Кіріспе

Гүлді өсімдіктер туысы

Calochortus, /kæləˈkɔːrtəs/, /loʊ/ – лилия тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер туысы. Бұл топқа шөптесін, көп жылдық және түйінді түбірлі түрлер кіреді, олардың барлығы Солтүстік Америкада (негізінен АҚШ-тың батысында) өседі. Calochortus туысына ашық тістелі жапырақтары бар марипозалар (немесе марипоза лилиялары), шар тәрізді гүлдері бар глобус лилиялары және әжейлік фонарьлар, тік жапырақтары бар мысық құлақтары мен жұлдызды лалалар жатады. Calochortus сөзі грек тілінен шыққан және «әдемі шөп» деген мағынаны білдіреді, көбінесе жапырақшалар деп сипатталады. Гүлдері көктемде немесе жаздың басында сабақтан гүлшоғырынан шығады. Гүлдері ақ, сары, қызғылт, күлгін, көкшіл немесе жолақты болуы мүмкін. Жапырақшалардың ішкі жағы көбінесе өте «түкті» болады. Бұл түктер, нектаристермен бірге, түрлерді бір-бірінен ажыратуға көмектеседі.

Calochortus albus – ақ глобус лилиясы, CA, Баха Калифорния
Calochortus amabilis – Диогеннің фонарі, CA
Calochortus ambiguus – күмәнді марипоза лилиясы, UT, AZ, NM, Сонора
Calochortus amoenus – қызғылт глобус лилиясы, CA
Calochortus apiculatus – ұшқыр ұшты марипоза лилиясы, Британдық Колумбия, Альберта, WA, OR, ID, MT, WY
Calochortus argillosus – CA
Calochortus aureus – алтын марипоза лилиясы, UT, CO, AZ, NM
Calochortus balsensis – Оахака, Герреро
Calochortus barbatus – сары глобус лилиясы, Чихуахуадан Оахакаға дейін
Calochortus bruneaunis – Брунеау марипоза лилиясы, CA, OR, NV, UT, ID, MT
Calochortus catalinae – Санта-Каталина марипоза лилиясы (даму салдарынан қауіп төндіріледі), CA
Calochortus cernuus – Морелос
Calochortus ciscoensis – UT
Calochortus clavatus – клуб тәрізді түкті марипоза лилиясы, CA
Calochortus clavatus var. avius – сирек
Calochortus clavatus var. gracilis
Calochortus clavatus ssp. clavatus
Calochortus clavatus ssp. pallidus
Calochortus clavatus ssp. recurvifolius – сирек
Calochortus coeruleus – бобэрқұйрықты шөп, CA
Calochortus concolor – алтын тостаған марипоза лилиясы, CA, Баха Калифорния
Calochortus coxii – Кокс марипоза лилиясы, OR
Calochortus dunnii – Данн марипоза лилиясы (сирек), CA, Баха Калифорния
Calochortus elegans – солтүстік-батыс марипоза лилиясы; жұлдызды лала, CA, OR, WA, ID, MT
Calochortus elegans var. elegans – әдемі марипоза лилиясы
Calochortus elegans var. nanus
Calochortus elegans var. oreophilus – әдемі марипоза лилиясы
Calochortus elegans var. selwayensis – Селвей марипоза лилиясы
Calochortus eurycarpus – ақ марипоза лилиясы, OR, WA, NV, ID, MT, WY
Calochortus excavatus – Иньо марипоза лилиясы (жер асты суларының дамуы қауіп төндіреді), CA
Calochortus exilis – Идальго
Calochortus fimbriatus – кеш гүлдейтін марипоза лилиясы (сирек), CA
Calochortus flexuosus – иілгіш марипоза лилиясы, CA, NV, UT, CO, AZ, NM, Баха Калифорния, Сонора
Calochortus foliosus – Мичоакан
Calochortus fuscus – Мексика
Calochortus greenei – Грин марипоза лилиясы (сирек), CA, OR
Calochortus ghiesbreghtii – Мексика, Гватемала
Calochortus gunnisonii – Ганнисон марипоза лилиясы, ID, MT, WY, SD, NE, CO, UT, AZ, NM
Calochortus gunnisonii var. gunnisonii
Calochortus gunnisonii var. perpulcher
Calochortus hartwegii – Агуаскалиентес, Наярит, Халиско
Calochortus howellii – Хауэлл марипоза лилиясы, OR
†Calochortus indecorus – Секстон тауының марипоза лилиясы, OR (құрып кеткен)
Calochortus invenustus – жазық марипоза лилиясы, CA, NV
Calochortus kennedyi – шөл марипоза лилиясы, CA, NV, AZ, Сонора, Чихуахуа
Calochortus kennedyi var. kennedyi
Calochortus kennedyi var. munzii
Calochortus leichtlinii – түтінді марипоза, CA, NV, OR
Calochortus longibarbatus – ұзын сақалды марипоза лилиясы, CA, OR, WA
Calochortus longibarbatus var. longibarbatus – (отарлау қаупі төнген)
Calochortus longibarbatus var. peckii
Calochortus luteus – сары марипоза лилиясы, CA
Calochortus lyallii – Лиалл марипоза лилиясы, WA, Британдық Колумбия
Calochortus macrocarpus – шалфейлік марипоза лилиясы, CA, NV, OR, WA, ID, MT, Британдық Колумбия
Calochortus macrocarpus var. macrocarpus
Calochortus macrocarpus var. maculosus – Нез Перс марипоза лилиясы
Calochortus marcellae – Нуэво-Леон, Коауила, Тамаулипас
Calochortus mendozae – Керетаро, Сан-Луис-Потоси
Calochortus minimus – Сьерра марипоза лилиясы, CA
†Calochortus monanthus – Шаста өзенінің марипоза лилиясы, CA (құрып кеткені болжанып отыр)
Calochortus monophyllus – сары стартулип, CA, OR
Calochortus nigrescens – Оахака
Calochortus nitidus – кең жемісті марипоза лилиясы, WA, OR, ID
Calochortus nudus – жалаңаш марипоза лилиясы, CA, OR
Calochortus nuttallii – сего лилиясы (Юта штатының гүлі), ND, SD, NE, MT, ID, CO, UT, NV, AZ, NM
Calochortus obispoensis – Сан-Луис марипоза лилиясы, CA
Calochortus palmeri – Палмер марипоза лилиясы, CA
Calochortus palmeri var. munzii – Мунц марипоза лилиясы
Calochortus palmeri var. palmeri – сирек
Calochortus panamintensis – Панаминт тауының марипоза лилиясы (сирек), CA, NV
Calochortus persistens – Сискию марипоза лилиясы (сирек), CA, OR
Calochortus plummerae – Пламмер марипоза лилиясы (сирек), CA
Calochortus pringlei – Морелос, Пуэбла, Халиско, Оахака
Calochortus pulchellus – Маунт-Диабло глобус лилиясы, CA
Calochortus raichei – Седарс марипоза лилиясы, CA
Calochortus simulans – Сан-Луис-Обиспо марипоза лилиясы, CA
Calochortus spatulatus – Мексика
Calochortus splendens – сәнді марипоза лилиясы, CA, Баха Калифорния
Calochortus striatus – сілтілі марипоза лилиясы, CA, NV
Calochortus subalpinus – тауалды марипоза лилиясы, Каскад марипоза лилиясы, мысық құлағы лилиясы, WA, OR
Calochortus superbus – тамаша марипоза, CA
Calochortus syntrophus – Каллахан марипоза лилиясы, CA
Calochortus tiburonensis – Тибурон марипозасы, CA
Calochortus tolmiei – Тольми жұлдызды лаласы, түкті мысық құлағы, CA, OR, WA
Calochortus umbellatus – Окленд марипоза лилиясы, CA
Calochortus umpquaensis – Умпкуа марипоза лилиясы, OR
Calochortus uniflorus – марипоза 'Купидо', CA, OR
Calochortus venustulus – Мексика
Calochortus venustus – көбелек марипозасы, ақ марипоза, CA
Calochortus vestae – Веста марипозасы, Желді меңзеу марипозасы, CA
Calochortus weedii – Вид марипозасы, CA, Баха Калифорния
Calochortus westonii – Ширли Meadow жұлдызды лаласы, Вестон марипозасы, CA

