Қос қанатты қайықтар және олардың түрлері

Кіріспе

Бір немесе бірнеше бүйірлік тірек жүзушілері бар қайықтар.

Аутриггерлік қайықтар – негізгі корпустың бір немесе екі жағына бекітілген, бір немесе бірнеше бүйірлік тірек жүзушілері (аутриггерлер) бар әртүрлі су кемелері. Олар кішкентай ойық каноэлерден бастап, үлкен тақтайдан жасалған кемелерге дейін болады. Аутриггерлік қайықтар конфигурациясы бойынша да әртүрлі болуы мүмкін: ата-бабалық екі корпусты конфигурациядан (катамарандар), Тынық мұхиты аралдары мен Мадагаскарда кең таралған бір аутриггерлік кемелерге, Оңтүстік-Шығыс Азия аралдарындағы екі аутриггерлік кемелерге (тримарандар) дейін. Олар дәстүрлі түрде австронезиялық желкендермен, мысалы, қабықша тәрізді желкендер мен таня желкендерімен жабдықталған, бірақ қазіргі уақытта көбінесе бензин қозғалтқыштарымен жабдықталады. Бір корпусты кемеден айырмашылығы, аутриггерлік немесе екі корпусты кеме тұрақтылықты әрбір корпустың пішініне емес, корпустар арасындағы қашықтыққа байланысты қамтамасыз етеді. Сондықтан аутриггерлік немесе екі корпусты қайықтардың корпустары әдетте бір корпусты кемелерге қарағанда ұзын, тар және гидродинамикалық тұрғыдан тиімді болады. Басқа каноэ түрлерімен салыстырғанда, кішкентай аутриггерлік каноэлер өте жылдам болуы мүмкін, сонымен қатар оларды күшпен немесе желкенмен қиын суларда жүргізуге болады. Алайда, бұл күшпен жүргізу техникасы каякпен немесе ескекпен жүргізуден мүлдем өзгеше. Күшпен жүргізуші қолданатын қайық (жала) бір жақты болады, тік немесе екі иіліс шафтымен. Бұл кемелер алғашқы теңізге шығатын кемелер болды және австронезиялық мұраның маңызды бөлігі болып табылады. Олар шамамен б.з.д. 3000 жылдан бастап Тайваньнан Үнді және Тынық мұхиты аралдарына австронезиялықтардың таралуына мүмкіндік берген кемелер еді. Олар Оңтүстік-Шығыс Азия аралдарындағы, Меланезия аралдарындағы, Микронезиядағы, Полинезиядағы және Мадагаскардағы дәстүрлі қайықтардың көп бөлігін құрайды. Олар австронезиялықтар байланысқа түскен басқа мәдениеттерге де тарады, атап айтқанда Шри-Ланкада және Оңтүстік Үндістанда, сондай-ақ Шығыс Африка жағалауында. Қазіргі уақытта аутриггерлік кемелер желкенді спорт түрінде қолданылады. Катамаран және тримаран конфигурациялары жоғары жылдамдықты кемелер үшін де кеңінен қолданылады.

Outrigger boats are various watercraft featuring one or more lateral support floats known as outriggers, which are fastened to one or both sides of the main hull. They can range from small dugout canoes to large plank built vessels. Outrigger boats can also vary in their configuration, from the ancestral double hull configuration (catamarans), to single outrigger vessels prevalent in the Pacific Islands and Madagascar, to the double outrigger vessels (trimarans) prevalent in Island Southeast Asia. They are traditionally fitted with Austronesian sails, like the crab claw sails and tanja sails, but in modern times are often fitted with petrol engines. Unlike a single hulled vessel, an outrigger or double hull vessel generates stability as a result of the distance between its hulls rather than due to the shape of each individual hull. As such, the hulls of outrigger or double hull boats are typically longer, narrower and more hydrodynamically efficient than those of single hull vessels. Compared to other types of canoes, smaller outrigger canoes can be quite fast, yet are also capable of being paddled and sailed in rougher water. This paddling technique, however, differs greatly from kayaking or rowing. The paddle, or blade, used by the paddler is single sided, with either a straight or a double bend shaft. These vessels were the first true ocean going ships, and are an important part of the Austronesian heritage. They were the vessels that enabled the Austronesian expansion from Taiwan into the islands of both the Indian and Pacific Ocean from around 3000 BC. They comprise the bulk of traditional boats in Island Southeast Asia, Island Melanesia, Micronesia, Polynesia, and Madagascar. They have spread to other cultures Austronesians came into contact with, notably in Sri Lanka and southern India as well as in the coast of East Africa. In modern times, outrigger vessels are used in the sport of sailing. Catamaran and trimaran configurations are also widely used for high speed craft.

Түрлері

Екі қанатты қайықтар Оңтүстік-Шығыс Азияда кеңінен таралған, бірақ бір қанатты қайықтар мен катамарандар да кездеседі. Оларда екі қанатты жүзуші корпусы бір корпусқа байланысқан арқандармен бекітілген. Олардың мөлшері кішкентай кемелерден, мысалы, "жукун", "винта" және "парау" сияқты, орташа мөлшерлі сауда және балық аулау кемелеріне, мысалы, "баланай" және "басниган", тіпті "каракоа" және "кура-кура" сияқты үлкен әскери кемелерге дейін жетеді. Филиппин кемелерінде, қанатты арқандардың (тадик) арасында, қанатты жүзушілердің (катиг) мен негізгі корпусқа (банка) қосымша тіреулер – батанган деп аталатын қосымша тіреулер орнатылады. Қазіргі терминологияда, әсіресе демалыс немесе спорттық қайық жүзуде, екі қанатты кемелер әдетте тримаран немесе үш корпусты кемелер деп аталады. Питт-Риверс мұражайындағы модельдерде сақталған екі қанатты қайықтың ерекше дизайны үшбұрышты пішінде болады. Қанаттардың алдыңғы бөліктері тікелей корпусқа бекітіледі, ал артқы бөліктері кеңейтіліп орналасады. Бұл қайықтар кішкентай болғандықтан, Филиппиннің Пасиг өзенінде жолаушыларды тасымалдау үшін ғана қолданылған.

Өңір бойынша дәстүрлі аутриггерлік кемелер тізімі

Келесі тізімде дәстүрлі австронезиялық қанатты қайықтар толық емес түрде келтірілген. Оған екі корпусты қайықтар (катамарандар) да кіреді.

Ұйымдар

Халықаралық ваа федерациясы (IVF) бүкіл әлемде ваа жарыстарын қадағалайды, оның ішінде IVF әлем чемпионаттары мен Тынық мұхиты ойындарын қамтиды. АҚШ-тағы аутригерлік жарыстар ұйымдарына Шығыс жағалау аутригерлік жарыстар қауымдастығы (ECORA), Гавайи каноэлік жарыстар қауымдастығы (HCRA), Солтүстік Калифорния аутригерлік каноэ қауымдастығы (NCOCA), Оңтүстік Калифорния аутригерлік каноэ қауымдастығы (SCORA) және тағы да бірнеше ұйым кіреді.