Кіріспе

Тлемцен патшалығын билеген бербер Зената әулеті, Зайянидтер әулеті (زيانيون, Ziyānyūn) немесе Абд әл-Вадидтер (بنو عبد الواد, Bānu ʿabd āl Wād) – қазіргі Алжирде, негізінен Алжирдің солтүстік-батысындағы Тлемцен қаласын орталық еткен Тлемцен патшалығын билеген бербер Зената әулеті. Зайянидтер әулетінің билігі 1235 жылдан 1557 жылға дейін жалғасты.

Тарих

1236 жылы Альмохад халифатының құлдырауынан кейін Тлемсен корольдігі Зайянидтер мен Ягмурасен Ибн Зян билігімен тәуелсіздік алды. Ибн Зян бәсекелес бербер тайпаларына бақылау орната алды, ал Маринидтердің сыртқы қатеріне қарсы тұрғанда Гранада сұлтаны және Кастилия королі Альфонсо X-пен одақ құрды. Осы күшті кезеңнен кейін 1337 және 1359 жылдар аралығында Тлемсенді Маринидтер басып алды (1348 жылдан 1352 жылға дейінгі үзіліспен). Бірақ олар жергілікті қарсылыққа тойығып, аймақты ұстай алмады. Әбу Хамму II-нің ұзақ билігінде (1359–1389) Зайянид мемлекеті үшінші саяси күш кезеңін бастан өткерді. 1551 жылы Османлылар Тлемсенді басып алды, ал соңғы Зайянид билеушісі Хасан әл-Абдалла испандық қорғаумен Оранға қашып, бірнеше жылдан кейін қайтыс болды, осылайша Зайянид билігі аяқталды.

№ АтыБалама атыБилік басталуыБилік аяқталуыЕскермелер1Ягмурасен Ибн ЗянӘбу Йахия I бин Зайян1236Желтоқсан 1283Негізін қалаушы2Әбу Саид Усман IУсман Ибн ЯгмурасенЖелтоқсан 12836 маусым 1304Әбу Йахия I-нің ұлы3Әбу Зайян IӘбу Зайяр I Мұхаммед6 маусым 130414 сәуір 1308Әбу Саид Усман I-нің ұлы4Әбу Хамму IӘбу Хамма I Мұса14 сәуір 130822 шілде 1318Әбу Зайян I-нің бауыры, ұлымен өлтірілді5Әбу Ташуфин IӘбу Ташуфин I Абд ар-Рахман22 шілде 1318Май 1336Әбу Хамму I-нің ұлы, Бірінші Маринид жаулап алуы (1337–1348) (Маринид билеушісі – Әбу әл-Хасан Әли)6Әбу Саид Усман IIӘбу Са'ид Усман II Абд ар-Рахман13481352Әбу Ташуфин I-нің ұлы, Әбу Табид I-мен бірлесіп биледі7Әбу Табид IӘбу Табит13481352Әбу Ташуфин I-нің ұлы, Әбу Саид Усман II-мен бірлесіп биледі, Екінші Маринид жаулап алуы (1352–1359) (Маринид билеушісі – Әбу Инан)8Әбу Хамму IIМұсаӘбу Хамму II ибн Әби ЯкубАқпан 135920 мамыр 1360Бірінші билік мерзімі, Әбу Саид Усман II-нің бауыры9Әбу Зайян IIӘбу Зайян Мұхаммед II ибн Усман20 мамыр 13601360Әбу Хамму II биліктен қуылған кезде биледі, Әбу Хамму II 13601370Екінші билік мерзімі, Бугияға жорық сәтсіз аяқталды, 1366 Әбу Зайян II 13701372Екінші билік мерзімі Әбу Хамму II 13721383Үшінші билік мерзімі Әбу Зайян II 13831384Үшінші билік мерзімі Әбу Хамму II 13841387Төртінші билік мерзімі Әбу Зайян II 13871387Төртінші және соңғы билік мерзімі Әбу Хамму II 13871389Бесінші және соңғы билік мерзімі10Әбу Ташуфин IIӘбу Ташуфин II Абд ар-Рахман138929 мамыр 1393Әбу Хамму I-нің ұлы11Әбу Табид IIӘбу Табит II Юсуф29 мамыр 13938 шілде 1393Әбу Ташуфин I-нің ұлы12Әбул Хаджжадж IӘбу Хаджжадж Юсуф8 шілде 1393Қараша 1393Әбу Табид II-нің бауыры13Әбу Зайян IIӘбу Зайян II МұхаммедҚараша 13931397Әбул Хаджжадж I-нің бауыры14Әбу Мұхаммед IӘбу Мұхаммед Абдалла I13971400Әбу Зайян II-нің бауыры15Әбу Абдалла IӘбу Абдалла Мұхаммед I14001411Әбу Мұхаммед I-нің бауыры16Абд ар-Рахман IАбд ар-Рахман ибн Мұса U14111411Әбу Мұхаммед I-нің ұлы17Саид IӘбу Са'ид ибн Мұса1411Қараша 1412Әбу Мұхаммед I-нің бауыры18Әбу Малик IӘбу Малик Абд әл-УахидҚараша 1412Май 1424Бірінші билік мерзімі, Саид I-нің бауыры19Әбу Абдалла IIӘбу Абдалла Мұхаммед IIМай 14241427Бірінші билік мерзімі, Абд ар-Рахман I-нің ұлы, Аралық кезең – Азамат соғысы (1427–1429) Әбу Малик I 14291430Екінші билік мерзімі Әбу Абдалла II 14301430Екінші билік мерзімі20Әбу Аббас Ахмед IӘбу әл-Аббас Ахмед I1430Қаңтар 1462Әбу Табид II-нің ұлы21Әбу Абдалла IIIӘбу Абдалла Мұхаммед IIIАқпан 14621468Әбу Аббас Ахмед I-нің ұлы22Әбу Ташуфин III 14681468Әбу Абдалла III-нің ұлы23Әбу Абдалла IVӘбу Абдалла Мұхаммед IV14681504Әбу Ташуфин III-нің бауыры24Әбу Абдалла VӘбу Абдалла Мұхаммед V15041517Әбу Абдалла IV-нің ұлы25Әбу Хамму IIIӘбу Хамму III Мұса15171527Әбу Аббас Ахмед I-нің ұлы26Әбу Мұхаммед IIӘбу Мұхаммед Абдалла II1527Қаңтар 1541Әбу Хамму III-нің бауыры27Әбу Зайян IIIӘбу Зайян АхмедҚаңтар 15417 наурыз 1543Бірінші билік мерзімі, Әбу Мұхаммед II-нің ұлы28Әбу Абдалла VIӘбу Абдалла Мұхаммед VI7 наурыз 1543Маусым 1543Әбу Зайян III-нің бауыры Әбу Зайян III Маусым 15431550Екінші билік мерзімі29Ал Хассан ибн Абдалла 15501557Әбу Зайян III-нің бауыры