Кіріспе

Төрт нотадан тұратын қатар үш интервалмен бөлінеді. Музыка теориясында тетрахорд (τετράχορδoν;) – үш интервалмен бөлінген төрт нотадан тұратын қатар. Дәстүрлі музыка теориясында тетрахорд әрқашан таза төртінші интервалды қамтиды, жиілік қатынасы 4:3 (шамамен 498 цент), бірақ қазіргі қолданыста бұл нақты бір құбылыс жүйесімен байланысты емес, жай ғана масштабтың немесе тондық қатардың кез келген төрт ноталық бөлігін білдіреді.

Тарих

Атауы тетра (грек тілінен – "бір нәрсенің төртеуі") және хорд (грек тілінен chordon – "ішек" немесе "нота") сөздерінен шыққан. Ежелгі грек музыка теориясында тетрахорд – қозғалмайтын ноталармен шектелген үлкен және кіші толық жүйелердің бөлігін білдіреді; олардың арасындағы ноталар қозғалмалы болған. Бұл сөздің түпкі мағынасы – төрт ішек, бастапқыда арфаға ұқсас аспаптарға, мысалы, лира немесе китараға қатысты айтылып, төрт ішектің жақын (яғни, байланысты) ноталарды тудырғанын көрсетеді. Қазіргі заманғы музыка теориясы құбылманы анықтаудың негізгі бірлігі ретінде пайдаланады, ал ежелгі гректер тетрахордты қолданған. Ежелгі грек теоретиктері октаваның маңызды интервал екенін мойындаған, бірақ оны екі тетрахордтан және бір бүтін тоннан тұратын деп есептеген.

ХХ ғасырдың талдаулары

ХХ ғасырдың соңғы кезеңіндегі теоретиктер әртүрлі стильдер мен тарихи кезеңдердегі музыканы талдағанда кез келген төрт ноталық жиынтықты сипаттау үшін "тетрахорд" терминін жиі қолданады. "Хроматикалық тетрахорд" термині екі мағынада қолданылуы мүмкін: хроматикалық гамманың төрт ноталық бөлігін сипаттау үшін, немесе тарихи контексте, әдетте төмен бағытталған бас партияларында кездесетін, таза төртінші аралықты толтыру үшін қолданылатын алты хроматикалық нотаға сілтеме жасау үшін. Бұған қоса, төрт нотадан кем жиынтықты, егер олар гамма сияқты төртінші аралықты қамтитын болса, сипаттау үшін де қолданылуы мүмкін.

Атоналдық пайдалану

Аллен Форте кейде тетрахорд терминін, басқа жерде тетрад немесе жай ғана "4 элементтік жиын" деп атаған нәрселерді білдіру үшін қолданады – кез келген төрт дыбыс немесе дыбыстық класс жиынтығы. Он екі тондық теорияда бұл термин он екі тондық қатардағы кез келген тізбекті төрт нотаның ерекше мағынасын білдіруі мүмкін.

Құрастыру формалары

Тетрахорд, негізінен толық емес фрагмент, осы фрагменттің қайталануы арқасында құрылған екі композициялық форманың негізі болып табылады: шағым және литания. Тониктен доминантқа қарай төмендейтін тетрахорд, әдетте минорда (мысалы, Ля минорында Ля-Соль-Фа-Ми), Ренессанс кезеңінен бері азаматтық жоқтауды білдіру үшін қолданылып келген. Белгілі мысалдар: Генри Перселлдің «Дидо және Эней» операсындағы Дидоның «Мен жерге жатқанда» ариясының остинато басы, Иоганн Себастьян Бахтың «Си-минор» миссасындағы «Крестухус» BWV 232, Моцарттың «До-минор» миссасындағы «Кви толлис» KV 427 және т.б. Бұл тетрахорд, ламенто («шағым», «жоқтау») деп аталады, және бүгінге дейін қолданылуда. Оның бір түрі – толық хроматикалық төмендеу (мысалы, Ля минорында Ля-Соль-Соль-Фа-Фа-Ми) – барокколық фигуренлереде Passus duriusculus деп белгілі. Романтизм дәуірінде шағым немесе комплант (фр.) немесе жоқтау деп аталатын қысқа, еркін музыкалық форма бар. Бұл әдетте гомофониялық текстурадағы гармониялық вариациялар жиынтығы, онда бас кейбір тетрахорд арқылы төмендейді, мүмкін бұрынғы абзалдағыдай, бірақ көбінесе минорлық ладты ұсынады. Бұл тетрахорд өте қысқа бас тема ретінде қарастырылады және композицияның бойымен қайталап орындалады. Сол кезеңдегі тағы бір музыкалық форма – литания немесе литани (фр.), немесе литания (ескі ағылшын тілінен). Бұл да гомофониялық текстурадағы гармониялық вариациялар жиынтығы, бірақ жоқтаудан айырмашылығы, мұнда тетрахордтық фрагмент – көтеріліп немесе төмендеп, мүмкін реттелген – хоралдық прелюдия сияқты жоғарғы дауыста орналастырылған. Теманың өте қысқалығы мен қажетті қайталау саны, сондай-ақ жоқтаудағы аккордтық прогрессияның тетрахордқа байланыстырылмауы салдарынан, литаниядағы гармониялық кеңдік әдетте айқын байқалады.