Кіріспе
Тіс қаралау немесе тісті лактау – тісті қара бояу әдеті. Бұл әсіресе Оңтүстік-Шығыс Азия және Океания мәдениеттерінде, әсіресе австронезиялық, австроазиялық және кра-дай тілінде сөйлейтін халықтар арасында кеңінен таралған. Ол сонымен қатар Мейдзи дәуірінен бұрын Жапонияда, сондай-ақ Үндістанда да кездесетін. Бұл практика Американың кейбір топтарында, әсіресе Перу мен Эквадордың солтүстігіндегі шуар халқы арасында да орындалған. Тіс қаралау әдетте жас жеткен кезде жасалады. Бұл жетілудің, сұлулықтың және өркениеттің белгісі ретінде қарастырылған. Көптеген адамдар тістің қара түсін адамды жануарлардан ажыратады деп сенген. Тіс қаралау көбінесе тісті өткірлеу және тісті жою сияқты дене өзгерту салттарымен бірге жасалады, сондай-ақ татуировкалар да осылардың қатарына жатады. Ерте еуропалық саяхатшылар мен отарлаушылар тіс қаралауды қызығушылықпен де, наразылықпен де қабылдады. Бұл практика Оңтүстік-Шығыс Азия мен Океаниядағы кейбір оқшауланған этникалық топтарда сақталған, бірақ отаршылдық дәуірінде батыс сұлулық стандарттарының енгізілуінен кейін көбінесе жойылды. «Цуцуми Чунагон Моногатари» еңбегінде де сөз етілген. Хэйан дәуірінің соңында, аристократиялық ерлер мен әйелдер жасқа жетіп, генпуку немесе моги мерекесін тойлағанда, Тайра кланы және басқа да самурайлар, сондай-ақ үлкен ғибадатханаларда жұмыс істейтін паиждер тістерін канемизу – темір ацетатынан жасалған ерітінді (сіркеге темір сынықтарын салу арқылы алынған) және көкөністерден немесе шайдан алынған таниндер арқылы бояған. Императорлық отбасы мен басқа да жоғары дәрежелі аристократтар хакамазасын (балаға хакама кигізу рәсімі) аяқтағаннан кейін тістерін қаратып, қабауларын да бояған. Бұл Императорлық үйінде Эдо дәуірінің соңына дейін жалғасты. Муромачи дәуірінде (1336–1573) охагуро ересектер арасында кеңінен таралған, бірақ Сенгоку дәуірі (1467–1615) басталғанда, саяси мақсаттағы некелерге дайындалу үшін әскери қолбасшылардың қыздары 8-10 жасқа келгенде тістерін қаратып, жасқа жеткендерін белгілеген. Тісін қаралаған келіннің туыстары мен қамқоршылары «темір шырыш аталары» (鉄漿親) деп аталған. Әскери қолбасшылардың майданда басына соққы тигенде, жаман көрінбеу үшін әйелдердің макияжын жағып, тістерін қаратып алатындары да айтылады. Бұл бейнелер әйелдер мен жас жігіттердің Но маскаларын еске түсірген. Эдо дәуірінен кейін (1603–1867) Жапония императорлық үйі мен аристократияның ер адамдары ғана тістерін қаратып жүрген. Охагуро процесінің қиындығы мен иісіне байланысты, сондай-ақ жас әйелдердің қартаю сезіміне байланысты, охагуро некеде тұрған әйелдер, 18 жастан асқан бойдақ әйелдер, секс-қызметкерлер және гейшалар ғана жасаған. Ауыл тұрғындары үшін охагуро жапондық фестивальдар, тойлар және жерлеу рәсімдері сияқты ерекше мерекелерде ғана жасалған. «Гон, кішкентай түлкі» сияқты ертегілерде де охагуро бейнеленген. 1870 жылдың 5 ақпанында үкімет охагуроны тыйым салған, ал бұл практика біртіндеп ескірген. Мейдзи дәуірінен кейін ол уақытша қайта жанданған, бірақ Тайшо дәуірінде (1912–1926) толығымен жойылған. Қазіргі уақытта охагуроны тек театрларда, кейбір тәлімді гейшаларда, кейбір фестивальдарда және фильмдерде көруге болады.
Teeth blackening or teeth lacquering is a custom of dyeing one's teeth black. It was most predominantly practiced in Southeast Asian and Oceanic cultures, particularly among Austronesian, Austroasiatic, and Kra–Dai speaking peoples. It was also practiced in Japan prior to the Meiji era, as well as in India. It was also performed among some groups in the Americas, most notably among the Shuar people of northern Peru and Ecuador. Teeth blackening is usually done during puberty. It was seen as a sign of maturity, beauty, and civilization. A common belief is that blackened teeth differentiated humans from animals. Teeth blackening is often done in conjunction with traditions of tooth sharpening and dental evulsion, as well as other body modification customs like tattoos. Teeth blackening and filing were regarded with fascination and disapproval by early European explorers and colonists. The practice survives in some isolated ethnic groups in Southeast Asia and Oceania but has mostly disappeared after the introduction of Western beauty standards during the colonial era. and Tsutsumi Chūnagon Monogatari. At the end of the Heian period, at the time when aristocratic men and women reached puberty and celebrated their genpuku or mogi, the Taira clan and other samurai, and pages working at large temples, dyed their teeth using kanemizu, a solution made from ferric acetate, created from soaking iron filings in vinegar, and tannins, derived from vegetables or tea. The Imperial family and other high ranking aristocrats who had finished their hakamaza (ceremony where a child is fitted with a hakama) blackened their teeth and painted their eyebrows ( (引眉)). This was done in the Imperial household until the end of the Edo era. In the Muromachi period (1336–1573), ohaguro was generally seen among adults, though when the Sengoku period (1467–1615) began, so as to prepare for political marriages of convenience, when the daughters of military commanders were around 8 to 10 years old, they would blacken their teeth as a marking of their coming of age. Relatives and guardians of the bride who blackened their teeth were called (鉄漿親). It is said that military commanders who were struck in the head on the battlefield and who did not want to be ugly would wear average women's makeup and would blacken their teeth. These faces imitated the Noh masks of women and young boys. After the Edo period (1603–1867), only men of the Imperial House of Japan and the aristocracy blackened their teeth. Due to the odor and labor required for the process, as well as a feeling among young women that they were ageing, ohaguro was done only by married women, unmarried women who were older than 18, sex workers and geisha. For rural people, ohaguro was done only at times of special celebrations, such as Japanese festivals, wedding ceremonies, and funerals. There were also depictions of ohaguro in fairy tales, such as "Gon, the Little Fox". On February 5, 1870, the government banned ohaguro and the process gradually became obsolete. After the Meiji period, it temporarily spread, but it almost entirely died out in the Taishō period (1912–1926). In contemporary times, the only places where ohaguro can be seen is in plays, on some older apprentice geisha, some festivals, and movies.
