Кіріспе

1953–1992 жылдар аралығындағы британдық ядролық ескерту жүйесі
Марк Оуэннің әні

Төрт минуттық ескерту – Бұл жүйе Суық соғыс кезінде британдық үкімет тарапынан жасалған және 1953–1992 жылдар аралығында қолданылған халыққа ескерту жүйесі. Атауы Ұлыбританияға бағытталған кеңестік ядролық зымырандар шабуылы расталған сәттен бастап, зымырандар нысанаға тиетінге дейінгі шамамен уақытты білдіреді.

Негізгі мәліметтер

Ескерту Біріккен Корольдікке бағытталған зымырандар мен ұшақтардың анықталуымен басталар еді. Салқын соғыстың басында Жодрелл Банкі кіріп келе жатқан зымырандарды анықтау және қадағалау үшін пайдаланылды, сонымен қатар астрономиялық зерттеулерді де жалғастырды. Салқын соғыс бойында Корольдік әуе күштері мен Ішкі істер министрлігі ескерту жүйесін кім басқаратыны туралы талас-тартысқа түсті. Бұл ешқандай практикалық немесе техникалық себептерге байланысты емес, егер жалған дабыл берілсе немесе ескертусіз шабуыл жасалса, кім кінәлі екеніне қатысты болды. 1980 жылдарға қарай ескерту High Wycombe маңындағы RAF Booker базасында орналасқан Ішкі істер министрлігінің Ескерту және бақылау ұйымының офицерінің бұйрығымен берілуге тиіс болды. 1960 жылдардың басынан бастап шабуылдың алғашқы анықталуын негізінен Солтүстік Йоркширдегі Файлингдейлдегі RAF BMEWS станциясы қамтамасыз ететін. Онда қуатты радарлар кіріп келе жатқан зымырандарды қадағалап, нысананы растауға мүмкіндік беретін. Кейінгі жылдары кез келген шабуылдың алғашқы белгісі АҚШ-тың Қорғаныс қолдау бағдарламасының (DSP) спутниктеріндегі инфрақызыл детекторлардан күтілді. BMEWS кез келген ұшырудың бағытын қадағалау және растауда маңызды рөл атқара берді. Британ үкіметі BMEWS-тің негізгі иесі емес еді, себебі ол 1960 жылы Соли Цукерман сипаттағандай, шабуыл туралы "5 минуттан аспайтын ескерту уақытын" ғана алатын. АҚШ Ұлыбританияның ең маңызды әскери және технологиялық серіктесі болды, ал оның АҚШ-та орналасқан Стратегиялық әуе қолбасшылығы Файлингдейл стансасынан отыз минут ескерту алды, ал RAF-тің V бомбалаушы күштері шамамен он минутқа ие болды.

