Кіріспе

Полковник Мохамед Бакар (1962 жылдың 5 мамырында Баракани, Анжуан қаласында туған, сол кезде француз колониясы болған) – Комор аралдарының бұрынғы саясаткері, 2001 жылдан 2008 жылға дейін Комор Одағы құрамына кіретін үш автономиялы аралдың бірі – Анжуанның президенті болды. Ол Анжуандағы полицияның бұрынғы бастығы және Францияда және АҚШ-та кеңінен оқыған. 2001 жылдың тамызында Анжуандағы әскери төңкеріске қатысып, жақын арада президент болды. 2002 жылдың наурыз айында Анжуанның тұңғыш президенті болу үшін сайлауды әдейі бұрмалаған деген айып бар, бұл оның сепаратистік қозғалыстағы жетекші рөлімен байланысты. 2008 жылдың наурыз айында Комор Одағы үкіметі мен Африка Одағының біріккен күштері Анжуанға басып кірген кезде қызметтен алынды.

Төралқаға қатысты дау

2007 жылдың 26 сәуірінде елдің Федералды Конституциялық соты Анжуан президенттігін бос деп жариялады және Бакардың бірінші мерзімі 14 сәуірде аяқталғаннан кейін қызметтегі кезеңін заңсыз деп мәлімдеді. Екі күннен кейін Комор президенті Ахмет Абдалла Самби Африка Одағының (АО) қолдауымен М. Дохиру Халидиді Анжуанның уақытша президенті етіп тағайындады. Бірақ оған қызметке кіруге рұқсат берілмеді. Бакар Комор Одағының үкіметі мен АО-ны елемей, тәуелсіз түрде президенттік сайлау ұйымдастырды. Одақ үкіметі Анжуанға сайлау материалдарын жібермей, сайлаудың өткізілуіне кедергі келтіруге тырысты, бірақ Бакар өзінің сайлау бюллетендерін басып шығарды, 10 маусымда дауыс беруді өткізіп, 90 пайыз дауыспен жеңіске жеткенін мәлімдеді. 14 маусымда ол Анжуан президенті ретінде екінші мерзімге инаугурацияланды. АО мен Одақ үкіметі Анжуанда сайлау өткізілсе, ол "заңсыз" деп жарияланатынын айтты. Бакардың инаугурациясы сайлау дағдарысын одан әрі тереңдетті, 17 маусымға кейінге жылжытылған Анжуандағы ресми сайлаудың өтуі күмәнді болды. Инаугурациялық сөйлесінде Бакар өзін "барлық Анжуанның президенті" деп жариялады және Одақ үкіметінен "жанға от қоймауды" өтінді. Франция, елдің бұрынғы отаршылдық державасы, 15 маусымда жариялаған мәлімдемесінде Одақ үкіметі мен АО-ның Бакарға қарсы ұстанымын қолдады және 10 маусымдағы сайлау президенттік сайлаудың бірінші турында болғанын, екінші турында 24 маусымға жоспарланғанын атап өтті. Мәлімдемеде Бакардан Анжуанның ресми сайлауын 17 маусымда өткізуге құрмет көрсетуі және оны АО әскерлерінің бақылауымен, халықаралық бақылаушылардың қадағалауымен өткізуі сұралды. Осыдан кейін жағдай нашарлап, Комор үкіметі келіссөздердің сәтсіз аяқталғанын және әскери шешім қажеттігін анықтады. 2008 жылдың ақпан және наурыз айларында Африка Одағының қолдауымен Комор әскерлері Анжуан аралына десант түсіруге және Мохамед Бакардың президенттік өкілеттіктерін тоқтатуға дайындалды. Agence France Presse Африка Одағының әскерлерінің "алғашқы тобының" 2008 жылдың 20 наурызында Комор аралдарына келгенін, ал BBC Африка Одағының алғашқы әскерлерінің 2008 жылдың 11 наурызында келгенін хабарлады. 2008 жылдың 12 наурызында Agence France Presse агенттігіне берген сұхбатында Бакар "әдетте диалогқа ашық" екенін және Комор мәселелерін талқылау үшін дөңгелек үстел өткізу қажеттігін айтты. Жаңа сайлау Анжуанда дөңгелек үстелдің қолдауымен өткізілуі мүмкін екенін де мәлімдеді. Бакардың сөзіне қарағанда, әскери араласуды қолдайтын кейбір елдердің өзі демократиялық емес, сондықтан олардың "Анжуанға демократия сабағы беруге" тырысуы екі жүзділік. Ол басып кірудің ештеңені шешпейтінін және қажет болса, соғысуға және өлуге дайын екенін айтты.

