Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Йемен имамы (1869–1948)
Imam of Yemen (1869–1948)
Яхья Мухаммад Хамид ад Дин (немесе Имам Яхья) ( يحيى محمد حميد الدين, 18 маусым 1869 – 17 ақпан 1948) – 1918 жылдан 1948 жылы қаза тапқанға дейін Йеменнің Мутавакилиттік Корольдігінің алғашқы королі. Ол 1904 жылы әкесі Мұхаммед әл-Мансур қайтыс болғаннан кейін Зайдилердің имамы, ал 1918 жылы Йеменнің имамы болды. Оның толық аты мен лақабы: «Оның Ұлылығы, Сенушілердің Әмірі, Аллаға тәуелді Мутавакил, Әлемнің Раббысы, Имам Яхья ибн әл-Мансур Билла Мұхаммед Хамидаддин, Имандылардың имамы және басшысы». Яхья Мухаммад Хамид ад Дин 1869 жылдың 18 маусымында Санада, Йеменнің көп бөлігін және қазіргі Сауд Арабиясының оңтүстік аймағын 900 жылдан астам уақыт бойы басқарған әл-Қасими әулетінің Хамидаддин тармағында дүниеге келді. Яхья имам болған кезде, ол болашақ Солтүстік Йеменнің таулы аймақтарын тиімді басқарды. Алайда, аймақтағы үстемдігін жариялаған Османдықтар Йемен имамдарының билігін мойындаған жоқ. Ол өзінің билігінің алғашқы жылдарында Бірінші дүниежүзілік соғыста жеңілгеннен кейін Османдықтарды елден қууға тырысты. Имам Яхья Йеменнен тысқары жерлерге ешқашан саяхаттаған емес, тіпті Сананың таулы аймағынан да шықпаған және патшалығының жағалауындағы Қызыл теңізді де көрмеген деседі.
Yahya Muhammad Hamid ed Din (or Imam Yahya) ( يحيى محمد حميد الدين, 18 June 1869 – 17 February 1948) was the first king of the Mutawakkilite Kingdom of Yemen from 1918 until his assassination in 1948. He became Imam of the Zaydis in 1904 after the death of his father, Muhammad Al Mansur, and Imam of Yemen in 1918. His name and title in full was "His majesty Amir al Mumenin al Mutawakkil 'Ala Allah Rab ul Alamin Imam Yahya bin al Mansur Bi'llah Muhammad Hamidaddin, Imam and Commander of the Faithful" (the prince of the believers, he who relies on God, the Lord of the Universe). Yahya Muhammad Hamid ed Din was born on Friday 18 June 1869 in Sanaa into the Hamidaddin branch of the al Qasimi dynasty who ruled most of Yemen proper and the southern region of present day Saudi Arabia for over 900 years. When Yahya became Imam, he effectively ruled over the mountainous areas of what will be North Yemen. However, the Ottomans who made claims in the area did not recognize the rule of the Imams of Yemen since their entry into the region. He spent the early years of his reign attempting to expel the Ottoman presence, who withdrew after their defeat in World War I. A staunch isolationist, Imam Yahya never traveled outside of Yemen, and is said to have never left the Sanaa highlands or seen the Red Sea on his kingdom's coast.
Көңіл күйі
1925 жылы Санаға барып, патша Яхьяны өз жағына тартуға шын ниетпен тырысқан, және астанада болған қысқа уақытында сэр Гилберт Клейтон осы билеушінің басқаруына, әскери дайындығына және ұйымдастыру қабілетіне әсерленді. Харольд Джейкоб былай деп сипаттады: "Имам Яхья – күшті билеуші. Оның зиидтік діннің бас діни қызметкері ретіндегі қасиеттілігі және Пайғамбардың (с.ғ.с.) ұрпағынан тарауы, оның адал басқаруының беделін арттырады. Оның әдістері әкелік және мейірімді. Оның жалғыз құмарлығы – Йемен."
Sir Gilbert Clayton, who visited King Yahya in Sana'a in an earnest attempt to win him over in 1925 and during his short stay in the capital, was impressed by this ruler's administration, his military preparedness, and organization. Lt Col. Harold Jacob, C. S. I. describing him said; "Imam Yahya is a strong ruler. His sanctity as High Priest of the Zaidi sect and his descent from the Prophet's family adds to the prestige which his benign rule has won. His methods are patriarchal and humane. His one hobby is the Yemen"
Еврей тарихнамалары оны жоғары бағалап, әділдік пен қайырымдылықтың жақтасы ретінде көрсетеді. Бұл, алайда, таң қалдырмайды. Имам Яхья елдегі тәртіпсіздік, заңсыздық және зорлық-зомбылыққа тоқтатып, халқына, оның ішінде яһудилерге ауыр зиян келтірген азапты жеңілдетті. Оның ұзақ билік кезеңінде яһудилер салыстырмалы түрде жақсы жағдайда болды және көбінесе имамды қолдады.
