Марокконың тұңғыш мемлекетін құрған Идрис I

Кіріспе

Марокконың VIII ғасырдағы билеушісі Идрис I Марокконың Идрис (I) ибн Абдулла (إدريس بن عبد الله; 791 ж.т.), сондай-ақ Ідрис Ескі (إدريس الأكبر) деп те аталады, Хасанид және Факх шайқасының нәтижесінде Хиджаздан қашып шыққаннан кейін Марокконың солтүстігінде Идрис әулетінің негізін қалаушы болды. Ол 788 жылдан 791 жылға дейін билік етті. Ол Марокко мемлекеттілігін орнатуға негіз салған династияның негізін қалаушы деп есептеледі және "Марокконың негізін қалаушысы" ретінде құрметтеледі.

Тарих

Идрис – Хасанның шөбересі, Фатима мен Әлидің ұлы және Мұхаммед пайғамбардың немересі болатын. Ол Арабияда туып өскен. Оның әкесінің бауырлары Мұхаммед әл-Нафс әл-Закия мен Ибрагим Аббасилер тарапынан сәтсіз көтеріліс кезінде өлтірілді. Оның ағасы Яхья Дэйламда көтеріліс ұйымдастырды, бірақ жеңіліп, бағынуға мәжбүр болды. Содан кейін Халифа Харун әл-Рашид оны қуғынға алып, бірнеше рет түрмеге қамады. Идрис 786 жылы әл-Хұсейн ибн Әли әл-Абид басшылығымен өткен тағы бір Әлид көтерілісіне (Яхьямен бірге) қатысты. Факх шайқасында көтеріліс жеңілгеннен кейін, ол қашып, Мысырға көшіп, жасырын өмір сүрді. Халифалық пошта жүйесінің жергілікті басшысы Вадихтың көмегімен ол Мысырдан шығып, Мағрибке жетті. 789 жылы ол Валилиге, бұрынғы Римдік Волубилис орнына барар алдында Танжерге келді. Мұнда Марокко археология институты (INSAP) және Лондон университетінің колледжі жүргізген соңғы қазба жұмыстары кезінде оның штаб-пәтері табылды. Штаб-пәтер Рим қаласының қабырғаларынан тыс орналасқан, сол кезде Ысқақ ибн Мұхаммед басқаратын Авраба тайпасы билік еткен. Ол Авраба тайпасынан Кензаға үйленді, олардан Идрис II дүниеге келді. Бұл оқиға Идрисид әулетінің құрылуы мен нығайып, Мароккодағы төртінші мұсылман мемлекетінің пайда болуы деп есептеледі (алдынғылары – Некор (710–1019), Баргхавата (744–1058) және Мидрар (757–976)). Идрис I Марокконың солтүстігіндегі кең аумақты жаулап алып, Фес қаласын құрды. 789 жылы ол Суфрит Ифранид Әбу Құррадан Тлемсенді (қазіргі Алжир) басып алды, ол патшалықтың бір бөлігіне айналды. Бұл оқиғалар Аббасид халифасы Харун әл-Рашидтің кек алу ниетіне себеп болды, ол оны өлтіру үшін елшілер жіберді. Идрис I 791 жылы Валилиде халифаның агенттері улаған деп күдіктенеді. Оның ұлы Идрис II бірнеше айдан кейін дүниеге келді және әкесінің босатылған құлы (мәулә) және кеңесшісі Рашидтің регенттігінде өсті. Идрис I-нің денесі Валилиден шалқары орналасқан төбеде жерленді. Оның қабірінің орнында Мүлей Идрис Зерхун ауылы пайда болды. Ғасырлар бойы оның мазарының төңірегінде зауия (діни кешен) құрылды, ол бүгінгі күні Мароккодағы маңызды діни орын болып табылады.

Idris was the great grandchild of Hasan, who was the son of Fatima and Ali and grandson of the Islamic prophet, Muhammad. He was born and raised in Arabia. His paternal half brothers Muhammad al Nafs al Zakiyya and Ibrahim had been killed by the Abbasids during an abortive rebellion. His brother Yahya rose in revolt in Daylam, but was forced to surrender. He was persecuted by Caliph Harun al Rashid thereafter, and repeatedly imprisoned. Idris himself had participated (along with Yahya) in another Alid uprising in 786, under al Husayn ibn Ali al Abid. After the revolt's defeat at the Battle of Fakhkh, he escaped and remained in hiding, before moving to Egypt. Assisted by the local head of the caliphal postal system, Wadih, he managed to leave Egypt and reach the Maghreb. In 789, he arrived in Tangier before going to Walīlī, the site of the Roman Volubilis. Here his headquarters have been discovered in recent excavations conducted by the Moroccan Institute of Archaeology (INSAP) and University College London. The headquarters lies just outside the walls of the Roman town, which was then occupied by the Berber tribe of the Awraba, under Ishaq ibn Muhammad. He married Kenza, of the Awraba, fathering a son, Idris II. This event is considered a consolidation and the birth of the Idrisid dynasty, the fourth Muslim State in Morocco after Nekor (710–1019), Barghawata (744–1058), and Midrar (757–976). Idris I conquered large parts of northern Morocco and founded the city of Fez. In 789 AD, he captured Tlemcen (in modern day Algeria) from the Sufrite Ifranid Abu Qurra which became part of the kingdom. This succession of events prompted vengeance from the Abbasid caliph Harun al Rashid, who sent emissaries to kill him. Idris I died in 791 in Walīlī, allegedly poisoned by the caliph's agents. His son, Idris II, was born a few months later and brought up by the Awraba under the regency of Rashid, his father's freedman (mawla) and advisor. Idris I's body was buried on a hill not far from Walīlī. The site of his tomb grew into a village known as Moulay Idriss Zerhoun. A zawiya (religious complex) centered around his mausoleum developed here over the centuries and remains an important religious site in Morocco today.