Кіріспе

Жыл сайынғы жеке конференция

Бильдерберг кездесуі (сондай-ақ "Бильдерберг тобы", "Бильдерберг конференциясы" немесе "Бильдерберг клубы" деп те аталады) – 1954 жылы Еуропа мен Солтүстік Америка арасындағы диалогты дамыту мақсатымен құрылған жыл сайынғы жасырын форум. Топтың бастапқы мақсаты тағы бір әлемдік соғыстың алдын алу болса, қазір ол еркін нарықтық батыс капитализмін және оның бүкіл әлемдегі мүдделерін қолдауға бағытталған консенсусты нығайту ретінде анықталған. Оған 120-150-ге жуық саяси лидерлер, сарапшылар, өнеркәсіп, қаржы және ғылым өкілдері қатысады. Қатысушылар жиналыстарда алған ақпаратты пайдалануға құқылы, бірақ оны нақты баяндамашыға жатқызуға болмайды (бұл Чатэм Хаус ережесі деп аталады). Топ мұның мақсаты – жеке құпияны сақтай отырып, еркін пікір алмасуға мүмкіндік беру екенін айтады, бірақ түрлі көзқарастағы сыншылар оны күмәнді санап, сол және оң жақтан қастандық теорияларын тудырды. 1975 жылға дейін кездесулерге Нидерланд принці Бернард төрағалық етті. Қазіргі төраға – француз кәсіпкері Анри де Кастриес. 1954 жылдан бері кездесулер 1976 жылы (принц Бернардқа қатысты Lockheed парақорлық дауына байланысты) және 2020-2021 жылдары (COVID-19 пандемиясының салдарынан) өткізілмеді, ал қалған жылдары тұрақты түрде ұйымдастырылып келеді. 2023 жылы Лиссабонда 69-шы кездесу өтті.

Шығу тегі

Бірінші конференция 1954 жылдың 29-31 мамырында Нидерландының Остербек қаласындағы Билдерберг қонақ үйінде (Hotel de Bilderberg) өтті. Қонақ үй өз атын топқа да, оның іс-шараларына қатысатын "Билдербергтерге" де берді. Қонақ үй Арнем қаласынан батысқа қарай шамамен 7 км қашықтықта, тыныш жерде орналасқан. Ол 12 қонақ үйді және Нидерландыдағы, сондай-ақ Германиядағы бір қонақ үйді басқаратын «Билдерберг» қонақ үйлер желісіне тиесілі және басқарылады. 1954 жылғы конференция кезінде бұл орташа көлемді, отбасылық басқарылатын қонақ үй болды. Ретингер Нидерландының принці Бернхардқа жүгінді, ол Бельгияның бұрынғы премьер-министрі Пол ван Зеландпен және сол кездегі Unilever компаниясының басшысы Пол Райкенспен бірлесіп, бұл идеяны ілгерілетуге келісті. Бернхард өз кезегінде ЦРУ-ның сол кездегі басшысы Уолтер Беделл Смитпен байланысқа түсті, ол Эйзенхауэрдің кеңесшісі Чарльз Дуглас Джексоннан бұл ұсынысты қарастыруын сұрады. Қонақтар тізімі әр елден екі қатысушыны шақыру арқылы жасалуы керек еді, олардың біреуі «консервативті», екіншісі «либералды» көзқарастарды ұсынуы тиіс болды. Кездесудің сәтті өтуі ұйымдастырушыларға жыл сайын конференция өткізуді ұйымдастыруға мүмкіндік берді. Тұрақты басқару комитеті құрылды, ал Ретингер тұрақты хатшы болып тағайындалды. Басқару комитеті конференцияны ұйымдастырумен қатар, қатысушылардың аттары мен байланыс деректерін тіркеді, мақсаты – жеке ішкі байланыста қолдауға болатын бейресми желі құру. Келесі үш жылда Франция, Германия және Данияда конференциялар өтті. 1957 жылы АҚШ-тағы алғашқы конференция Джорджия штатының Сент-Саймонс аралында Форд қорынан түскен 30 000 долларға ұйымдастырылды. Бұл қор 1959 және 1963 жылдарғы конференцияларды да қаржыландырды. Сондай-ақ, ірі акционерлік қоғамдардың басқарма мүшелері де қатысты, олардың ішінде Валленбергке тиесілі холдинг компаниясы Investor AB, Валленбергке тиесілі көпұлтты компаниялар – Ericsson және ABB, IBM, Xerox, Royal Dutch Shell, Nokia және Daimler компаниялары бар. 2013 жылы The Daily Telegraph газетіне жақын дереккөз, топтың кездесулеріне кейде есімдері жарияланбаған адамдар «бір күндік» болып келіп тұратынын мәлімдеді. Банкир және өнеркәсіпші Маркус Валленберг кіші басқару комитетінің мүшесі болды және 1950 жылдардан бастап 1981 жылға дейін, өмірінен бір жыл бұрын, жиырма екі рет кездесуге қатысты. Оның немересі Маркус Валленберг сегіз рет, ал екінші немересі Джейкоб Валленберг он жеті рет қатысқан.

