Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Таиз (تَعِزّ) – Йеменнің оңтүстік-батысындағы қала. Ол Йеменнің таулы аймағында, Қызыл теңіздегі Моха портының жанында, теңіз деңгейінен шамамен бір метр биіктікте орналасқан. Таиз – Таиз облысының орталығы. 2023 жылғы мәліметтер бойынша, қаланың халқы шамамен 940 600 адамды құрайды, бұл оны Йемендегі үшінші ірі қалаға айналдырады. Йемендегі азаматтық соғыстың салдарынан Таиз қазіргі уақытта соғыс жүріп жатқан аймаққа айналған.
Taiz (تَعِزّ) is a city in southwestern Yemen. It is located in the Yemeni highlands, near the port city of Mocha on the Red Sea, at an elevation of about above sea level. It is the capital of Taiz Governorate. As of 2023, the city has an estimated population of approximately 940,600 residents making it the third largest city in Yemen. Due to the ongoing campaign as part of Yemen's civil war, Taiz is currently a battleground and a war zone.
Орта ғасырлар
Тарихи дереккөздерде Тайз туралы алғашқы мәлімет 12-ші ғасырдың бірінші жартысына, сол кездегі Сүлейхид әулетінің сұлтаны Абдулла бин Мұхаммед әл-Сүлейхинің Каир қамалын салған кезіне тікелей қатысты. Тайз алғаш рет оның інісі Әли бин Мұхаммед әл-Сүлейхи тұсында қала болып қалыптасты. Таиз туралы келесі тарихи жазбада королева Арва әл-Сүлейхидің министрі, принц Әл-Мансур бин Әл-Муфаддал бин Әби әл-Баракат, Таиз және Сабр бекіністерін қоспағанда, елдегі көптеген қалалар мен қамалдарды Аден билеушісі Әл-Зарииге, уағызшы Мұхаммед Ибн Сабаға жүз мың динарға сатқандығы айтылады. Саладиннің ағасы Туран Шах 1173 жылы Йеменді басып алғаннан кейін қалаға билік етті. Туран Шах ескі қалаға қарап тұрған төбеде цитадель салды. 1175 жылы Тайз Туран Шахтың Әйюбид әулетінің иелігіне қосылуымен Йеменнің астанасы болды. 1229-1454 жылдар аралығында Йеменді басқарған Расулид әулеті қаланың билігін алғаннан кейін Тайздің дамуы үдеді. Екінші Расулид патшасы Әлмаддафар (1288 жылы) Аденге жақындығына байланысты өзінің патшалығының астанасын Санадан Тайзға көшірді. Расулид әулеті тұсында Тайз өзінің алтын ғасырына жеткендігі айтылады, олардың сұлтандары сарайлар, мешіттер және медреселерге жомарт түрде қаражат жұмсады. Біз Йемен патшасының астанасы Таиз қаласына бардық, ол елдегі ең әдемі және ірі қалалардың бірі. Оның халқы, патшалар тұратын қалалардағыдай, жоғарыпарсылық, бейшара және қатыгез мінезді. Тайз үш ауданнан тұрады: біріншісі – патша мен оның сарайының резиденциясы, екіншісі – «Удайна» деп аталатын әскери гарнизон, ал үшіншісі – «Әл-Махалиб», онда қарапайым халық тұрады және негізгі базар орналасқан. 1500 жылы Тахарид әулетінің билеушісі астананы Санаға көшірді. 1516 жылы Тайз Осман империясының билігіне көшті.
The first reference to Taiz in historical sources dates back to the first half of the 12th century CE, when the sultan of the Sulayhid dynasty, Abdullah bin Muhammad al Sulayhi, built the Cairo Castle. Taiz first became an urbanized area during the days of his brother Ali bin Muhammad al Sulayhi. The next historical reference to Taiz mentioned that Queen Arwa al Sulayhi's minister, Prince Al Mansur bin Al Mufaddal bin Abi Al Barakat, sold many of the country's castles and cities except for the fortresses of Taiz and Sabr to the ruler of Aden Al Zari'i, the preacher Muhammad Ibn Saba, in exchange for one hundred thousand dinars. Turan Shah, the older brother of Saladin, ruled the city after he conquered Yemen in 1173 CE. Turan Shah built the citadel on the hill overlooking the old city. In 1175 CE, Taiz was made the capital of Yemen as it was incorporated into dominions of the Ayyubid dynasty by Turan Shah. Taiz's expansion accelerated when the Rasulid dynasty, which ruled Yemen from 1229 1454, took over the city. The second Rasulid King, Almaddhafar (1288 CE), moved his kingdom's capital from Sanaa to Taiz, due to its proximity to Aden. Taiz was said to have reached its golden age during the Rasulid dynasty, whose sultans spent lavishly on palaces, mosques, and madrassas. We went on to the town of Taʻizz, the capital of the king of Yemen, and one of the finest and largest towns in that country. Its people are overbearing, insolent, and rude, as is generally the case in towns where kings reside. Taʻizz is made up of three quarters; the first is the residence of the king and his court, the second, called ʽUdayna, is the military station, and the third, called al Mahálib, is inhabited by the commonalty, and contains the principal market. In 1500, the capital was moved to Sana'a by the ruler of the Taharid dynasty. In 1516 Taiz came under Ottoman control.
20 ғасыр
1918 жылы Осман империясы Тайз қаласын жаңадан тәуелсіз Йеменнің Мутавакилиттік Корольдығына жоғалтты. Тайз 1948 жылға дейін қабырғалы қала болып сақталды, содан кейін имам Ахмет оны Йеменнің екінші астанасы деп жариялап, қаланың бекіністі қабырғасынан тысқары қарай кеңейуіне жағдай жасады. 1960 жылдары Йемендегі алғашқы тазартылған су жүйесі Тайз қаласында ашылды. 1962 жылы мемлекеттік басқару Санаға қайта көшті.
