Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1 ғасыр римдік губернатор және генерал
1st century AD Roman governor and general
Тиберий Юлий Александр (ғ.з.б. 1 ғасыр) – Рим империясының атты губернаторы және генерал. Александрияның бай яһуди отбасында дүниеге келген, бірақ яһуди дінінен бас тартып немесе оны ұмытқан ол, Клавдий тұсында Яһудеяның 2-ші прокуроры болды (шамамен 46 – 48 жж.). Мысыр префекті қызметін атқарган кезінде (66–69) ол өз легиондарын александриялық яһудилерге қарсы этникалық зорлық-зомбылыққа қатыгез жауап ретінде қолданды және император Веспасианның билікке келуіне зор үлес қосты. 70 жылы Иерусалимді қоршау кезінде ол Титтің екінші қолбасшысы болды. Ол өз заманының ең беделді яһудиі болды және әскери тарихтың ең көрнекті яһудилерінің бірі саналады. Бірақ бұл жоғары дәрежелі кеден қызметкерін білдірген болуы мүмкін. Үлкен Александрдың отбасы, Мысырдың ақсүйектерінің бірі болғандықтан, Рим азаматтығына ие болды, бұл Александрияның бай яһудилері үшін сирек емес жағдай еді. Оның Ірод Ұлының немересі Агриппамен және император Клавдийдің анасы Антониямен де байланыстары болды. Тиберий Александрдың отбасының тағы бір белгілі мүшесі – оның ағасы, философ Филон. Бұл дәстүрлі түрде оның жас кезінде яһудиліктен бас тартқанын көрсетеді, бұл Филонның философиялық диалогтарының екеуінде оның кейіпкер ретінде пайда болуында көрінеді, онда Филон құдайлық қамқорлыққа қарсы аргументтер келтіреді, оларды жоққа шығаруға тырысады. Алайда, кейбір жаңа ғылыми зерттеулерде Иосиф Флавий Александрды тек Рим қызметіне кірісу шешімі үшін сынап, империяның мүдделерін яһуди дінінен жоғары қойғанын айтады. Дегенмен ол 41 жылы император Клавдий билікке келгеннен кейін күшейген отбасылық байланыстарының арқасында үнемі пайда көруді жалғастырды. Агриппа Калигуланың қазасынан кейін Клавдийдің билікке өтуіне көмектесіп, Яһудея патшасы болып тағайындалды. Калигула тұтқындаған Тиберийдің әкесі Клавдийдің бұйрығымен босатылды, және осы кезде оның інісі Маркус Берениканың күйеуі болды. Тиберийдің алғашқы жоғары лауазымды қызметі 42 жылы Тебаидтың губернаторы болды. Бұл әскери басқаруға қатысы жоқ әкімшілік және сот қызметі еді. Ол, 43 немесе 44 жылдары қайтыс болғанға дейін осы аймақта сауда жасаған інісі Маркуспен байланысын сақтап қалған болуы мүмкін. Төрт жыл қызмет еткеннен кейін, Тебаидтағы әкімшілік қабілеттерін мойындап, Клавдий оны 46 жылы Яһудеяның прокуроры етіп тағайындады. Александр, Нерон тұсында, Парфияға қарсы жорықтар кезінде көрнекті генерал Гней Домиций Корбулоның штаб офицері болып қызмет еткенге дейін, шен бойынша көтерілген көрінеді, бірақ толық мәліметтері белгісіз.