Лауазымнан босату

Анжуанға бірнеше рет әскери шабуылдар жасалған шиеленіскен кезең наурыз айының басынан бастап жалғасты. Осы аралықта аралдағы Домониге Комордың сәтсіз шабуылы, Сима маңындағы жағалауда екі анжуандық сарбаздың тұтқындалуы және француз әскери тікұшағының Сима жанында құлауы сияқты маңызды оқиғалар болды. 25 наурыздың таңертеңіне қарай аралға Комор аралдары мен Африка Одағының біріккен күштері шабуыл жасады. Аралдың астанасы, әуежайы, теңіз порты және екінші ірі қаласы таң атқанға дейін жергілікті халықтың қуанышпен қарсы алды. Алғашқы хабарлар бойынша, Мохамед Бакар үкіметі аралдың ішкі аймақтарына қашып, жасырынған; алайда, 25 наурызда Комор үкіметі Бакардың аралдан құпия түрде Майоттаға қашып, саяси пана сұрағанын мәлімдеді: "Полковник Мохамед Бакар Саданпоини ауылында көрінді, ол Майоттаға қарай, квасса (кішкентай каноэ) арқылы қашуға бағыт алған, әртүрлі деректерге сәйкес, ол әйел киімінде болыпты". Абдурахим Саид Бакар, Комор үкіметінің өкілі. Ұзақ өтпей француз үкіметі Бакардың Майоттаға қашқанын растады. Ол Франциядан саяси пана беруді сұрады, ал француз үкіметі бұл өтінішті қарастырып жатқанын хабарлады. Комор үкіметі Франциядан оны сотқа беру үшін ұстап беруін өтінді және Бакарға халықаралық тұтқындау ордері шығарды. Кейіннен француз тарапы Бакарды 27-28 наурыз түндегі уақытта жақын орналасқан Реюньон аралына, сонымен бірге оны Майоттаға қашқанда бірге болған 23 жақтасымен бірге көшірді. Бакар мен оның 23 қолдаушысына қарсы заңсыз кіру және қару-жарақ ұстау ісі 29 наурызда Реюньонның Сен-Денис қаласындағы сотта тоқтатылды. Бірақ олар әкімшілік қамауға алынуға бұйрық берілді. 2 сәуірде Комор Одағының Ассамблеясы Францияны Бакарды Анжуаннан Майоттаға әкеткені үшін айыптады. Бұл айыптауға жауап ретінде Франция Сыртқы істер министрлігінің өкілі Паскаль Андреани 3 сәуірде Бакардың Анжуаннан "нақты жағдайлар белгісіз" қалыпта қашқанын мәлімдеді. Андреани Бакардың Реюньонда үй қамауында екенін және оның пана сұрағы қаралып жатқанын айтты. 5 сәуірде ол және оның серіктері Сен-Денис прокуратурасының өтініші бойынша ұсталды. Бакар қамауға алуға қарсы шағымданып, 18 сәуірде Сен-Денис апелляциялық соты оны және оның серіктерін босатуға бұйырды, бірақ олар 181-ші әуе базасында үй қамауында болуы керек еді. Комор үкіметіне "өзін экстрадициялау туралы өтінішті құжаттаған құжатты жіберу үшін 4 мамырға дейін" мерзім берілді. Сент-Денис апелляциялық сотында қару-жарақ ұстау және заңсыз кіру ісі бойынша Бакардың адвокаттары Бакар мен оның серіктеріне Анжуаннан Майоттаға сапарлағанда өзін-өзі қорғау үшін қару-жарақ қажет болғанын және олар Майоттаға келгеннен кейін қаруды полицияға тапсырғанын мәлімдеді. 2008 жылдың 5 маусымында Бакар заңсыз кіру айыбынан ақталды, бірақ қару-жарақпен елге кіргені үшін үш айға бас бостандығынан айырылды. 2008 жылдың 24 маусымында Сент-Денис апелляциялық соты Бакарды Коморға экстрадициялаудан бас тартты. Барлық шағымдары қаралып болғаннан кейін Бакар, оның інісі және оның екі серігі 19 шілде күні таңертең Реюньоннан қуылды. Олар француз үкіметінің рейсімен Бениннің Котону қаласына жеткізілді; Бенин үкіметі Бакарға Бенинде қалуға рұқсат берді. Бакар бұл жолы ол өзінің қалуына рұқсат берілгенше сол жерде қалуға ниеттенгенін және "өткен қателіктерімізді ойлануға" деген тілегін білдірді. Комор үкіметінің өкілі Абдурахим Саид Бакар үкіметтің Бакарды Бенинге қуылғанына "көңілі қалғанын" айтып, оның Коморда немесе халықаралық сотта сотталуы керек екенін қайталады.