Jewish chronicles lavish praise upon him and depict him as the champion of justice and compassion. This is, however, not surprising. Imam Yahia managed to put an end to the state of anarchy, lawlessness and violence which had lacerated the country and inflicted immense suffering upon its inhabitants, including the Jews. During his long reign the Jews enjoyed relatively favorable conditions and were generally in favour of the Imam.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
1911 жылы имам Яхья Осман империясымен Даан шартын жасады, ол оның Йеменнің зайдилер бақылауындағы аймақтары бойынша билігін мойындады. Осман империясының құлауы туралы жаңалық 1918 жылдың 14 қарашасында Йеменге жетті. Имам Яхья үш күннен кейін, 1918 жылдың 17 қарашасында Хашид, Архаб, Нихм және Хоулан тайпаларының басшыларымен кездесу үшін Санаға келді. Ол судья және ғалым Хусейн бин Әли әл-Амридің үйіне келді, онда бүкіл Йеменнің жоғарғы билеушісі деп жариялаған сахабалар, ғалымдар, түрік ханзадалары, судьялар және көптеген халық оны қарсы алды. Оның бірінші жарлығы – астана Санаға қарулы күйінде кіруге тыйым салу және оның билігі жылдарында теңдесі жоқ бейбітшілік пен әділдік орнату үшін қақпаларға күзетшілер қою болды. Қалалар бірінен соң бірі имам Яхьяның билігін мойындады; Моха порты мен Таиз қаласы ең маңызды қалалардың бірі болды. Ол заманауи мемлекет құру үшін қадамдар жасады және үкіметтің дамуына көмектесу үшін қалған барлық Османдық шенеуніктерді қызметте қалдырды. 1919 жылы Санаға айналасындағы тайпалардан – Санхан, Бани Харти және Бани Хушаиш тайпаларынан сарбаздарды жинап, тұрақты армия құрды. Ол Йеменді тәуелсіз мемлекет ретінде мойындаған көптеген шарттарға қол қойды, алғашқысы 1926 жылғы Итало-Йемен шарты болды. Сауд Арабиясы мен Йемен арасындағы шекаралық аймақтардағы тайпалық қақтығыстар соғысқа ұласып, 1934 жылы Сауд Арабиясы мен Йемен арасындағы Тайф шартымен аяқталды. Бұл шарт екі ел арасындағы соңғы аумақтық келісімнің негізі болды, ол король Фахд бин Абдулазиз бен президент Әли Абдулла Салехтің билігінде аяқталды.
In 1911 Imam Yahya signed the Treaty of Daan with the Ottomans which recognised his rule over the Zaydi controlled portions of Yemen. News of the demise of the Ottoman Empire reached Yemen on Thursday 14 November 1918. Imam Yahya went to Sana'a three days later on Sunday 17 November 1918 to meet with tribal leaders from Hashid, Arhab, Nihm, and Khowlan. He arrived at the residence of the judge and scholar Hussein bin Ali Al Amri and received dignitaries, scholars, Turkish princes, judges, and a flood of subjects who proclaimed him the supreme ruler of all of Yemen. His first order was to forbid entering the capital Sana'a with arms, and appointed sentries at the gates to start a reign of peace and justice unparalleled during the years of his rule. City after city accepted the rule and authority of Imam Yahya; the port of Mocha, and the city of Taiz were among the first most important cities. He took steps to create a modern state, and maintained all Ottoman officials who would stay to support the development of government. He created a regular army in 1919 that enlisted soldiers from the surrounding tribes to Sana'a; from the tribes of Sanhan, Bani Harthi, and Bani Hushaish. He signed many treaties which recognised Yemen as a sovereign state, the first of which was the Italo Yemeni Treaty in 1926. Due to conflicting tribes in the border areas between Saudi Arabia and Yemen that escalated into a war ensued that was ended in 1934 with the signing of the Taif Treaty between Saudi Arabia and Yemen. The treaty was the basis for the final territorial agreement between both countries concluded during the reign of King Fahd bin Abdulaziz and President Ali Abdullah Saleh.