Tiberius Julius Alexander (fl. 1st century) was an equestrian governor and general in the Roman Empire. Born into a wealthy Jewish family of Alexandria but abandoning or neglecting the Jewish religion, he rose to become the 2nd procurator of Judea (c. 46 – 48) under Claudius. While Prefect of Egypt (66–69), he employed his legions against the Alexandrian Jews in a brutal response to ethnic violence, and was instrumental in the Emperor Vespasian's rise to power. In 70, he participated in the Siege of Jerusalem as Titus' second in command. He became the most powerful Jew of his age, and is ranked as one of the most prominent Jews in military history. but it may have denoted a senior customs official. The family of the older Alexander, a member of the Egyptian gentry, had Roman citizenship, something not infrequent among the wealthy Jews of Alexandria. He also had business connections both with Agrippa, grandson of Herod the Great, and with Antonia, mother of the emperor Claudius. Another prominent member of Tiberius Alexander's family was his uncle, the philosopher Philo. This has traditionally been taken to mean that he became an apostate from Judaism at an early age, a view which finds some support in his appearance as a character in two of Philo's philosophical dialogues, making arguments against divine providence which Philo attempts to refute. However, some more recent scholars believe that Josephus is criticizing Alexander simply for his decision to take up the service of Rome, placing the interests of the Empire above the Jewish religion. He nevertheless continued to benefit from his family's connections, which were enhanced after the Emperor Claudius came to power in 41. Agrippa had helped to secure Claudius' accession after the assassination of Caligula, and was appointed king of Judea. Tiberius' father, who had been imprisoned by Caligula, was released on Claudius' orders, and it was at this time that his younger brother Marcus became Berenice's husband. Tiberius's first senior appointment was as governor of the Thebaid in 42 CE. This was an administrative and judicial post involving no military command. He may have perhaps maintained contacts with his brother Marcus, who was trading in the same area until his premature death in 43 or 44. In recognition of his administrative abilities in the Thebaid after four years of service there, Claudius appointed him procurator of Judea in 46 CE. Alexander appears to have risen in the ranks – though the details are unknown, until, with the reign of Nero, he served as a staff officer under the prominent general Gnaeus Domitius Corbulo during campaigns against Parthia, under whom he distinguished himself.
Мысыр префектурасы
66 жылы мамыр айында Корбуло қолдауымен Нерон Александрды Мысыр префекті етіп тағайындады. Александрдың тағайындалуында грек мәдениетіне бейімділік болған болуы мүмкін, бірақ оның Мысырдағы тәжірибесі де маңызды рөл атқарған болуы керек. Ол қызметке кіріскен жылы Яһудеяда Бірінші яһуди-рим соғысы басталды, және Александриядағы үлкен яһуди қауымына қатысты қақтығыстар туды. Гректер тұтқынға алған кезде гректер жиналған кезде этникалық зорлық-зомбылық күшейді, яһудилер жиналған гректерді өртеумен қорқытты. Александр яһудилерді тыныштандыру үшін делдалдарды жіберіп, зорлық-зомбылық тоқтамаса рим легиондарын қолдануға мәжбүр боларын ескертті. Бірақ бұл ескерту тиімсіз болды, және Иосиф Флавий оқиғаның нәтижесін былай сипаттайды:
In May 66, after Corbulo had backed him, Nero appointed Alexander Prefect of Egypt, one of the two most prestigious posts available to an equestrian along with Prefect of the Praetorian Guard. Alexander may have benefitted from a philhellenic tendency in equestrian appointments under Nero, but his experience of Egypt must also have commended him. The year he assumed office saw the outbreak of the First Jewish–Roman War in Judea, and aggression inevitably spilled over into the large Jewish community of Alexandria. An outbreak of ethnic violence during a Greek assembly escalated when the Greeks took prisoners, leading the Jewish side to threaten to burn the assembled Greeks to death. Alexander sent mediators to calm the Jews, warning he would have to use the Roman legions if violence continued. The threat was ineffective, and Josephus describes the outcome:
