Желкендегі түсініксіз бұрылыстарды болдырмауға арналған құралдар

Кіріспе

Кездейсоқ жибелерді тоқтатуға арналған жүзу арқаны

Жибеге қарсы құрылғы, немесе жибе сақшысы – бұл желкенді кемедегі механикалық құрылғы, ол жоспарланбаған кездейсоқ жибе салдарынан буманың күтпеген түрде қайық бойымен ауысуын шектейді. Жоспарланбаған кездейсоқ жибе кезінде (немесе жибеде) экипаж да, кеме де жоспарланған жибені орындау үшін дұрыс дайындалмайды. Нәтижесінде, бақыланбайтын бум қайық бойымен ауысып, жарақат келтіруі немесе экипаж мүшелерін суға түсіруі мүмкін. Бас желкен немесе травелер де ауыр жарақаттарға себеп болуы мүмкін. Бақыланбайтын жибелер кеменің өзіне де зақым келтіруі мүмкін. Жахтаның бас желкеңіне алдын алу құрылғысын орнату көбінесе жел бағытынан артқа қарай болғанда (яғни, 90 градустан астам бұрышпен келгенде) жасалады. Бұл желдің күші, толқындардан гөрі күшті болғанда да пайдалы болуы мүмкін, онда жел бумды қайықтың қозғалысына байланысты орнында ұстап тұруға жеткіліксіз болуы мүмкін. Желге қарсы бағытта жүзіп бара жатқан кез келген кемеде, бумның қозғалыс аймағында қатаң "бас төмен" ережелерін сақтау қажет. Бум мен бас желкеннің қозғалысына байланысты, кеменің борларының және мүмкін пилот кабинасының белгілі бір бөліктеріне экипаж мүшелеріне қатаң тыйым салынуы керек. Ең көп механикалық күшке ие алдын алу құрылғысы – бумның ұшынан басталып, қақпақтардың сыртына, ал кейде тіпті бауға дейін созылатын арқан, содан кейін блок арқылы кабинаға келгенде, бас желкенге қол жетімді жерде бекітіледі. Көптеген кеме саяхатшылары екі жүк көтергіш (сол және оң жақта) орнатуды ұсынады, олар бумның ортасынан басталып, бас желкен арқанының жолы сияқты жолдың блоктарына дейін созылады. Бұл жүк көтергіштер әдетте үлкен күш беру үшін 2-4 бөліктен тұрады. Бұл құрылғы бас желкенді бекіту үшін де қолданылуы мүмкін, сонымен қатар кеме саяхатшылары үшін қажетті кеңістікті маст астында босатады, мысалы, қанатты қайықты сақтау үшін. Мұндай алдын алу құрылымымен бас бумның сынға ұшырауы мүмкін, бірақ көптеген заманауи яхталардың бумдары жеткілікті түрде қысқа және кең болуы мүмкін, сондықтан осы мүмкіндікті қалыпты жағдайда елеуге болмайды. Мысалы, алдын алу құрылғысы бекітілген күйде жүргенде, үлкен толқын кемені аударып, бумның ұшын суға батырып, бумды екіге бөлуі мүмкін. Алдын алу арқандары үшін арқанды таңдағанда сақтық тану қажет. Кездейсоқ жибе сияқты жағдайларда жүк көтергіштерге түсетін соққы жүктемесін азайту үшін үш өрімді нейлон арқан, тоқылған ядролы арқаннан артық болуы мүмкін.

