Кіріспе
Төменгі беделді азшылық тілінің түрі. Мұралық тіл – көшпенділер немесе жергілікті тұрғындардың үйде бала кезінен үйренетін, әлеуметтік ортаның жеткіліксіз қолдауынан толық дамуы қиын болатын азшылық тіл. Олардың өсуімен бірге, үстеме тілде еркін сөйлейтін деңгейге жетеді. Полинский мен Каган оны Вальдестің мұралық тіл туралы берген анықтамасына сүйене отырып, үздіксіздік деп сипаттайды, ол еркін сөйлейтін адамдардан бастап, ана тілінде аз ғана сөйлейтін адамдарға дейін ауысады. Кейбір елдер мен мәдениеттерде адамның ана тілі этникалық тобына байланысты анықталса, мұралық тіл ана тілімен байланысты болуы мүмкін. Бұл термин сондай-ақ, адамның отбасы немесе туысқандық қауымдастығының тілін білдіруі мүмкін, оны адам сөйлей алмай немесе түсінбейді, бірақ мәдени тұрғыдан онымен байланысты сезінеді.
A heritage language is a minority language (either immigrant or indigenous) learned by its speakers at home as children, and difficult to be fully developed because of insufficient input from the social environment. The speakers grow up with a different dominant language in which they become more competent. Polinsky and Kagan label it as a continuum (taken from Valdés definition of heritage language) that ranges from fluent speakers to barely speaking individuals of the home language. In some countries or cultures which determine a person's mother tongue by the ethnic group they belong to, a heritage language would be linked to the native language. The term can also refer to the language of a person's family or community that the person does not speak or understand, but identifies with culturally.
Анықтамалар мен қолдану
Мұралық тіл – бұл негізінен «қоғамдық емес» топтар мен тілдік азшылықтар қолданатын тіл. Шетел тілдерін оқыту және лингвистика сияқты салаларда мұралық тілдің анықтамасы нақтырақ және түрлі болып келеді. Шетел тілдерін оқытуда мұралық тіл студенттің тәрбиесі мен тілді функционалды қолдану деңгейімен анықталады: көпшілік емес тілде өскен студент, егер ол сол тілді біраз деңгейде меңгерген болса, оның мұралық тіл сөйлеушісі саналады. Әдетте, бұл олар мектепке барып, мектептегі адамдармен түрлі тақырыптарды талқылай бастағанда немесе БАҚ арқылы (жазба мәтіндер, интернет, немесе халықтық мәдениет) тілмен танысқанда болады. Мұралық тілге қатысты әсер азайғанда және көпшілік тілге қатысты әсер артқанда, көпшілік тіл адамның басым тіліне айналады, ал мұралық тілді меңгеру өзгеріп, басқалар оларды осылай жіктеуі мүмкін. «Мұра» деген атау тілдің лингвистикалық ерекшеліктеріне емес, негізінен оның сөйлеушілерінің әлеуметтік статусына байланысты беріледі. Демек, испан тілі әлемде ана тілі ретінде екінші орында тұр және бірнеше елде ресми мәртебеге ие болғанымен, ағылшын тілі басым АҚШ-та мұралық тіл саналады. АҚШ және Канададан тыс елдерде мұралық тілдің анықтамасы мен қолданылуы әртүрлі. Бір қоғамда өскен және бір мұралық тілді меңгерген адамдар тілдік қабілеттері жағынан айқын ерекшеленуі мүмкін, бірақ осы анықтама бойынша олар мұралық тіл сөйлеушілері болып саналады. Кейбір мұралық тіл сөйлеушілері тілді жақсы меңгеріп, бірнеше стильдік деңгейді білуі мүмкін, ал басқалары тілді түсіне білуі мүмкін, бірақ оны сөйлей алмайды. Тіпті азшылық тілімен мәдени байланысы бар, бірақ оны сөйлейтін адамдар да оны өздерінің мұралық тілі деп санауы мүмкін.
Біліктілік
Мұрагерлік білім алушылар басым тілді еркін меңгеріп, оны ресми жағдайда қолдануға дағдылы, себебі олар ресми білім беру арқылы тілмен байланыста болады. Мұрагерлік тілдегі еркіндіктің жоғалуына әсер ететін факторлардың бірі – жас. Зерттеулер көрсеткендей, кішкентай екі тілді балалар үлкен екі тілді балаларға қарағанда тілдік шеберлігін жоғалтуға көбірек бейім. Бұл құбылыс басқа тілді үйренуге тырысатын ересектер үшін қиындық тудырады. Адам бір тілді еркін меңгергеннен кейін, жаңа тіл үйрене бастағанда, алғашқы тілдің грамматикалық ережелері мен айтылуының үлкен әсерін сезінеді. Сөйлеу жылдамдығы мұрагерлік тілді білушілердің біліктілігін бағалаудың тиімді тәсілі саналғанымен, кейбір мұрагерлік тілді білушілер мұрагерлік тілде сөйлеуден жаңқа қалады. Лексикалық біліктілік – біліктілікті өлшеудің тағы бір тиімді әдісі. Мұрагерлік орыс тілінде сөйлейтіндермен жүргізілген зерттеуде, сөйлеушінің лексикалық бірліктерді білуі (шамамен 200 сөзден тұратын тізім арқылы өлшенген) мен келісім, уақытты көрсету және қосымша сөйлемдер сияқты грамматикалық білімді меңгеру деңгейі арасында тығыз байланыс болды. Мұрагерлік тілді білушілер мұрагерлік тіл мен басым тілдегі ұқсас дыбыстарды шатастырудың орнына, оларды ажыратуға екінші тілді үйренушілерге қарағанда сенімдірек келеді. Морфосинтаксис саласында да мұрагерлік тілді білушілер екінші тілді үйренушілерге қарағанда ана тіліне жақын болып табылады, бірақ олар әдетте ана тілді білушілерден едәуір өзгеше. Көптеген тіл білімі мамалары мұрагерлік тілді меңгерудегі бұл өзгерісті «толық емес меңгеру» немесе «тозу» деп сипаттайды. Паскуаль мен Ротманның пікірінше, мұрагерлік тілді меңгеру толық емес емес, толыққанды, бірақ бір тілді меңгеруден өзгеше. Осылайша, бұл жаңа модель тілдік материалға тәуелділіктен мұрагерлік тілді өндіру және түсіну үшін оны өңдеу жиілігіне тәуелділікке қарай жылжуда. Кейбір колледждер мен университеттер мұрагерлік тілдерді білушілерге арналған курстар ұсынады. Мысалы, үйде испан тілін үйреніп өскен студенттер испан тіліндегі білімдерін жетілдіруге бағытталған курсты таңдауы мүмкін.