Оқыту тілдері және білім берудегі тілдердің ролі

Кіріспе

Оқыту тілі

Оқыту тілі – оқыту процесінде қолданылатын тіл. Бұл тіл елдің немесе аумақтың ресми тілі болуы мүмкін, болмауы да мүмкін. Егер оқушылардың ана тілі ресми тілден өзгеше болса, онда ол мектептегі білім берудің бір бөлігінде немесе толығымен оқыту тілі ретінде қолданылуы мүмкін. Екі тілді немесе көп тілді білім беру бірнеше оқыту тілін пайдалануды қамтиды. ЮНЕСКО «баланың ана тілінде білім беру өте маңызды мәселе» екенін айтады. Жоғары және арнайы білім беруде мазмұн көбінесе оқушылардың үйінде қолданылмайтын тілде оқытылуы мүмкін. Бұл мазмұндық оқыту немесе тіл мен мазмұнды интеграцияланған оқыту (CLIL) деп аталады. Егер академиялық пәндерді оқыту оқушылардың ана тілі емес, ағылшын тілінде жүргізілсе, бұл құбылыс ағылшын тіліндегі оқыту (EMI) деп аталады.

Африка

Танзанияда суахили тілі бастауыш мектептерде және ересектерге білім беруде қолданылады, ал ағылшын тілі орта мектептерде және университеттерде қолданылады. Зимбабведе төртінші сыныпқа дейін ағылшын, шона және ндебеле тілдері қолданылады; төртінші сыныптан бастап ағылшын тілі оқыту тілі болып табылады. Оңтүстік Африкада оқушылар 0-сыныптан (Дайындық сыныбы) 3-сыныпқа дейін негізінен өз ана тілінде оқытылады. 4-сыныптан бастап ағылшын тілі оқу мен оқытудың басты тілі болып табылады, африкаанс тілінде оқытылатын аз ғана мектептерден басқа. Ұлттық оқу жоспарына сәйкес, барлық оқушылар кем дегенде екі ресми тілді жеке пән ретінде оқуға міндетті, олардың біреуі ана тілі деңгейінде, ал екіншісі кем дегенде бірінші қосымша тіл деңгейінде оқытылады. Мектеп оқушылары арасында ең көп таралған ана тілі – изизулу тілі. Нигерияда білім берудің барлық деңгейлерінде (бастауыш, орта, жоғары оқу орындары мен колледждерде) оқыту ағылшын тілінде жүргізіледі. Африканың франкофондық мемлекеттерінде білім беру көбінесе француз тілінде ғана жүзеге асырылады. Эфиопияда амхар, оромо және басқа эфиопия тілдері бастауыш білім беруде оқыту тілі ретінде қолданылады, ал ағылшын тілі орта мектептерде және университеттерде қолданылады (1936 жылға дейін мемлекеттік мектептерде оқыту француз тілінде жүргізілді).

Бразилия

Барлық мемлекеттік мектептерде оқыту Бразилия португал тілінде жүргізіледі, бірақ жеке мектептерде басқа тілдерді қолдануға заңмен тыйым салынбаған. Көптеген мектептерде ағылшын, неміс, итальян немесе француз тілдері сияқты басқа еуропалық тілдер де қолданылады (негізінен елдің еуропалық тарихымен байланысты). Мемлекеттік мектептерде ағылшын және испан тілдері де міндетті пән, бірақ аптасына бір немесе екі рет оқытылады.

Канада

Канадада барлық дерлік мемлекеттік мектептер оқыту құралы ретінде ағылшын немесе француз тілдерін пайдаланады; Квебек провинциясында француз тілі қалыпты (кейбір қалаларда ағылшын тіліндегі мектептер де бар) және ағылшын тілімен бірге Нью-Брансуикте де қолданылады. Негізгі оқыту құралы ретінде қолданылмайтын ресми тіл бастауыш мектепте міндетті пән ретінде оқытылады және көптеген орта мектеп оқушылары үшін қосымша пән болып табылады. Көптеген мемлекеттік және жеке мектеп жүйелері ағылшын тілінде оқытатын жерлерде француз тіліне толыққанды үңілу курстарын ұсынады. Канаданың Солтүстік-Батыс Аймақтары мен Нунавут сияқты аймақтарында, Инуиннактун және Тлич сияқты кейбір абориген тілдері де жергілікті мектептерде қолданылады. Иммигранттардың немесе диаспораның тілдері сияқты мұралық тілдер де Канаданың мемлекеттік және жеке мектептерінде кең таралған.

