cth) әсерінен, кем дегенде акті күшке енген күннен бастап Ұлыбритания Конституцияның 44-бабының мағынасында “шет мемлекетке” айналғанын шешті, сондықтан британдық азаматтығы бар парламенттік кандидат Достастық Парламентінің мүшесі бола алмайды. (Британдық азаматтығының, сондай-ақ басқа елдердің азаматтығының бірнеше жағдайы 2017–2018 жылдарғы Австралия парламенттік сайлау дағдарысы кезінде Достастық Парламентінде анықталды.) Бұл пікірді Жоғары соттың үш мүшесі қабылдады, ал тағы бір мүше күмәнмен қолдады. Осы мәселе бойынша пікір білдіру қажет деп санамаған судья Майкл Кирби кейінірек басқа бір істе 1986 жылғы Австралия актісінің (Cth) 6-бабының жарамсыз екенін дәлелдеді. Бұл Конституцияның 106-бабына қайшы келеді, сондықтан Австралия актісінің (Cth) 6-бабы Достастық заң шығару өкілеттігін дұрыс пайдалану емес еді. Дегенмен, көпшілік акті Конституцияның 51(xxxviii) бабына сәйкес қабылданғанын жеткілікті деп есептеді, бұл бап Достастық Парламентіне штаттық парламенттердің өтініші бойынша заң шығару құқығын береді. “Шоу v Иммиграция және көпмәдениеттік істер министрі” (2003) ісінде Жоғары сот актінің “Австралияның эволюциялық тәуелсіздігінің аяқталуына дауыс бергенін, Австралия Достастығы мен Австралия штаттарының Біріккен Корольдікке қатысты толық конституциялық тәуелсіздігі туралы ресми жарияланым болғанын” мәлімдеді.

The principal difference between the Commonwealth and UK versions of the Australia Act lies in the reference, appearing in the long title and preamble to the Commonwealth version but not present in the UK version, to Australia as "a sovereign, independent and federal nation". While this might be understood as a declaration of independence, it can also be understood as an acknowledgement that Australia was already independent, leaving open the question of when independence had been attained. There is no earlier declaration or grant of independence. The High Court in Sue v Hill in 1999 did not rely upon the long title or the preamble, which conventionally do not have force of law. But it decided that the effect of the Australia Act 1986 (Cth) was that, at least from the date when the Act came into operation, Britain had become a "foreign power" within the meaning of Constitution section 44(i), so that a parliamentary candidate who had British nationality was ineligible to be a member of the Commonwealth Parliament. (Several more cases of British citizenship, as well as citizenship of other countries, in the Commonwealth Parliament came to light in the 2017–18 Australian parliamentary eligibility crisis.) That view was taken in Sue v Hill by three members of the High Court, supported with misgivings by one other member. One of those who did not find it necessary to express an opinion on this point, Justice Michael Kirby, was in a later case to deliver a dissent in which he argued that section 6 of the Australia Act 1986 (Cth) was invalid. this was inconsistent with Constitution s 106, so that section 6 of the Australia Act (Cth) was not a valid exercise of Commonwealth legislative power. A majority, however, thought that it was sufficient that the Act had been passed in reliance on Constitution s 51(xxxviii), which gives the Commonwealth Parliament power to legislate at the request of the state parliaments. In Shaw v Minister for Immigration and Multicultural Affairs (2003), the High Court held that the act "gave voice to the completion of Australia's evolutionary independence it was a formal declaration that the Commonwealth of Australia and the Australian states were completely constitutionally independent of the United Kingdom".