Кіріспе

Халық музыкасы жанры – XVIII ғасырдан бастап өнеркәсіптік халық музыкасының жанры. Өнеркәсіптік халық музыкасы, өнеркәсіптік халық әндері, өнеркәсіптік еңбек әндері немесе еңбек әндері – XVIII ғасырдан бастап, әсіресе Ұлыбритания мен Солтүстік Америкада дамыған халық немесе дәстүрлі музыканың бір саласы. Өнеркәсіптік халық әнінің пайда болуы XVIII ғасырдағы британдық өнеркәсіптік революциямен байланысты, себебі жұмысшылар өздеріне таныс болған музыка түрлерін – балладалар мен шаруашылық еңбек әндерін қабылдап, оларды өздерінің жаңа өмірі мен жағдайларына бейімдеді. Бұл жанр Франция мен АҚШ-та да дамыды, осы елдер индустриялану кезеңін бастағанда. Жанр XX ғасырда сүрінді, бірақ А. Л. Ллойд, Джордж Корсон, Джон Ломакс, Пит Сигер, Алан Ломакс және Арчи Гриннің халықтық музыканы жаңғырту қозғалысының арқасында қайта танымал болды. Саяси мазмұнының арқасында олар рок музыканттары тарапынан қолданылып, өңделді.

Шығу тегі

Өнеркәсіптік халық әндері 18 ғасырда Британияда, өнеркәсіптік дамуға алғашқы қол жеткізген елде пайда болды. Бұл жұмысшылар мен олардың отбасылары негізінен ауылдық және егіншілік қоғамнан қалалық және өнеркәсіптік қоғамға көшуімен байланысты болды. Олар бұрынғыдай балладалар мен егіншілік жұмыс әндері сияқты таныс музыкалық формаларды алып, оларды жаңа өмірлік тәжірибелері мен жағдайларына бейімдеді. Егіншілік жұмыс әндерінен өзгеше, жұмысшылардың әрекеттерін үйлестіру үшін музыканы қолданудың қажеті болмады, себебі жұмыстың қарқыны су, бу, химиялық және соңында электр энергиясымен анықталады, ал ерте өнеркәсіптің шуы оны жиі мүмкінсіз ететін. Осының салдарынан, өнеркәсіптік халық әндері көбінесе жұмыс, жағдай немесе саяси мәселелерді сипаттауға бағытталды, оларды алғашқы наразылық әндерінің қатарына қойды және жұмыс кезінде емес, жұмыс ауысымдары арасында немесе бос уақытта орындалды. Мұндай үрдіс Ланкаширде ерекше маңызды болған тоқыма өндірісінде, толығымен дамыған алғашқы өнеркәсіпте жақсы көрінеді. Мысалы, "Poverty knock" әні тоқыма станогының аяусыз қозғалысын және шуын суреттейді.

Анықтамалар мен сипаттамалар

А. Л. Ллойд өндірістік жұмыс әнін "жұмысшылардың өзінің тәжірибесінен туындаған, өздерінің мүдделерін және армандарына толы, ауызша таратылатын халық әндері" деп анықтады. Ллойд сонымен қатар еңбек ырғақтары, махаббат және эротикалық әндер, сондай-ақ өнеркәсіптік наразылық әндері сияқты әннің түрлі формаларын атап көрсетті. Бұл әндерге апаттар туралы әңгімелер (әсіресе кеншілер арасында), жағдайға шағымданулар мен ашық саяси ереуіл жырлары кірді.

