Кіріспе
Көзді тексеру – көру қабілетін бағалауға және көзге қатысты сынақтар жиынтығы. Көзді тексеру көру қабілетін және нысандарға назар аудару мүмкіндігін анықтау үшін жүргізіледі. Оған сондай-ақ көзге қатысты басқа да тексерулер мен сынақтар кіреді. Көзді тексеруді негізінен оптометрист, офтальмолог немесе ортоптист жүргізеді. Денсаулық сақтау мамандары барлық адамдарға, әсіресе көптеген көз ауруларының белгілері байқалмайтындықтан, жүйелі медициналық қарап тексерудің бір бөлігі ретінде, мезгіл-мезгіл толық көз тексерулерінен өтуді ұсынады. Көзді тексеру арқылы емдеуге болатын соқырлыққа әкелетін аурулар, жүйелік аурулардың көзге көріністері, ми ісігінің немесе басқа да аномалиялардың белгілері анықталуы мүмкін. Толық көзді тексеру сыртқы тексеруден басталады, содан кейін көру өткірлігін, оқушының функциясын, көзге қозғалыс жасайтын бұлшықеттердің қозғалуын, көру өрісін, көз ішілік қысымды және кеңейтілген оқушы арқылы офтальмоскопияны анықтау үшін арнайы сынақтар жүргізіледі. Шамалы көзді тексеруге көру өткірлігін, оқушының функциясын және көзге қозғалыс жасайтын бұлшықеттердің қозғалуын тексеру, сондай-ақ кеңейтілмеген оқушы арқылы тікелей офтальмоскопия кіреді.
An eye examination is a series of tests performed to assess vision and ability to focus on and discern objects. It also includes other tests and examinations pertaining to the eyes. Eye examinations are primarily performed by an optometrist, ophthalmologist, or an orthoptist. Health care professionals often recommend that all people should have periodic and thorough eye examinations as part of routine primary care, especially since many eye diseases are asymptomatic. Eye examinations may detect potentially treatable blinding eye diseases, ocular manifestations of systemic disease, or signs of tumours or other anomalies of the brain. A full eye examination consists of an external examination, followed by specific tests for visual acuity, pupil function, extraocular muscle motility, visual fields, intraocular pressure and ophthalmoscopy through a dilated pupil. A minimal eye examination consists of tests for visual acuity, pupil function, and extraocular muscle motility, as well as direct ophthalmoscopy through an undilated pupil.
Көріс өткірлігі
Көздің көру қабілеті – көздің ұсақ бөлшектерді ажырату мүмкіндігі және көздің белгілі бір қашықтықта нақты бейнелерді көру қабілетінің сандық өлшемі. Қалыпты көру өткірлігінің стандартты анықтамасы (20/20 немесе 6/6 көру) – бұл бір доға минуты көру бұрышымен бөлінген кеңістіктік үлгіні анықтау қабілеті. 20/20 және 6/6 терминдері белгіленген қашықтықта "қалыпты көруге ие адам" көре алатын стандартталған өлшемдегі нысандарға негізделген. Мысалы, егер адам 20 фут қашықтықта әдетте 20 футтан көрінетін нысанды көре алса, оның көру қабілеті 20/20 болады. Егер адам 20 футтан қалыпты көруге ие адам 40 футтан көретін нысанды көре алса, оның көру қабілеті 20/40 болады. Басқаша айтқанда, егер алыстағы нысандарды көруде қиындық туып, қалыпты көруге ие адам 200 футтан көретін нәрсені сіз 20 футтан ғана көре алсаңыз, сіздің көру қабілетіңіз 20/200 болады. 6/6 терминологиясы метрикалық жүйе қолданылатын елдерде қолданылады және бұл қашықтықты метрмен көрсетеді. Бұл көбінесе Снеллен кестесі немесе LogMAR кестесі арқылы өлшенеді.
Қалқындылығы
Физикада "рефракция" – жарықтың бір ортадан екінші ортаға өтетін кезде жолын өзгертетін механизм, мысалы, ауадан көздің құрауы арқылы өтуі сияқты. Көзді тексеру кезінде "рефракция" термині – рефракциялық қателіктерді түзетудің ең тиімді деңгейін анықтауды білдіреді. Рефракциялық қателік – көздің пішінінің жарықты торқабыққа нақтырақ бағыттауға мүмкіндік бермейтін оптикалық бұзылыс, оның салдарынан көру қабылуы бұрмаланып немесе нашарлайды. Рефракциялық қателіктердің мысалдары: миопия, гиперметропия, пресбиопия және астигматизм. Бұл қателіктер диоптриялармен, көзілдірік рецептісіндегідей форматта көрсетіледі. Рефракция процедурасы екі бөліктен тұрады: объективті және субъективті.