Серпентинге төзімділік

Калохортус түрлерінің шамамен үштен бірі ультрамафикалық (серпентинді топырақтарды құрайтын) өсетін ортаға бейімділігімен немесе нақты эдафикалық талаптарымен сипатталады, ал олардың бірнешеуі өз өлкесіне эндемик болып табылады. Сондықтан ғалымдар түр ішіндегі эволюциялық байланыстарды түсіну үшін серпентинге төзімділікті пайдаланған. Мысалы, Паттерсон мен Гивниш (2004) серпентинге төзімділік филогенезін жасады. 18 серпентинге төзімді түр анықталды (олар серпентин топырағында толығымен немесе ішінара кездеседі) және төзімділіктің ең жоғары деңгейі Сан-Франциско аймағында және Тынық мұхитының солтүстік-батыс бөлігінде – жер бетінде серпентин тастарының саны ерекше көп болатын аймақтарда табылды. Бұл түйіршіктерді шикі күйінде жеп, не күзде жинап қайнатып, ал гүл бүршіктерін жас және таза күйінде пайдаланған. Американың жергілікті халқы Калохортусты "сего" деп атаған. Олар оны тағам ретінде, салт-дәстүрлерде және дәстүрлі емдік өсімдік ретінде қолданған. Түйіршіктері гүлдері үшін дәстүрлі, жергілікті өсімдіктер мен жабайы жануарлар бақтарында, тау бақтарында және жазғы ұйқы кезеңіне судың қажеті жоқ өсімдіктерге арналған тоңбалы бақшаларда отырғызылады.