Іс-шаралар мен мақсаттар

Топтың бастапқы мақсаты – Атлантизмді қолдау, АҚШ-Еуропа қатынастарын нығайту және тағы бір әлемдік соғыстың алдын алу болды, ол уақыт өте келе кеңейді. Эндрю Какабадсеге сәйкес, Бильдерберг тобының негізгі тақырыбы – «еркін нарықтық батыс капитализмі және оның әлемдік мүдделерін қолдауға консенсус құру». Топтың веб-сайтында айтылғандай, кездесулер Чатем-хаус ережесі бойынша өтеді, бұл қатысушыларға кездесу барысында алған ақпаратты пайдалануға рұқсат береді, бірақ спикерлердің немесе басқа қатысушылардың есімдерін ашуға тыйым салады. 2011 жылы бұрынғы төраға Этьен Давиньон мәлімдеме жасап, Бильдерберг тобының кездесулерінің ең басты артықшылығы – қатысушыларға ашық түрде сөйлесуге, пікір алмасуға және БАҚ-та дау тудырмай, маңызды тұлғалардың шын ниеттерін білуге мүмкіндік беруі екенін айтты. 2008 жылы «Билдербергтің американдық достары» ұйымы таратқан баспасөз хабарында «Билдербергтің жалғыз қызметі – жыл сайынғы конференциясы, онда ешқандай шешім қабылданбаған, дауыс беру болмаған және саяси мәлімдемелер жасалмаған» делінген. Дегенмен, 2009 жылдың қарашасында топ жылдық конференциясынан тыс, Брюссельдегі Валь-Дюшесс сарайында Герман Ван Ромпейдің Еуропалық Кеңестің президенті лауазымына кандидаттығын ілгерілету мақсатында кешкі ас ұйымдастырды.

Ұйымдастыру құрылымы

Кездесулерді басқарушы комитет ұйымдастырады, оның құрамында шамамен 18 елден екі адамнан тұрады. Ресми лауазымдарға төраға және Құрметті Бас хатшы кіреді. "Басқарушы комитет мүшесі" деген ғана санаты бар. Комитетпен қатар, мүшелері бір-бірімен байланысты жеке консультативтік топ та бар. Голландиялық экономист Эрнст ван дер Бегель 1960 жылы Ретингердің қайтысынан кейін тұрақты хатшы болып тағайындалды. Бернхард ханзада 1976 жылға дейін, яғни Локхид ісіне қатысқанға дейін, кездесудің төрағасы қызметін атқарды. Құрметті американдық Бас хатшы лауазымын Карнеги қорынан Джозеф Э. Джонсон, Принстон университетінен Уильям Банди, АҚШ-тың Ауғанстандағы бұрынғы елшісі Теодор Л. Элиот және Джорджтаун университетінің Дипломатияны зерттеу институтынан Казимир А. Йост кезекпен атқарды. Джеймс А. Биллтің сөзінше, "басқарушы комитет бағдарламаларды жоспарлау және қатысушылар тізімін талқылау үшін әдетте жылына екі рет жиналатын". 2002 жылы "Олар: Экстремистермен кездесулер" атты кітабында автор Джон Ронсон бұл топтың Голландиядағы шағын орталық кеңсесі жыл сайын келесі кездесуді қай елде өткізуді шешетінін жазды. Содан кейін қабылдаушы ел төрт күнге арналған қонақүйді брондап, тамақтандыру, көлік және қауіпсіздік шараларын ұйымдастыру керек. Бұл үшін қабылдаушы ел Barclays, Fiat Automobiles, GlaxoSmithKline, Heinz, Nokia және Xerox сияқты қолдау білдіретін компаниялардан қаржылық көмек сұрайды.