Ішкі саясат
1934 жылдан бастап 1948 жылы қаза тапқанға дейін Яхья өзінің күш-жігерін өкіметін ішкі тұрақтандыруға және оған жеке жауап беретін тиімді орталық үкімет құруға жұмсады. Осы мақсатта, елдің ішкі аймақтарындағы бақылау тұрақты армия құру арқылы және оның ұлдарын маңызды провинциялардың әкімдері етіп тағайындау арқылы күшейтілді. Сана қаласындағы істерге қатаң бақылау әкімшілік функцияларды кеңейту және басқа ұлдарын жаңа және ескі саяси институттардың бақылаушылары етіп тағайындау арқылы қамтамасыз етілді. Режим Йеменнің алғашқы студенттерін шетелге жіберді: 1930 жылдары Иракқа әскери курсанттарды, ал 1940 жылдардың соңында Ливанға «Атақты қырық» деп белгілі болған азаматтық студенттерді. Жаңадан қалыптасқан ұлттық экономикаға бағыт беру үшін Йемен сауда компаниясы құрылды. Бұл өзгерістерге қарамастан, Яхьяның Йемені жартылай феодалдық мемлекет болып қала берді, онда тіпті ең қарапайым шаралардың қабылдануына оның жеке келісімі қажет болды. Йемендегі яһудилер Имам Яхьяны өздерінің қамқоршысы және қорғаушысы деп құрметтеді. 1906 жылы, бұрынғыда, Санадағы яһудилер түркілер уақытша қаладан шығып кеткеннен кейін қалаға оралған Имамды зор қуанышпен қарсы алды. Алайда, 1922 жылы сыртқы қысымға ықпал етіп, Имам Яхья йемендік яһудилердің елден кетуіне тыйым салатын жарлық шығарды. 1949 жылға дейін эмиграцияға тыйым салу мемлекеттік саясаттың ресми бөлігі болып қала берді, бірақ яһудилер Аденнің британдық протекторатына жасырын түрде өтіп, осы саясатты айналып өте алды. 1940 жылдардың басында Имам Яхья яһудилердің эмиграциясына көз жұмды, оған тыйым салмай, ресми рұқсат бермей, керісінше, Санадан және Йеменнің басқа да орталық аймақтарынан яһудилердің кетуіне үнсіз келісім берді. Имамның билігі кезінде ол яһудилерге мұсылман үйлерінен биік үйлер салуға тыйым салатын ескі жарлықты күшейтті. Имам Yihya Yitzhak Halevi-ді еврей қауымының төрт өкілінің бірі етіп тағайындады, ол мемлекеттік мәселелерді қауымына жеткізуге және жылдық жеке салықты жинауға жауапты болды және ол өмірінің соңына дейін осы лауазымды атқарды. 1948 жылы Имам өлтірілгеннен кейін, оның ұлы Ахмадтың кезінде корольдің эмиграциялық саясаты жалғасты.
From 1934 until his assassination in 1948, Yahya redirected his energies toward internal consolidation of his authority and the creation of a viable central government, answerable to him personally. To this end, control of the hinterland was strengthened by the establishment of a standing army and the naming of his sons as governors of key provinces. Tighter control over affairs in Sana'a, the capital, was assured by expanding the scope of administrative functions and appointing other sons as supervisors of old and new political institutions The regime sent Yemen's first students abroad : military cadets to Iraq in the 1930s and civilian students, the "Famous Forty," to Lebanon in the late 1940s. An early attempt was made to introduce some direction to the nascent national economy by the establishment of a Yemen trading company. Even with these changes, Yahya's Yemen was a semi feudal state in which even the most basic measures required his personal approval. Imam Yahya was largely admired by the Jews of Yemen, who saw him as their patron and protector. Earlier, in 1906, the Jews of Sana'a had come out in full force to welcome the Imam who returned to the city after the Turks had temporarily left it. However, by 1922, in response to outside pressure, Imam Yahya promulgated an edict that prohibited Yemeni Jewish emigration. Although the ban on emigration remained the official policy of the state until 1949, Jews were able to bypass its policy by secretly going into the British Protectorate of Aden. Throughout the early 1940s, Imam Yahya turned a blind eye to Jewish emigration, neither prohibiting it nor officially permitting it, but rather giving his unspoken consent to the departure of Jews from Sana'a and other central Yemeni settlements. During the Imam's reign, he reinforced an old edict prohibiting Jews from building their houses higher than Muslim houses. The Imam appointed Yihya Yitzhak Halevi as one of four representatives of the Jewish community, responsible for conveying matters of state to his community and collecting the annual Poll tax, a position which he held until his death. After the Imam's assassination in 1948, the king's emigration policy continued under his son Ahmad.