Америка Құрама Штаттары

Ағылшын тілі қолданылады, бірақ кейбір мектептерде испан, француз (Луизианада), гавай (Гавайиде) және жергілікті американдық/үнді тілдері де қолданылады. Чероки ұлты 10 жылдық тілді сақтау жоспарын бастады, ол бала кезінен бастап мектептерде тілге толыққанды бейімделу бағдарламалары арқылы чероки тілінде еркін сөйлейтін жаңа буынды тәрбиелеуді, сондай-ақ үйде тілді қолдануды жалғастыру үшін қауымдастықпен бірлесіп жұмыс істеуді қамтиды. Бұл жоспар 50 жыл ішінде чероки халқының 80 пайызы немесе одан да көп бөлігі тілді еркін меңгеруіне қол жеткізу мақсатының бір бөлігі болды. 2006 жылы құрылған Кьютувах сақтау және білім беру бағдарламасы (KPEP) Qualla шекарасында балаларды туғаннан бастап бесінші сыныпқа дейін тілге батыру бағдарламаларына, жалпыхалыққа арналған мәдени ресурстарды әзірлеуге және ересектер арасында чероки тілін дамытуға бағытталған қауымдық тіл бағдарламаларына назар аударады. Оклахома штатының Талекуа қаласында мектепке дейінгі жастан сегізінші сыныпқа дейін чероки тілінде білім беретін тілге батыру мектебі де бар.