Сын

Лоббистік әрекеттерге қатысты ұзақ жылдардан бері алаңдаушылық туып келеді, себебі жоғары лауазымды саясаткерлер корпоративтік лоббистермен кездеседі, ал 2015 жылғы кездесуде тіпті Transparency International ұйымының жоғары лауазымды өкілдерімен де кездескен. Білдерберг тобының жұмыс әдістері қатаң құпиялылықты қамтамасыз етуге бағытталғандықтан, оның ашықтығы мен жауапкершілігі жеткіліксіз деп сынға ұшырады. Иан Ричардсон Билдербергті трансұлттық билік элитасы деп санайды, ол "қазіргі әлемдік басқару жүйесінің ажырамас және белгілі бір дәрежеде маңызды бөлігі" және "жалпы халықтың мүддесі үшін әрекет етпейді". Осы сыншылардың көптегені топқа қатысты туындаған түрлі конспирациялық теорияларды қолдауға жеткілікті дәлелдер жоқ екенін айтады және олардың жағымсыз байланыстары мен мағыналарын жақтырмайды. Мысалы, 2017 жылдың маусым айында The Guardian газетінде жарияланған ағылшын комментаторы Чарли Скелтонның мақаласы Билдерберг тобының күн тәртібінде көтерілген көзқарасты сынады, бірақ конспирациялық әрекеттер туралы болжамдар жасаудан аулақ болды.

Құрлық теориясы

Іс-шараның құпиялылығы саяси спектрдің әртүрлі бөлігінен топ пен оның қызметіне әртүрлі сын-пікірлер ғана емес, сонымен қатар бірқатар артық көру теорияларына әкелді, олар кейбір саяси қозғалыстарда әсіресе танымал болды. Бірақ теоретиктердің әртүрлі топтары топтың ниеттерінің нақты мәні туралы көбінесе келіспейді және өз болжамдарын қолдау үшін әртүрлі дереккөздер мен дәлелдердің қатаңдығын пайдаланады. Сол жақтағылар немесе нақты саяси көзқарасы жоқтар Билдерберг тобын капиталистік үстемдік пен корпоративтік билікті жасырын түрде орнатуда немесе жалпы қолдауда айыптайды, ал оң жақтағылар топты әлемдік үкімет пен жаһандық жоспарлы экономикаға жол ашуда немесе дайындауда айыптайды. Оңшыл теоретиктер топты құпия жоспарлаудың орталық органы немесе бөлімі деп қарастырады немесе кем дегенде оның рөліне едәуір мән береді, ал солшыл және одан еркін байланысты немесе саяси емес теоретиктер оны халықаралық корпоративтік мүдделер мен идеологияны ілгерілетуге көмектесетін институттардың бірі деп есептейді. 2005 жылы Давиньон BBC арнасына берген сұхбатында топтың бір әлемдік үкімет құруға тырысады деген айыптаулар туралы пікір білдірді: «Бұл сөзсіз, және маңызды емес. Артық көру теорияларына сенетін адамдар әрқашан болады, бірақ нәрселер әлдеқайда беймәлім түрде орын алады. Егер біз әлемнің құпия үкіметі болсақ, біз өзімізден ұялуымыз керек деймін». Бұл сөздер республикалық партияның құпия түрде элиталық зиялылардың, Билдерберг тобының мүшелері үстемдік ететін тобының бақылауында болғанын, олардың интернационалистік саясаты әлемдік коммунизмге жол ашатынын айтатын артық көру теориясын тудырды. 2010 жылдың тамызында Кубаның бұрынғы президенті Фидель Кастро Куба Коммунистік партиясының «Granma» газетінде 2006 жылы жарық көрген Дэниел Эстулиннің «Билдерберг клубының құпиялары» кітабына сілтеме жасады. Кітапта, Кастроның сөздерінше, «жаман топтар мен Билдерберг лоббистері» халықты «шекаралары жоқ және тек өзіне ғана есеп беретін әлемдік үкімет орнату үшін» манипуляциялап отырғаны сипатталған. Саяси белсенді Филис Шлафлай, саяси белсенді Линдон Ларуш, артық көру теориясын қолдайтын Алекс Джонс және саясаткер Джесси Вентура, ол Билдерберг тобын 2009 жылы TruTV арнасындағы «Джесси Вентурамен бірге құпия жоспарлар» бағдарламасының бір бөлігі етіп көрсетті. Билдерберг тобы туралы артық көру теориялары көбінесе АҚШ-та кеңінен таралған болса да, литвалық жазушы Дэниел Эстулин және британдық саясатшы Найджел Фарадж сияқты американдық емес белгілі тұлғалар да осы теорияларды қолдады.