Александрдың басқаруының зорлықсыз жағы да бар екенін басқа деректер көрсетеді. Оның қайтыс болғаннан бір ғасырдан астам уақыт өткен соң да, әкімшілік шешімдері үлгі ретінде келтіріліп жүрді. Олардың кейбіреулері Неронның өлімінен бір айға жетпей жатқан 6 шілдеде шығарылған жарлықтан белгілі. Бұл жарлықта салықтарды дұрыс емес есептеу, жалған айыптаулар және жеке кредиторлардың борышкерлерді түрмеге қамауы сияқты түрлі бұзушылықтар айыпталады және оларға қарсы шаралар енгізіледі. Жарлықтағы саяси жағдайдың тұрақсыздығына сілтеме тек жаңа император Галбаға сенім білдіру және оның өткен қателіктерді түзете алуына үміт арту түрінде көрінеді. Александр Галбаға провинциялардың атынан ұсыныстар жасады, бұл маңызды астық өндіретін провинцияның адалдығы үшін қажетті реформалар деп есептеді. Бірақ Галба да, одан кейін билікке келген Отон да ұзаққа соқа алмады. 69 жылы сәуірде Рим Сенаты Вителлиді император деп мойындады, бірақ оның қарсыластары Яһудеядағы соғысты жүргізіп жатқан рим әскерлерінің қолбасшысы Веспасианды қолдауға бастады. Александрдың, екі легионға қолбасшылық етіп, Александриядан Римге астық тасымалдауды басқарған адамның адалдығы өте маңызды болды. Веспасиан үшін бақытына орай, Александр онымен жасырын хат алмасуға келісті; қазіргі тарихшылар күдікпен қарағандардың арасында Веспасианның ұлы Титтің болашақ сүйіктісі Береника және Базилид есімді мысырлық шенеунік болды. 1 шілдеде Александр Вителлиуске қарсы шешуші қадам жасады: Веспасианнан хат алғаннан кейін, ол әскерлеріне Веспасианға император ретінде адалдық ант беруді бұйырды. Оның бастамасын шығыс империясының легиондары да ілесіп, Веспасианның билікке келу күні кейін осы күні мерекеленіп өтті.
A less violent side to Alexander's government is demonstrated by other evidence. Over a century after his time, his administrative decisions were still being cited as precedents. Some of these are known from a surviving edict issued on 6 July 68, less than a month after Nero's death. This denounces, and introduces measures against, a variety of abuses including inaccurate tax assessments, malicious prosecutions and the imprisonment of debtors by private creditors. The edict's only allusion to the chaotic political situation comes as a call for trust in the benevolence of the new Emperor, Galba, and his ability to put right the wrongs of the past. Alexander was making representations to Galba on behalf of the provincials, presumably representing the desired reforms as the price of loyalty from this vital grain producing province. Neither Galba nor his successor Otho survived long in office. In April 69, Vitellius was recognized as Emperor by the Roman Senate, but his opponents were beginning to rally behind Vespasian, commander of the Roman forces conducting the war in Judea. The loyalties of Alexander, who commanded two legions and had control of the grain shipments from Alexandria to Rome, were of crucial importance. Fortunately for Vespasian, Alexander was willing to correspond with him secretly; go betweens suspected by modern historians include Berenice (soon to be lover of Vespasian's son Titus), and an Egyptian official named Basilides. On 1 July Alexander became the first to make a decisive move against Vitellius: on receipt of a letter from Vespasian, he instructed his forces to take the oath of allegiance to Vespasian as Emperor. His lead was followed by legions throughout the eastern Empire, and the anniversary of Vespasian's accession was later celebrated on this date.