Азия

Әзірбайжанда әзербайжан тілі негізгі оқу тілі болып табылады. Кейбір білім беру орындарында орта және жоғары білім беру деңгейінде орыс және, аз дәрежеде, ағылшын тілдерінде оқыту ұсынылады. Грузия тілі – Грузияның солтүстік аймақтарындағы орта мектептердегі оқыту тілі. Бірінші Таулы Қарабақ соғысына дейін кейбір орта мектептерде білім беру армян тілінде жүргізілді. Бангладеште бенгал және ағылшын тілдері оқыту құралы ретінде қолданылады. Университеттерде білім беру негізінен ағылшын тілінде жүргізіледі. Қытай Халық Республикасында (ҚХР) стандартты қытай тілі көптеген мектептерде оқыту құралы ретінде қолданылады. Этникалық азшылықтарға арналған бастауыш және орта мектептерде азшылық тілдері, мысалы, моңғол, ұйғыр, тибет және корей тілдері де қолданылады. Грузияда көптеген мектептерде білім беру грузин тілінде жүзеге асырылады. Әзірбайжан мектептерінің саны азайып барады. 1997 жылға дейін британдық колония болған Гонконгта бастауыш және орта білім беретін мектептерде ағылшын немесе кантон тілдері қолданылады. Ағылшын тілінде оқытатын мектептерде барлық сыныптарда ағылшын тілі оқыту құралы ретінде қолданылады. Қытай тілінде оқытатын (CMI) мектептер көбінесе кантон тілінде білім береді, бірақ CMI мектептерінің көпшілігі жоғары сыныптарда ағылшын тілін пайдаланады. Жоғары білім беру деңгейінде ағылшын тілі дерлік толығымен қолданылады. Израильде еврей тілі мектептерде, ал араб тілі араб азшылықтарының бастауыш және орта мектептерінде оқыту тілі ретінде қолданылады. Жоғары білім беруде еврей тілі дерлік толығымен қолданылады. Үндістанда оқыту тілі ағылшын, хинди және әр штаттың ресми тілдері арасында өзгереді. Жеке мектептер көбінесе ағылшын тілін бағалайды, ал мемлекеттік (бастауыш/орта білім беру) мектептер көбінесе соңғы екеуінің бірін таңдайды. Дегенмен, колледждер мен университеттерде оқыту ағылшын, хинди немесе аймақтық тілдерде жүргізіледі. Білім беру құралы штат пен оның ресми тіліне де байланысты. Ассамда ассам немесе ағылшын тілдері қолданылады. Батыс Бенгалияда бенгал немесе ағылшын тілдері қолданылады. Карнатакада каннада немесе ағылшын тілдері қолданылады. Гоада ағылшын немесе кокан тілдері қолданылады. Гуджаратта гуджарати немесе ағылшын тілдері қолданылады. Махараштрада ағылшын немесе маратхи тілдері қолданылады. Андхра-Прадеш штатында телугу немесе ағылшын тілдері қолданылады. Кейбір мектептер санскрит тілін де пайдаланады. Теланганада телугу немесе ағылшын тілдері қолданылады. Тайвань Надуда тамил немесе ағылшын тілдері қолданылады. Кералада малаялам немесе ағылшын тілдері қолданылады. Одишада одия немесе ағылшын тілдері қолданылады. Жапонияда жапон тілі көптеген мектептерде (оның ішінде университеттер мен колледждерде) қолданылады. Оңтүстік және Солтүстік Кореяда корей тілі көптеген мектептерде (оның ішінде университеттер мен колледждерде) қолданылады. Макаода көптеген мектептерде кантон тілі оқыту құралы ретінде қолданылады. Португалияның қолдауындағы мектептерде португал тілі қолданылады. Аймақтың ресми тілі емес ағылшын тілі көптеген ағылшын тілінде оқытатын мектептерде қолданылады. Пәкістанда мемлекеттік мектептерде көбінесе урду тілі қолданылады, ал жеке мектептерде ағылшын тілі оқытылады. 2008 жылы 18 колледжде ағылшын тілі оқыту құралы ретінде бекітілді. Пәкістан Үкіметінің Пәкістанның білім беру департаментінің 2009 жылғы 18 қыркүйектегі № PS/SSE/Misc/2009/176 хатында барлық мектептерде ғылым және математика пәндерін ағылшын тілінде оқыту талап етілді. Тайваньда стандартты қытай тілі мектептерде оқыту құралы ретінде қолданылады, соңғы жылдары мектептерде тайваньдық хоккиен тілінің қолданылуы артып келеді.

In Azerbaijan, Azeri is the main language of instruction. Instruction in Russian and to a lesser extent in English at both secondary and postsecondary level is also offered in some educational institutions. Georgian is the language of instruction in secondary schools in the Georgian populated northern regions. Education was conducted in Armenian in some secondary schools until the First Nagorno Karabakh War. In Bangladesh, Bengali and English are used as mediums of instruction. In universities, the medium of education is mainly English. In the People's Republic of China (PRC), Standard Chinese is used as the medium of instruction in most schools. In elementary and secondary schools for ethnic minorities, the minority languages, such as Mongolian, Uyghur, Tibetan and Korean, are also used. In Georgia, most schools conduct education in Georgian. The number of Azerbaijani schools is being reduced. In Hong Kong which was a British colony until 1997, either English or Cantonese is the medium in most schools at the primary and secondary level. English Medium of Instruction (EMI) schools adopt English as the medium of instruction for almost all classes. Chinese Medium of Instruction (CMI) schools generally adopt Cantonese as the medium of instruction, but a significant number of CMI schools use English for high school courses. English is used almost exclusively at the tertiary level. In Israel, Hebrew is the medium in most schools, and Arabic is the medium in elementary and secondary schools for the Arab minority. Hebrew is used almost exclusively at the tertiary level. In India, the medium of instruction varies among English, Hindi and the respective states' official languages. Private schools usually prefer English, and government (primary/secondary education) schools tend to go with one of the last two. However, the medium of instruction in colleges and universities is always either English, Hindi or a regional language. The medium of education is also dependent upon the state and its official language. In Assam, Assamese or English is used. In West Bengal, Bengali or English is used. In Karnataka, Kannada or English is used. In Goa, English or Konkani is used. In Gujarat, Gujarati or English is used. In Maharashtra, English or Marathi is used. In Andhra Pradesh, Telugu or English is used. Some schools also use Sanskrit. In Telangana, Telugu, or English is used. In Tamil Nadu, Tamil or English is used. In Kerala, Malayalam or English is used. In Odisha, Odia or English is used. In Japan, Japanese is used in most schools (including universities and colleges). In South and North Korea, Korean is used in most schools (including universities and colleges). In Macau, Cantonese is used as the medium of instruction in many schools. Portuguese is used in Portugal backed schools. English, which is not an official language of the region, is also used in many English Medium of Instruction (EMI) schools. In Pakistan, most public schools use Urdu, but private schools have English as medium of instruction. English was made medium of instruction in 18 colleges in 2008. Government of the Punjab Notification No. PS/SSE/Misc/2009/176 dated 18 09 2009 required for the subjects of science and mathematics to be taught in English in each school. In Taiwan, Standard Chinese is used as the medium of instruction in most schools, with more Taiwanese Hokkien presence in schools in recent years.