Объективті сыну
Объективті рефракция – пациенттен ешқандай жауап алмастан, ретиноскоп немесе авторефрактор қолданылып алынған рефракция. Ретиноскопия жасау үшін дәрігер көздің қарашығына жарық сәулесін бағыттайды. Көздің алдынан түрлі линзалар жылдам көрсетіледі. Дәрігер ретиноскоп арқылы қарашықтың жарыққа реакциясын қадағалайды. Осы ретиналық шағылыстың қозғалысы мен бағытына сүйене отырып, көздің рефракциялық жағдайы өлшенеді. Авторефрактор – көзге жарық шашыратын компьютерлік құрал. Жарық көздің алдыңғы бөлігі арқылы, артқы бөлігіне, содан кейін қайта алдыңғы бөлігі арқылы өтеді. Құралға қайта оралған ақпарат пациенттен сұрақ сұрамастан, рефракциялық қателіктерді объективті түрде өлшеуге мүмкіндік береді.
Субъективті сыну
Субъективті рефракция пациенттен жауап алуды қажет етеді. Әдетте, пациент фороптердің артында отырады немесе сынақ жақтауын киіп, көз кестесіне қарайды. Көз күтімі маманы линзаларды және басқа да параметрлерді өзгертіп, пациенттен қай линзалардың ең жақсы көрінуді қамтамасыз ететіні туралы пікір сұрайды.
Циклоплексиялық рефракция
Кейде көзді күтіп-баптау мамандары циклоплегиялық рефракцияны алуға дайындық көрсетеді, әсіресе, жас балаларда дәл рефракцияны анықтау қиын болғанда, себебі балалар көздерін бейімдеу арқылы рефракция өлшемін өзгерте алады. Циклоплегиялық көз тамшылары көздің кіл тамырлы бұлшық етін уақытша тоқтату үшін қолданылады.
Шәкіртшаның қызметі
Көзінің функциясын тексеру көздің тең мөлшерде болуын (1 мм немесе одан аз айырмашылық қалыпты болуы мүмкін), дұрыс пішінін, жарыққа реакциясын, сондай-ақ тікелей және келісімді бейімделуін қарастыруды қамтиды. Бұл қадамдарды ПЕРРЛА (D+C) еске түсіру арқылы оңай есте сақтауға болады: Көздер тең және дөңгелек; Жарыққа және бейімделуге реакциялы (тікелей және келісімді). Неврологиялық зақым күдікті болған жағдайда, шамды тербететін тест жүргізу ұсынылуы мүмкін. Шамды тербететін тест – жалпы дәрігерге көз нерві аномалияларын бағалау үшін қолжетімді ең пайдалы клиникалық тест. Бұл тест афферентті оқушының кемістігін анықтайды, сонымен қатар Маркус Ганн оқушысы деп те аталады. Тест жартылай қараңғы бөлмеде жүргізіледі. Шамды тербететін тест кезінде, екі көздің де көзі жарыққа түскенде тартылады. Шам бір көзден екіншісіне ауысқанда, екі көз де кеңейе бастайды, бірақ жарық екінші көзге жеткенде қайтадан тартылады. Егер сол көзде эфференттік ақау болса, сол көздің көзі шам қай жаққа бағытталса да кеңейіп қалады, ал оң көздің көзі қалыпты жауап береді. Егер сол көзде афференттік ақау болса, шам сол көзге түскенде екі көз де кеңейеді, ал шам оң көзге түскенде екеуі де тартылады. Бұл сол көздің сыртқы күштерге жауап бермейтіндігіне байланысты (афференттік жол), бірақ миден (эфференттік жол) жүйке сигналдарын қабылдауға қабілетті. Егер бір жақты көз кішкентай болса және жарыққа реакциясы қалыпты болса, нейропатия болуы күмәнді. Алайда, егер жоғарғы қабақтың салқынымен бірге болса, бұл Хорнер синдромын көрсетеді. Егер кішкентай, дұрыс емес көз жарыққа нашар тартылса, бірақ бейімделуге қалыпты жауап берсе, бұл Аргилл Робертсон оқушысы.
Көздің қозғалмалылығы
Көздің қозғалмалылығын әрқашан тексеру керек, әсіресе пациенттер екі көруден шағымданатын немесе дәрігерлер неврологиялық ауру күдіктенген жағдайда. Біріншіден, дәрігер көздің бұрыштамасы, көздің сыртындағы бұлшық еттердің жұмысындағы бұзылыстар немесе көздің сыртындағы бұлшық еттерін иннервациялайтын бас сүйек жүйкелерінің сал болуынан туындаған ауытқуларды анықтау үшін көзді визуалды түрде тексеруі керек. Саккадалар пациенттің көзін оң, сол, жоғары және төмен жақтардағы нысанаға жылдам қозғалту арқылы бағаланады. Бұл саккадалық дисфункцияны анықтауға мүмкіндік береді, онда көздің бір нүктеден екінші нүктеге "секіру" қабілетінің нашарлауы оқу және басқа да дағдыларға әсер етуі мүмкін, себебі көздерге белгілі бір нысанаға назар аудару және оны қадағалау қажет. Пациенттен екі көзімен нысананы қадағалап, оны көздің тоғыз бағытының әрқайсысына қарай жылжыту сұралады. Тексеруші қозғалыстың жылдамдығын, тегістігін, ауқымын және симметриясын бақылайды, сондай-ақ бекітудің тұрақсыздығын анықтайды. Бұл тоғыз бағыт көздің сыртындағы бұлшық еттерді – төменгі, жоғарғы, бүйірлік және орталық тік бұлшық еттерді, сондай-ақ жоғарғы және төменгі көлбеу бұлшық еттерді тексереді.