Вьетнам
Вьетнамда тістерді қаралау (вьет. nhuộm răng) көпшілік вьетнамдықтардың және азшылық этностардың арасында кең таралған. Си Ла тайпасының еркектері тістерін қызыл түске, ал әйелдері қара түске бояған. Бұл дәстүрлер 20 ғасырда, әрбір жаңа буынмен бірге, он жылдықтар бойынша төмендеді, бірақ 1930 жылдардағы колониялық медициналық есептерде Тонкин фермерлерінің 80 пайызының тістері қараңғыланғаны айтылған. Археологиялық мәліметтер көрсеткендей, тістерді қаралау тәжірибесі Вьетнам тарихының ерте кезеңінде, б.з.д. 400 жылға дейін қарайды. Тістерді қаралау сұлулықтың белгісі саналған. Бұл сонымен қатар өркениеттің көрсеткіші болды, себебі ақ тістер жануарларға, жабайыларға және зұлым рухтарға тән деп есептелген. 1920 жылдары Ханойдағы көптеген әйелдердің тістері қара болған. Вьетнамға сапар шеккен корей саудагерінің, «Жованбёкджон» (хангул=조완벽전) атты өмірбаянында да осы әдет-ғұрыптар туралы айтылады. Тістерді қарау процесіне алдымен ауызды санитарлық тазалау кіреді, осы үшін тістерді кептірілген темекі, қуырылған көмір ұнтағы және тұз қоспасымен жуатын. Тістерді бояу алдында, бояуға дайындалу үшін, тісті күріш шарабы мен лимон шырынының қоспасымен шайып, тазалау қажет болды. Осы процестің кезеңі көбінесе өте ауыртпалы болады, себебі ол иектің ісінуіне себеп болады. Содан кейін тістерге күйдірілген кокос қабығының ерітіндісі жағылып, боялады. Тістерді қара түске бояу үшін қолданылатын басқа ерітінділердің ішінде темір ерітіндісі де болған. Мин әулетінің Мин-Хо соғысы кезіндегі жаулау кезінде, қытайлықтар қысқа шашты вьетнамдықтарға ханқытай стиліндегі ұзын шашты киюді және тістерді қаралау тәжірибесін тоқтатуды талап етті. Вьетнамдықтарға бір ай ішінде шаштарын қырқуды тоқтатып, ұзартуға және ханқытай киімдеріне ауысуға бұйрық берілді. Мин әкімшілері өздерінің миссиясы вьетнамдықтардың ханқытай стандарттары бойынша ерекше көрінісін «мәдениеттендіру» екенін мәлімдеді. Мин әулеті вьетнамдықтарды ассимиляциялауға тырысты, оларға қытайлар сияқты ақ тістер мен ұзын шаштары болуы үшін ұзын шашты киюді және тістерді қаралауды тоқтатуды бұйырды. 1474 жылы Вьетнамда патшалық жарлық шығарылды, ол вьетнамдықтарға лаос, Чампа немесе «Солтүстіктер» деп аталатын Минге қатысты шет тілдерін, шаш үлгілерін және киімдерін қабылдауға тыйым салды. Бұл жарлық 1479 жылы Нго Сы Лиңнің «Дай Вьеттің толық хроникасы» кітабында тіркелген.
Филиппиндер
Филиппинде испан отаршылдығының шенеунігі және тарихшысы Антонио де Морга өзінің "Филиппин аралдарының тарихы" (1609) атты кітабында Филиппиннің жергілікті ер адамдары мен әйелдерінің сол кезде өзін қалай күткені және көрсеткені туралы жазған. Морга былай деп атап көрсетті:
"Барлығы тістеріне өте мұқият қарайды, оларды ерте жасынан бастап тас пен темірмен тістеп, тегістейді. Олар тістерін қара түске бояйды, бұл бояу ұзақ сақталады және тістерін қарттыққа дейін сақтайды, бірақ ол көз жаман. XIX ғасырдың соңындағы филиппин ұлтшылы, жазушы және ғылымның көп саласын білетін Хосе Ризаль Морганың есебіне түсініктеме беріп, былай деді: "Бұл әдет әлі де сақталған. Бұл әдет сондай-ақ Жапонияның үйленген әйелдерінің арасында да бар, бұл олардың тазалығының белгісі. Қазір бұл әдет азайған."
Африка
Батысқа қарай, тістердің қараюы Мадагаскарға дейін анықталған.