In 1918 the Ottomans lost Taiz to the newly independent Mutawakkilite Kingdom of Yemen. Taiz remained a walled city until 1948, when Imam Ahmed made it the second capital of Yemen, allowing for expansion beyond its fortified wall. In the 1960s, the first purified water system in Yemen was opened in Taiz. In 1962, state administrations moved back to Sana'a.
Көрнекті орындар
Қаланың көптеген ескі аудандары бар, үйлер әдетте қоңыр кірпіштен салынған, ал мешіттер көбінесе әктелген. Қаладағы ең танымал мешіттер – Ашрафия, Муа’табия және Мудхаффар мешіттері. Басқа да танымал орындарға оңтүстіктен қаланың үстінен биіктеп тұратын Каир цитаделі және қала орталығынан жоғарырақ тау тізбегінде орналасқан губернатор сарайы жатады. Тайз Йемендегі ең белгілі таулардың бірі – Джабал Саберге де үй иесі, ол теңіз деңгейінен жоғары орналасқан және қаланың панорамалық көрінісін ұсынады.
The city has many old quarters, with houses that are typically built with brown bricks, and mosques that are usually whitewashed. The most famous mosques in the city are the Ashrafiya, the Mua'tabiya Mosque, and the Mudhaffar Mosque. Other landmarks include Cairo Citadel, which looms above the city from the south, and the governor's palace, which rests on top of a mountain spur above the city centre. Taiz is also home to one of the best known mountains in Yemen, Jabal Saber, almost above sea level), which affords panoramic views over the city.
Экономика
Тарихи тұрғыдан, Таиз қаласы кофе өндірісімен мәшһүр болған. Таизде өндірілетін Моха кофесі 20-шы ғасырдың басында аймақтағы ең сапалы кофе деп есептелген. Бүгінде кофе экономиканың маңызды бөлігі болып табылады, бірақ манго, анар, цитрус, банан, папайя, көкөністер, дәнді дақылдар, пияз және кат та төңіректегі жерлерде өсіріледі. Таиз ірімшігімен де атақты. Ол Араф, Аушах, Ахуз, Барга, Бара, Джума, Мукиас, Суайра, Камб және Хажда сияқты ауылдық аймақтарда өндіріліп, Баб аль-Кабир және Баб Муса базарларында сатылады. Таиз қаласының өнеркәсіптеріне мақта тоқу, былғары илеу және әшекей бұйымдар жасау кіреді. Дегенмен, 2015 жылы азаматтық соғыс басталғаннан бері Таиз экономикасы қақтығыстардың салдарынан және хуситтердің қалаға жасаған қамауынан қирады. Көптеген тауарлар жетіспейді, сондықтан оларды снайперлердің атысынан сақтау үшін тік тау жолдары арқылы контрабандалық жолмен жеткізуге мәжбүр.
Historically, the mountainous city of Taiz was known for coffee production. The Mocha coffee produced in Taiz was considered some of the finest in the region in the early 20th century. Today, coffee remains a major part of the economy but mango, pomegranate, citrus, banana, papai, vegetables, cereals, onions, and qat are also grown in the surrounding landscapes. Taiz is also known for its cheese. It is produced in rural areas like Araf, Awshaqh, Akhuz, Bargah, Barah, Jumah, Mukyas, Suayra, Kamb and Hajda and sold in Bab al Kabeer and Bab Musa markets. Industries in the city of Taiz include cotton weaving, tanning and jewelry production. However, since the outbreak of the civil war in 2015, Taiz's economy has been devastated by the fighting and the city's siege by Houthi rebels. Many goods are in short supply, and must be smuggled in across steep mountain roads to avoid sniper fire.
Көлік
Таиз елдің басқа аймақтарымен көптеген жол байланыстарына ие. Дегенмен, 2023 жылғы қаңтар айының мәліметі бойынша, Таизге апаратын және одан келетін көптеген жолдар Йемен азаматтық соғысының бөлігі ретінде қаланы қоршап тұрған хусилердің бақылауында. Азаматтық соғыс салдарынан әуежай жабылуына байланысты, қалаға кіру мен шығудың жалғыз жолы – соғысқа дейінгідей жақсы қызмет көрсетілмейтін, ұзақ жолдармен жүретін көліктер немесе шағын автобустар арқылы. Алайда, жақында Таиздегі жолдарды ашу туралы келісімге қол жеткізілді, бұл адамдарға қалаға кіру және шығу үшін уақытты және күш-жігерді үнемдеуге мүмкіндік береді.
Taiz has many road connections with the rest of the country. However, as of January 2023, most roads to and from Ta'iz are controlled by the Houthis, who are besieging the city as part of the Yemeni Civil War. With the closing of this airport due to the civil war, the only way into and out of the city is via cars or small buses that goes through a longer and less serviced roads than the normal roads before the war. However, There was an agreement recently towards open roads in Taiz that will save time and effort for people to go in and out the city.
Жануарлар дүниесі
Сана'а зообағы сияқты, осы зообақта да Арабия барысы сияқты жабайы табиғатта ұсталған жануарлар, сондай-ақ Африкалық арыстандар мен газельдер сияқты экзотикалық жануарлар сақталды. Бірақ, азамат соғысының салдарынан зообақтағы көптеген жануарлар тамақ жетіспеуден ауырып немесе өлді.
Like Sana'a Zoo, this zoo held fauna caught in the wild, such as the Arabian leopard, as well as exotic animals such as African lions and gazelles. Due to the civil war, however, many of the animals held at the zoo have become sick or died due to lack of food.