UKWMO және РОК

Жауапкершілік Ұлыбританияның ескерту және бақылау ұйымына (UKWMO), Ұлыбританияның өңірлік әуе операциялары орталығында (UK RAOC) орналасқан RAF Booker-де, елді жақын арадағы әуе шабуылы туралы ескерту жасау жүктелген. Ескерту іске қосылғаннан кейін, ұлттық және жергілікті теледидар мен радио арналары хабар таратуды тоқтатып, ескерту хабарламасын (хабарлама Лондондағы BBC Broadcasting House-дегі төтенше жағдай студиясынан таратылатын) эфирге шығаратын. Сонымен қатар, ұлттық әуе шабуылы сиренасы жүйесі іске қосылатын. Бұл үшін, бейбіт уақыттағы сөйлейтін сағаттағыдай бірдей жиілікті пайдаланатын жүйе қолданылды, ол кілтті қосу арқылы елдегі полиция бөлімдеріндегі 250 ұлттық тасымалдаушы бақылау нүктесін (CCP) ескертетін. Бұл нүктелер, кәдімгі телефон желілері арқылы сигнал жіберіп, 7000 қуатты сиренаның іске қосылуын қамтамасыз ететін. Ауылдық аймақтарда 11000-ға жуық қолмен басқарылатын сиреналарды пошта бастықтары, ауылдық полиция қызметкерлері немесе Корольдік бақылаушылар корпусының (ROC) қызметкерлері (кейбір шалғайдағы ауылдық жерлерде тіпті дін қызметкерлері, мейрамхана иелері, судьялар, қосалқы пошта бастықтары немесе жеке азаматтар да қатысуы мүмкін) пайдаланатын. Жүйеге Royal Observer Corps (ROC) тобының жиырма бес бақылау орталығы қосылды, олар да тасымалдаушы бақылау нүктелерімен тікелей байланыста болды. Егер радиоактивті жауын-шашын болған жағдайда, топтық бақылау орталықтарынан жергілікті жауын-шашын туралы ескертулер, сол тасымалдаушы толқын жүйесі арқылы өте шектеулі аумақта таратылатын. Ұлттық ескерту жүйесі жылдар бойы көптеген өзгерістерге ұшырады. 1960 және 1970 жылдары Ұлыбританиядағы жергілікті билік органдарының азаматтық қорғаныс жоспарлаудың көп бөлігі ескірген, бірақ WB400/WB600 ескерту жүйесі ROC құралдары мен байланыс құралдарын жаңартумен бірге сақталып, жұмысқа жарамды күйде ұсталып келді. Жүйенің басты мәселесі, соғысқа дейінгі шиеленіс кезінде оған қажетті көптеген телефон желілерін пошта қызметкерлері қолмен қосуы керек болды. Бұл байланыстар электромагниттік импульстің (EMP) әсеріне төтеп беруге дайындалмаған. 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басындағы үлкен қорқыныш пен шиеленіс жаңадан жоспарлауды және көптеген жүйелерді жаңартуды тудырды. Ескірген WB400/WB600 жүйелері жаңа WB1400 жабдықтарымен ауыстырылды, байланыс желілері тұрақты және EMP бұзылуына қарсы нығайтылды.

Сиреналар

Екінші дүниежүзілік соғыстан бастау алған ұлттық сирена жүйесі, әсіресе жақындап келе жатқан су тасқыны туралы "жалпы ескерту" ретінде қосымша рөл атқарды. Салқын соғыс аяқталғаннан кейін, ұлттық ескертулер үшін телефонға негізделген жүйе тиімдірек және күтіп ұстауға арзан болады деп есептелді. Сонымен қатар, үкімет жалпы халықты ескерту үшін теледидар және радио хабарларын тоқтату мүмкіндігін сақтайды және BBC Жарғысы мен 1980 жылғы Хабар тарату заңына сәйкес, ұлттық төтенше жағдай кезінде BBC-нің редакциялық бақылауын алуға заңдық құқығы бар. Ұлттық сирена жүйесі 1990-шы жылдарда көбінесе таратылды. Британ үкіметі екі қабатты терезелердің (сирена дыбысын нашар естіртеді) көбеюі мен әуе шабуылының азайған ықтималдығын елдің көп бөлігінде жүйені жою себептері ретінде көрсетті. Кейбір жағалау және өзен бойындағы аймақтар су тасқынынан қорғану шараларының бөлігі ретінде сиреналарды сақтап, үнемі сынақтан өткізеді. 1952 жылдан бері Бродмур ауруханасы қашып кеткен пациенттерді ескерту үшін 13 сирена желісін пайдаланады, олар әр дүйсенбі күні сағат 10-да тексеріледі. Аурухана сиреналарын 2018 жылы жою жоспарланған, бірақ аурухана аумағында орналасқан бір сирена сақталды. Карстерс ауруханасы да өз сиреналарын сақтайды, олар ай сайын тексеріледі. Кейбір қалаларда 1970 жылдарға дейін сиреналар штаттан тыс өрт сөндірушілерді шақыру үшін қолданылды – бұл "жеке" сиреналар ескерту желісінен тәуелсіз жұмыс істеді. Шотландияның Шығыс Лотиандағы Торнесс атом электр станциясы мұндай екі сиренаны атомдық авария туралы ескерту ретінде пайдаланады, олар әр сейсенбі күні сағат 10-да тексеріледі.