Иерусалимнің қоршалуы
Веспасиан Еврей соғысын Титтің басқаруына қалдырып, жылдам түрде Египетке аттанды. Сонымен бірге, Еврей мәселелерінде тәжірибелі, жақсы қолбасшы ретінде танылған Александр Веспасиан тарапынан Титке бас штаб бастығы және кеңесші ретінде, Титтен кейінгі екінші тұлға болып жіберілді. Иерусалимді қоршауға төрт легион қатысты, тіпті қала қабырғалары бұзылғаннан кейін де қорғаушылар Ғибадатханада бекінді. Александр Ғибадатхананы бұзбау, оны әшекей ретінде қалдыру, бірақ өртті сөндіру жөніндегі бастапқы шешімге қатысты. Еврей күштерінің екі шабуылы тойтарылып, аман қалғандар ішкі Ғибадатханаға шегінді. Иосиф Флавийдің мәлімдемесіне сәйкес, шабуыл кезінде олар өртті сөндіруге жіберілген рим әскерлерімен қақтығысты, сонда ашуланған рим сарбазы ғибадатхананың қасиетті бөлігіне тұтандырып жіберді, осылайша оны қиратты. Иосифтің оқиғалар тізбегі және кім кінәлі екендігі туралы айтқандары өте қайшылықты, алайда раввиндік дәстүрде, осы және бұрынғы Ғибадатхананың қирауы Құдайдың құдіретімен болды, Навуходоносор мен римдіктер оның құралдары ғана еді.
Vespasian moved rapidly to Egypt, leaving the Jewish war under the command of Titus. At the same time Alexander, as a proven commander with experience of Jewish affairs, was sent by Vespasian to join Titus as his chief of staff and adviser, second only to Titus himself. The siege of Jerusalem was conducted by four legions, and even after the city walls were overcome, the defenders held out in the Temple. Alexander participated in an initial decision not to destroy the Temple, which would remain an ornament, but to quench the fire. Two subsequent assaults by Jewish forces were repelled, and the survivors retreated to the inner temple. In a sortie, according to Josephus they clashed with the Roman troops tasked with putting the flames out, and one enraged Roman soldier threw a brand into the sanctum, destroying it. Josephus's accounts of the sequence of events, and of who was responsible, is highly contradictory, though, as in rabbinic tradition, both this and the earlier destruction of the Temple were due to God's will, Nebuchadnezzer and the Romans being but his instruments.
Кейінгі мансап
Осы уақытқа дейін Веспасианның Римдегі билігі берік болды. Жаңа императордың тұсында Александрдың мансабының толық мәліметтері әлі күнге дейін белгісіз. Зақымдалған папируста Александр "Преториан префекті" лауазымында болғандығы айтылады, бұл екі түрлі түсіндіруге мүмкіндік береді. Бұл 70 жылы Титтің жорығы кезіндегі оның шені болуы мүмкін, яғни ол өздік билікке (империумға) ие болған. Басқа пікір бойынша, ол Римдегі Преториан гвардиясының префекті болған, ал бұл лауазым кейінірек Мысырдың бұрынғы префекттері үшін кең таралған. Қай жағдайда болсын, Александр еврей тегінен шыққан адам үшін Рим империясындағы бесiнше дәрежеге жетті, тіпті ол египеттік тегінен туындаған қосымша айыпқа да ұшырады. Біздің заманымыздың I ғасырының соңында немесе II ғасырының басында жазылған Ювеналдың бірінші сатирасындағы ксенофобтық сөйлеуші Форумдағы жеңіс мүсіндерінің басында "кейбір египеттік Арабархтың өзінің атақтарын орнатуға батылы жеткенін" айтады. Оның суретіне қарап, одан да артығын жасауға болады! Бұл, әдетте, Александр туралы айтылған сөздер болып саналады.
By this time, Vespasian's position in Rome was secure. The details of Alexander's career under the new emperor remain unclear. A damaged papyrus refers to Alexander as holding the position of "Praetorian Prefect", which is open to two interpretations. It could indicate his rank during Titus' campaign in 70, which would mean that he held his own independent imperium (commanding authority). According to another view, it means that he became Prefect of the Praetorian Guard at Rome, which in later years became a common position for former Prefects of Egypt. In either case, Alexander attained a position in the Roman Empire that was unparalleled for a man of Jewish birth, not to mention one who suffered from the further stigma of an Egyptian origin. The xenophobic speaker of Juvenal's first Satire, composed in the late 1st or early in the 2nd century AD, complains of passing the Forum's triumphal statues, "where some Egyptian Arabarch's had the nerve to set up his titles. At his image it's right to do more than piss!" This is very likely a reference to Alexander.