Кіріспе

Мұныздар немесе комболои / комболои (κομπολόι, , 'мұныз жинағы'; көпше: κομπολόγια, ) – грек және кипр мәдениетінде бір немесе екі қолмен ұсталып, уақыт өткізу үшін қолданылатын мұныз тізбегі. Көптеген діни дәстүрлердегі дұға мұныздарынан айырмашылығы, уайым мұныздарының діни немесе рәсімдік мақсаты жоқ.

Этимология

Қазіргі грек тіліндегі κομπολόй сөзі κομβολόγιον < κόμβος "торт" + λόγιο "жинақ" сөздерінен шыққан. Кейде бұл фразаның – "әр түйінде дұға айтамын" (σε κάθε κόμπο προσευχή λέω) – қысқартылған түрі деп есептеледі, яғни κόμπο "торт" және λέω "айту" сөздерінен – κόμπο λέω > κομπολόι. Бұл этимология κομπολόι сөзінің грек тіліндегі дұға арқаны білдіретін κομποσκοίνι сөзінен пайда болғанын түсіндіреді.

Ерекшеліктері

Қауіпті буынды кез келген түрдегі будан жасауға болады, бірақ янтарь, янтарь шайыры (мысалы, фатуран) және маржан басым, себебі оларды металл немесе минералдар сияқты органикалық емес материалдарға қарағанда ұстауға ыңғайлы деп саналады. Грек қауіпті буындары әдетте жұп емес санға ие болады, көбінесе төрттің еселігінен бір артық (мысалы, (4×4)+1, (5×4)+1 және т.б.) немесе жай сан (әдетте 17, 19 немесе 23) болады, және әдетте, олардың басында бекітілген буын (παπάς "қасиетті кісі"), екі жіпті бөліп, буындардың еркін жылғалуына көмектесетін қалқан (θυρεός) және мақпал (φούντα) болады. Қауіпті буынның ұзындығы әдетте екі алақанның еніне тең болады.

Қолданылуы

Дәнбағдарды әр түрлі тәсілмен ұстауға болады. Ең көп таралғандары – үнсіз, үй ішінде қолданылатын және қоғамдық жерлерде қолдануға рұқсат етілген шулы тәсілдер.

Тыныштық

Ең көп таралған тыныш әдіс – жіптің немесе тізбектің бір шетінен, қалқанға жақын жерден бастау, содан кейін қолдың бас бармағы мен көрсету саусағының шетімен жіпті алға тартып, бір моншаққа жеткенше жалғастыру. Одан кейін шнурды сәл қисайтып, моншақ құлап, қалқанға тиеді. Барлық моншақтар құлағанша бұл амал қайталанады, сосын пайдаланушы бастапқы нүктеге оралады.

Қатты дауыспен

Екінші, дауыс зорлау әдіс – буынды екі топқа бөлу. Бір жағында қалқан және аздаған буын, екінші жағында қалған буын болады. Екі жіп бос қалған жер, көрсеткіш және ортаңғы саусақтың арасына салынады. Алқан ішке қарай қаратылып, қол денеге қарай ұсталады. Сосын қолдың арты жоғары және алға қарай серпіліп, қалған буынға тиіп, дыбыс шығарады. Жіптерді бас бармақ пен көрсеткіш саусақтың шетімен ұстап, көрсеткіш пен ортаңғы саусақтың арасына қайтадан жылжытады. Бұл ырғақты түрде қайталанып, тыныш әдіске қарағанда күштірек дыбыс тудырады. Тағы бір әдіс – барлық уайым буындарын бір қолмен ұстап, бір-біріне үйкеп, жұмсақ дыбыстар шығару.

Музыкалық аспап ретінде

Уайымдау мұнығы ребетикомен байланысты музыкалық аспап болуы мүмкін. Дыбыс шығару үшін ішуге арналған стақан қолданылады және бір түймеге ілінген уайымдау мұнығына ерінді тигізу арқылы жасалады.