Халықтық қайта өрлеу

XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Ұлыбритания мен Америкадағы халық әндерінің қайта жаңғыруының алғашқы толқыны көбінесе өнеркәсіптік әндерді жазуға ұмтылмады. Ол негізінен ауылдық және шаруашылыққа бағытталды және ауылдық тұрмысты идеализациялауға бейім деп сынға ұшырады. Бұл қозғалыс алғаш рет АҚШ-та байқалды, онда Джордж Корсон 1927 жылдан бастап Джон Ломакстың ковбойлардың жұмыс әндері жинағынан кейін, әсіресе Аппалач тауларындағы көміршілердің әндерін зерттеді. Бұл әндердің авторлары көбінесе белгілі болғандықтан, олар дәстүрлі музыканың қалыптарына сай келмеді. Бірақ Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін фольклоршылар бұл музыканы халық әндері ретінде мойындады. Пит Сигердің 1956 жылғы "Folkways LP American Industrial Ballads" альбомы осы жанрдағы әндердің алғашқы шолуы болды. Вуди Гатри, Пит Сигер және Алан Ломакс 1940 жылдары жазған, 200-ден астам әннен тұратын "Hard Hitting Songs For Hard Hit People" (1967 жылға дейін жарияланбаған) американдық әндер жинағы жұмысшылар әндерін одан әрі зерттеді. Еңбек тарихшысы Арчи Гриннің еңбек және жұмыс әндерін жаздыру жұмысы "еңбек фольклоры" аясында өнеркәсіптік халық әндерін түсінуге кең контекст берді. Сигер мен Гатри жазған әндер дәстүрді жалғастыру және оны прогрессивті халық музыкасына жеткізуде маңызды рөл атқарды. Ұлыбританияда өнеркәсіптік халық музыкасының негізгі жақтаушысы және сарапшысы А. Л. Ллойд болды. Оның 1952 жылы жарық көрген "Come All Ye Bold Miners: Ballads and Songs from the Coalfields" көміршілер әндерінің жинағы еді. Оның өзінің жазбаларының ең ықпалдысы – түрлі өнеркәсіптік әндердің "The Iron Muse: a Panorama of Industrial Folk Song" (1963) LP альбомындағы аранжировкасы болды. Екінші британдық халық әндерінің қайта жаңғыруының тағы бір маңызды өкілі Эван Макколл да британдық өнеркәсіптік халық әндерін танымал етуде үлкен рөл атқарды. Ол 1958 жылы Пегги Сигермен бірлесіп Topic Records үшін 10 дюймдік LP шығарды, ал 1963 жылы Stinson үшін "British Industrial Folk Songs" атты жеке LP шығарды. Алайда, "Радио балладаларындағы" көптеген әндерді Макколл өзі, Ллойд және басқалар жинаған әндердің үлгісімен жазған, мысалы, "Shoals of Herring". 1970 жылдардағы британдық фолк-рок қозғалысында өнеркәсіптік халық музыкасы дәстүрлі балладаларға қарағанда аз орын алды, бірақ ол халық музыкасының бір бөлігі ретінде қабылданды. "Blackleg Miner" сияқты әндер Steeleye Span сияқты жанрдың жетекші топтарымен ортағасырлық балладалармен бірге жазылды.

Қалпына келу және өмір сүру

Өнеркәсіптік халық әндері 19-ғасырдың соңындағы музыканың басқа түрлерімен, мысалы, музыкалық зал және танымал музыкамен қатар дамыды. 20-ғасырдың ортасынан бастап, әннің басқа түрлерінің пайда болуы және ірі өнеркәсіптердің төмендеуі оның жоғалуына себеп болды. Дегенмен, саяси байланыстарының арқасында, әсіресе 1980-жылдардағы саяси және әлеуметтік дүрбелең кезінде қайта жанданды. Анархистік панк-топ Чумбавамба өздерінің "Англиялық көтеріліс әндері 1381-1914" (1988) альбомына бірнеше өнеркәсіптік еңбек және наразылық әндерін қосты, ал Билли Брэгг сияқты халық әртістері бұл дәстүрді жалғастырды. АҚШ-та бұл дәстүрдің ең сәтті мұрагері – Брюс Спрингстин, ол "The Ghost of Tom Joad" (1995) альбомындағы "Youngstown" сияқты әндерде өнеркәсіптік құлдырау туралы көбірек айтады. Дәстүрге жататын әндер әлі де жазылуда, мысалы, Грэмми сыйлығына ұсынылған "Music of Coal: Mining Songs from the Appalachian Coalfields" (2007) – екі дискілік жинақ және тау-кеншілер әндерінің кітапшасы.