Оңтүстік-Шығыс Азия

Филиппинде ағылшын тілі – филиппин тарихы және филиппин тілі пәндерін қоспағанда, мектепке дейінгі білім беруден университет деңгейіне дейін оқытудың негізгі құралы болып табылады. Соңғы уақытта білім беру министрлігінің ана тіліне негізделген білім беру саясатының аясында мемлекеттік мектептерде K–3 сыныптарда оқыту тілі ретінде аймақтық тілдер енгізілді. Сингапурда балабақшада балалар екі тілде оқиды: ағылшын және ана тілінде – қытай, малай немесе тамил тілдерінде. Барлық мектептерде оқыту тілі ұлттық оқу бағдарламасына сәйкес ағылшын тілінде жүргізіледі, бірақ "ана тілі" пәндерін қоспағанда. Халықаралық және жеке меншік мектептер басқа тілдерді де қолдана алады. Арнайы көмек көрсету жоспарына да қараңыз. Индонезияда индонезия тілі көптеген мектептерде, соның ішінде университеттерде оқыту тілі болып табылады. Камбоджада кхмер тілі көптеген мектептерде, соның ішінде университеттерде қолданылады. Вьетнамда вьетнам тілі көптеген мектептерде, соның ішінде университеттерде оқыту тілі болып табылады. Таиландта тай тілі көптеген мектептерде, соның ішінде университеттерде оқыту тілі болып табылады. Лаоста лаос тілі көптеген мектептерде, соның ішінде университеттерде оқыту тілі болып табылады. Малайзияда малай тілі көптеген мектептерде оқыту тілі болып табылады. Дегенмен, тиісті қауымдарға қызмет ететін қытай және үнді мектептері де бар, оларға мандарин және тамил тілдерін оқыту тілі ретінде пайдалануға рұқсат етілген, бірақ малай тілі пән ретінде оқытылуы міндетті. Отарлық кезеңде ағылшын тілінде оқытатын мектептер болған, бірақ тәуелсіздік алғаннан кейін олар біртіндеп таратылды. Бүгінгі күні бұрынғы ағылшын тілінде оқытатын барлық мектептер малай тілінде оқытатын мектептерге айналдырылды. Дегенмен, ағылшын тілі Малайзияның барлық мектептерінде міндетті пән болып қала береді.

Австралия мен Океания

Австралияда көптеген мектептер ағылшын тілін пайдаланады. Дегенмен, Виктория штатында (көптеген грек және итальяндық қоныс аударушыларымен белгілі) грек және итальян тілдерінде оқытатын бірнеше мектеп бар. Сонымен қатар, кейбір мектептерде француз, қытай, араб және жапон тілдері де оқытылады. Жаңа Зеландияда көптеген мектептерде ағылшын тілі қолданылады, бірақ көбінесе маори тіліндегі коханга рео (балабақша) және кура каупапа (бастауыш және орта мектеп) мектептерінің саны артып келеді. Вануатуда ағылшын және француз тілдері білім берудегі басты тілдер болып табылады.