Мәдени әсері

Салқын соғыс және ядролық шабуылдан қорқу 1990-шы жылдарға дейін халық мәдениетіне еніп кетті. Мысалдарға британдық панк-топ Chaos UK-нің "Four Minute Warning" әнін (EP "Burning Britain", 1982), Питер Портердің "Your Attention Please" поэмасын, Take That әншісі Марк Оуэннің жеке әнін және Роджер Уотерстің (Pink Floyd атымен танымал) 1987 жылғы жеке альбомы Radio K. A. O. S-тағы "Four Minutes" әнін жатқызуға болады. Джон Пол Джонс 1988 жылы Brian Eno альбомындағы "Music for Films III" альбомында "4 Minute Warning" әнін шығарды. 1990 жылы шыққан Gunshot британдық рэп тобының алғашқы синглы "Battle Creek Brawl (4 Minute Warning)" деп аталды. 2007 жылы шыққан In Rainbows Disk 2 бонус дискісіндегі Radiohead тректері "4 минут ескерту" деп аталды. Төрт минуттық ескерту драмаларда (сахнада да, экранда да) және романдарында маңызды сюжеттік желі және баяндау құралы болды, көбінесе пьесалардың, фильмдердің, романдардың және мультфильмдердің қозғаушы күшіне айналды. BBC-нің "Threads" драмасы ядролық соғыстан кейін қоғамның қалай құлдырағанын көрсетеді, оның ошағы Шеффилд қаласына жасалған шабуыл болып табылады. "The War Game" де төрт минуттық ескертуді бейнелейді, ескерту мерзімі одан да қысқа болуы мүмкін екенін көрсетеді. Майкл Аспельдің айтуынша, ескертуді жариялау мен нысанаға соққы беру аралығы екі жарым-үш минутты құрауы мүмкін, ал SLBM шабуылы кезінде 30 секундтан да аз уақыт болуы мүмкін. Реймонд Бриггстің сатирикалық және қарапайым комиксті мультфильмінің ("When the Wind Blows") экрандық нұсқасында ескерту хабары сценарийдің бөлігі ретінде қолданылады, бұл Джим мен Хилда Блоггстың арасында пікірталас тудырады. Бұл Питер Дональдсонның алдын ала жазылған ескертуі болмаса да (ұлттық қауіпсіздік және авторлық құқықтар себептерімен қол жетімді емес), бұл көркемдік лицензия негізінде жазылған ойдан шығарылған хабарлама болды. Оны Робин Хьюстон оқыды, ол Лондонда Thames Television телеарнасының жаңалықтарын оқып беретін (фильмде жаңалықтарды оқып беретін рөлді ойнаған) ретінде танымал болған. Ересектерге арналған "Viz" комиксі 107-нөмірінде "Сүйіспеншілікке түсуге төрт минут" деп аталатын фото-стрип жариялады, онда жігіт пен қыз ядролық шабуылға дейін қалған төрт минуттың ішінде толыққанды қарым-қатынас құрады. Төрт минуттық ескерту Ұлыбританиядағы комедиялық бағдарламаларда көптеген әзіл-қалжыңдар мен скетчтерге шабыт берді, АҚШ-тағы Төтенше жағдайлар туралы хабарламалар жүйесі сияқты (халық мәдениетіндегі ядролық қару туралы көруге болады). "Жалғыз ақымақтар мен жылқылар" сериалының бір эпизодында ("Орыстар келеді") Делбой мен Родни Троттерлер ядролық бомбадан қорғаныш жинақтарын сатады және шабуылға қарсы жаттығу өткізеді. Олар баспанаға қарай бара жатқанда, полицейлер оларды жолдан тоқтатып, жылдамдықпен кеткендері үшін сұрақ қояды: "Сендер төрт минут бұрын ескертуді естідіңдер ме?" Родниді жіберген соң, ол: "Біз қырық бес секунд бұрын қайтыс болдық", - дейді. Сол кезде BBC Scotland-тың "Naked Video" бағдарламасында "Шотландиядағы көрермендер үшін ғана" деген сөзбен аяқталатын шабуыл туралы мазақ ескерту жарияланды.