A gybe preventer, preventer, or jibe guard, is a mechanical device on a sailing vessel which limits the boom's ability to swing unexpectedly across the boat due to an unplanned accidental jibe. During an unplanned accidental jibe (or gybe), neither the crew nor the boat is set up properly to execute a planned jibe. As a result, the uncontrolled boom will swing across the boat potentially inflicting injury or knocking crew members overboard. The mainsheet or traveller can also inflict serious injury. Uncontrolled jibes may also damage the boat itself. Rigging a preventer on a yacht's mainsail is often performed when the wind is behind the beam (i. e. when it's coming from more than 90° off the bow). It can also be useful at other times when there is more swell than wind, a situation when the wind may not have the strength to keep the boom in place as the boat dips and rolls. On any boat that is sailing downwind without a preventer, strict 'heads down' procedures must be enforced anywhere within the boom's arc. Certain areas of the side decks and maybe the cockpit also have to be strictly 'no go' to all crew depending on what the boom and mainsheet could do in unchecked full swing. The preventer with the most mechanical advantage is a line, from the end of the boom, led outside the shrouds and a long way forward perhaps right up to the bow through a block, back to the cockpit and secured within reach of the mainsheet. Many cruising sailors prefer to rig two tackles (port and starboard)
that run from the midpoint of the boom to blocks on a track such as the
headsail sheet block track. These tackles are typically a 2 4 part tackles
for greater purchase. This rig can also be used as a boom vang without taking up space under
the mast that may be essential to the cruising sailor for dinghy stowage and other uses. There is a possibility of breaking the main boom with a preventer rig such as this,
but many modern yachts are considered to have short enough booms and be beamy enough to overlook this possibility in normal use. For example, while running with the preventer cleated, a large swell could roll the boat, dipping the boom end into the water, snapping the boom in half. Care should be taken when selecting the rope which is used for preventer lines. To reduce the shock loads on the tackles, for example in an unexpected jibe, three strand nylon line may be preferred over braided cored line.

Бомдық тежегіш

Тағы бір тоқтату құралы – бум тежегіші, ол желдің бағытымен жүзгенде, негізгі желкенді баяу және өлшенген қозғалыспен бұруға да қолданылады. Тежегіш әдетте бумға перпендикуляр және төмен орналасқан сызықта жылжиды. Бум тежегіші іске қосылғанда, сызықтағы үйкеліс тоқтату құралы ретінде жұмыс істейді (бумды негізгі желкеннің тартылуын әлсіздеткен бағытта жылжудан тоқтатады) немесе бұру кезінде бумның жылдамдығын баяулатады. Тежегішті оны жүретін сызықты кернеу арқылы немесе екінші сызықпен тежегішті реттеу арқылы іске қосады.

Жібің

Толық жүктелген желкенді келесі теңізге бұрғанда, мына процедура қолданылуы мүмкін. Рульді пайдаланып, қайықтың корпусы ақырындап желге қарай бұрылады. Содан кейін, желдің соқпалы жағындағы алдын ала тізгіш біртіндеп босатылады, ал негізгі табаны бумды жақындату үшін қысқартылады. Осы маневр кезеңінде, алдын ала тізгіштің тұтқасында кем дегенде бір-екі айналым қалдырып, ерте бұрылысқа дайын болу қажет. Негізгі табақ алдын ала тізгішті оның тұтқасы бойынша тартып, оған босаңсытуға мүмкіндік бермеу керек. Сонымен қатар, қажет болғанша бақылауда ұстау үшін (яғни, бір нәрсеге ілініп қалмауы үшін) бос алдын ала тізгішке жіп жібу қажет. Бум кеме ортасына мүмкіндігінше жақын келгенде (кеменің бойымен алға және артқа қарай), жұмыс істейтін алдын ала тізгіш босатылады, бос алдын ала тізгіш тартылады және негізгі табақ жақсы бекітіледі. Барлық экипаж бумның қозғалуы мүмкін аймақтан қауіпсіз болуы керек, ал "Джиб хо!" деп айқай салу – бұл үшін дәстүрлі соңғы ескерту. Осы сәтте, рульді аз ғана реттеу желкенді бұруға жеткілікті. Қайық күткеннен гөрі көп бұрылуы мүмкін, бірақ бұл назарда ұсталмауы мүмкін, себебі ол экипажға келесі үш нәрсені жасауға уақыт береді: қолдарды күйдірместен негізгі табаны мүмкіндігінше тез жіберіңіз, жаңа бос алдын ала тізгіш еркін қозғалысын қамтамасыз етіңіз, содан кейін жаңа жұмыс істейтін алдын ала тізгішті тартып, бекітіңіз.