Кіріспе

Грекия мифологиясының кейіпкері. Хамадриад немесе Хамадрияс (/hæmədraɪəd/; ἁμαδρυάς, көпше түрі: ἁμαδρυάδες) – ағаштарда өмір сүретін грек мифологиялық аңыз кейіпкері. Ол – дриаданың бір түрі, ал дриада өз кезегінде – нимфаның бір түрі. Хамадриадтар белгілі бір ағашпен байланысты туып, оның өмісіне тәуелді болады. Кейбір деректерде хамадриадтың өзі ағаш екендігі, ал қарапайым дриада – ағаштың ішіндегі жаратылыс немесе рух екендігі айтылады. Егер ағаш қураса, онымен байланысты хамадриад та өледі. Осы себепті дриадалар да, басқа да құдайлар да ағаштарға зиян келтірген адамдарды жазалаған.

Этимология

Хамадриадалардың атауы ежелгі грек сөздері háma (ἅμα, дориялық: ἁμᾶ, "бірге, бірдей") және dryás (δρυάς, "ағаш, орман нимфасы") сөздерінен құралған. Бұл хамадриаданың өмірі ағашының өмірімен тығыз байланысты екенін көрсетеді: олардың біреуі болмаса, екіншісі де өмір сүре алмайды.

Ғылыми атаулары

Анасы Хамадрия үш ғылыми атаумен мәңгі есте қалды, олардың екеуі әлі де қолданыста: крекер көбелегінің туыс атауы, Кіші Азиядағы ең солтүстікке орналасқан маймылдың – хамадрия бабионының түр атауы, және король кобраның бастапқы (бірақ қазір қолданылмайтын) туыс атауы (алғашқыда Хамадрия ханна, қазір Офиофаг ханна). Крекер көбелегі көптеген көбелектерге қарағанда көбірек ағаштарда тіршілік етеді, себебі ол көбінесе ағаштардың арасында өзін жасырады. Ол шырынмен, шіріген жемістермен және жануар қалдықтарымен қоректенеді. Хамадрия бабионы – ағаштарда аз тіршілік ететін маймылдардың бірі, бірақ ежелгі Грек жерлерінде ең көп кездесетін маймыл болды. Король кобра кейде ағаш немесе жартылай ағашқа жатады, сонымен қатар, әсіресе ескі әдебиеттерде "хамадриад" деп те аталады.

Танымал мәдениетте

Хамадриад Эдгар Аллан Поның "Ғылымға арналған сонет" поэмасында толығымен еске алынады. Хамадриад Антони Эшли Купердің "Адамдардың, мінез-құлықтардың, пікірлердің, уақыттың сипаттамалары" (1714: 4-том, 3-бөлім, 1-тармақ) еңбегінде кездеседі. Олдос Хакслидің "Кром сары" кітабында Энн Уимбуш "нағыз Хамадриадтай, желмен шайқалатын жас ағаш сияқты әдемі қозғалыспен" деп сипатталады. Джордж Элиоттың "The Mill on The Floss" кітабының V кітабының 3-тарауында Филип Уэкем кейіпкері Мэгги Тулливерді сипаттау үшін осы терминді қолданады. Уильям Фолкнердің "Әскердің жалақысы" романының 2-тарауында Януарус Джонс жас қызды сипаттау үшін осы терминді пайдаланады. Хамадриадалар да, дриадалар да К.С.Льюисдің "Нарния" әлемінде бар. Роберт А. Хайнлайнның "Уақыт достарға жетеді" кітабында Хамадриад – "жас" әйелдің есімі. Джон Стейнбектің "Белгісіз Құдайға" кітабының 16-тарауында: "Иса хамадриадтан жақсы құтқарушы". Нало Хопкинсонның "Беттегі күлімдеу" әңгімесінде басты кейіпкер шарап ағашынан жиналған шиенің ішінде хамадриад мекендейтіндей сезінеді. Брендон Муллдың "Fablehaven" сериясы үшінші кітабында, "Көлгілік обасының қысымында" хамадриадалар туралы айтылады. П. Л. Траверстің "Мэри Поппинс" кітабында Джейн және Майкл атты балалар зоопаркта Хамадриад деп аталған король кобрамен кездеседі. Шэнан МакГайрдың "Октябрь Дайе" сериясында хамадриадалар – ағаштармен тығыз байланысты феялардың бір түрі. 1990 жылғы Уильям Фридкиннің "Қорғаншы" фильмінде хамадриад басты қарсыластың рөлін сомдайды. Алястер Рейнольдстың 2001 жылғы "Аян кеңістігі" ғылыми-фантастикалық романында хамадриадалар – ересек болғанда ағаштармен бірігіп кететін алып, қауіпті жыландар.