Сыртқы тексеру
Көздің сыртқы тексеруі қабақтарды, оларды қоршаған тіндерді және қабақ жарығын қарап тексеруден тұрады. Көрініс беретін белгілер мен симптомдарға байланысты, орбиталық шекараны пальпациялау да қажет болуы мүмкін. Конъюнктива мен склераны қарау үшін адамды жоғары қарауға және жоғары немесе төменгі қабақтың ішін жарықпен қарауға сұрауға болады. Қабақтардың орналасуы птоз сияқты аномалияларға тексеріледі, яғни қабақтардың орналасуындағы теңсіздік.
Қисық шам
Көздің алдыңғы құрылымдары мен көздің қосымшаларын мұқият тексеру көбінесе жарық шам арқылы жасалады, ол үстелге орнатылған микроскоп болып табылады және арнайы реттелетін жарықтандыру көзімен жабдықталған. Көздің үстінен өтетін жарық сәулесінің ені, биіктігі, түсу бұрышы, бағыты және түсі өзгертіле алады. Жарық шаммен тексеру кезінде бұл жарық сәулесі көбінесе тік "жарыққа" тартылады. Тексеруші, көздің кескінін ұлғайтатын оптикалық жүйе арқылы жарықтандырылған көз құрылымдарын қараса, емделуші тексеру кезінде отырады және басы реттелетін жақ тірегімен бекітіледі. Бұл көздің мүйіз қабығынан шыны тәрізді денеге дейінгі барлық құрылымдарын, сондай-ақ қақпақтар мен басқа да сыртқы көз құрылымдарын тексеруге мүмкіндік береді. Жарық шаммен тексеруден бұрын флюоресцеинмен бояу мүйіз қабығының зақымдануын немесе жайылған герпес инфекциясын анықтауға көмектеседі. Бинокулярлы жарық шаммен тексеру көз құрылымдарын стереоскопиялық түрде ұлғайтып, егжей-тегжейлі көрсетеді, бұл көздің түрлі жағдайларына дәл анатомиялық диагноз қоюға мүмкіндік береді. Сондай-ақ, арнайы линзалармен қолданылған кезде офтальмоскопия және гониоскопия тексерулері де жарық шам арқылы жүргізілуі мүмкін. Бұл линзалардың ішінде Голдманнның 3 айналы линзасы, гониоскопияға арналған бір айналы/Зейсс 4 айналы линзасы (көздің) алдыңғы камера бұрышы құрылымдарын, +90D, +78D, +66D линзалары және Хруби (56D) линзасы бар, ал торлы қабықтың құрылымдарын зерттеу осылардың көмегімен жүзеге асырылады.
Көздің ішкі қысымы
Көздің ішкі қысымы (КІҚ) тонометриялық құрылғылармен өлшенеді. Көзді пішінін және ішкі қысымын сақтайтын сұйықтықтың үнемі айналымы бар, жабық кеңістік ретінде қарастыруға болады. Тонометрия – әртүрлі құралдарды пайдаланып осы қысымды өлшеу әдісі. Қалыпты көрсеткіш 10-21 мм рт.с. құрайды.
Торсықты тексеру
Түйежайды тексеру (fundus зерттеуі) – жалпы көз тексеруінің маңызды бөлігі. Арнайы көз тамшыларын қолдану арқылы көздің қарамағын кеңейту көріс аумағын едәуір жақсартады және перифериялық торлық қабықты толыққанды тексеруге мүмкіндік береді. Қарамағы тарылған кезде шектеулі көрініс алуға болады, мұндай жағдайда ең жақсы нәтижелер бөлмені қараңғылатып, науқастың қарамағы алысқа қаратылғанда алынады. Fundus зерттеуі кезінде көз дискісінің және торлық қабық тамырларының сыртқы түрі де тіркеледі. Тікелей офтальмоскоп арқылы науқастың қарамағына қарағанда қызыл рефлекс байқалады. Тексерудің бұл бөлігі шамамен 50 см қашықтықтан жүргізіледі және көбінесе екі көздің арасында симметриялы болады. Бұлдырлық катарактаның болуын көрсетеді. Торлық қабық тамырларын талдау – торлық қабықтағы ұсақ артериялар мен тамырларды зерттеудің инвазивті емес әдісі, ол адам организмінің басқа аймақтарындағы ұсақ тамырлардың морфологиясы мен функциясы туралы қорытынды жасауға мүмкіндік береді және оны ерекше кардиологтар мен офтальмологтар қолданады.