Соңғы Коммаген патшасы Антиох IV Эпифан

Кіріспе

Коммагенаның соңғы патшасы (б.з. 38-72 жылдары билік етті)

Гай Юлий Антиох IV Эпифан (Γάιος Ἰούλιος Ἀντίοχος ὀ Ἐπιφανής, б.з. 17 жылға дейін – б.з. 72 жылдан кейін), Коммагенаның соңғы патшасы, 38 және 72 жылдар аралығында Рим империясының қарастырылған патшасы ретінде билік етті. "Эпифан" атауы "Даңқты" деген мағынаны білдіреді.

Өмір

Антиох Комаген патшалығының әулетіне туған. Оның ата-анасы – Коммагена королі Антиох III және королева Иотапа, бір-бірімен некелескен қандас туыстар болған. Кіші Антиох өзінің толыққанды қарындасы Иотапаға үйленді. Антиохтың армян тегі болған. Ол Коммагенадан шыққан ата-бабасы, королева Лаодикия VII Тея арқылы, ол Коммагена королі Антиох I-нің анасы болды, сонымен грек Селевкид патшаларының тікелей ұрпағы еді. Әкесі 17 жылы қайтыс болғанда Антиох өте жас болған сияқты. Рим императоры Тиберий Коммагена азаматтарымен келісімге келіп, олардың патшалығын Римнің Сирия провинциясының бір бөлігіне айналдырды. 17 мен 38 жылдар аралығында Антиох Рим азаматтығын алған көрінеді. Ол Римде әпкесімен бірге өмір сүрді және өсті. Римде өскен кезде ол және оның әпкесі Антония Кішісінің сарайындағы ерекше ортаның бір бөлігі болды. Антония Кіші өте ықпалды әйел болды және түрлі ханзадалар мен ханшайымдардан тұратын топты басқарды. Оның тобы Рим империясының шекараларын және клиенттік мемлекеттердің істерін саяси тұрғыдан сақтауға көмектесті. 38 жылы Антиох әкесінің билігін Антонияның немересі, Рим императоры Калигуладан алды. Сонымен қатар император Антиохтың аумағын Киликияның теңіз жағалауымен шектесетін бөлігімен кеңейтті. Калигула оған Коммагена Рим провинциясы болған жиырма жыл ішіндегі кірістердің барлық сомасын да берді. Бұл клиент патшаға осындай зор ресурстарды берудің себептері әлі де түсініксіз қалды, бұл, мүмкін, Калигуланың белгілі бір ерекшелігінің нәтижесі болды. Антиох Калигуламен тығыз қарым-қатынаста болды, ал ол және король Агриппа I императорға тирандық өнерді үйреткендер ретінде еске алынады. Алайда, бұл достық ұзаққа созылмады, өйткені ол кейін Калигуламен қуылды. Антиох 41 жылы Рим императоры Клавдий билікке келгенге дейін патшалығын қайта ала алмады. 43 жылы оның тұңғыш ұлы, Юлий Архелай Антиох Эпифан Агриппа I-нің қызы Друзиллаға құдаланды. Эпифаннан басқа, Антиохтың Иотападан тағы екі баласы болды: Каллиник және кіші Иотапа. 53 жылы Антиох Киликиядағы Клита деп аталатын бірнеше шала құрылыс тайпаларының көтерілісін бастырып тастады. 55 жылы ол Рим императоры Нероннан парфтарға қарсы соғыс үшін әскер жинауға бұйрық алды, ал 59 жылы генерал Кн. Домиций Корбуломен бірге Арменияның патшасы Тиридат I-ге қарсы күресті, ол парфян патшасы Вологасис I-нің інісі болды. Осы соғыстағы қызметі үшін 61 жылы ол Арменияның бір бөлігін алды. 70 жылы ол Рим императоры болып жарияланған Веспасианның жағына шықты, содан кейін ол салық төлейтін патшалардың ең байы ретінде еске алынды. Сол жылы ол Иерусалимді қоршауға алған Тит патшаға көмектесу үшін ұлы Эпифан басқаратын әскерді жіберді. Патшалық құрған кезінде ол келесі қалаларды құрды: Германкополис, Иотапа және Неронияс. Антиохтың құлдырауы екі жылдан кейін, 72 жылы болды, ол Сирияның губернаторы Л. Ценний Петтің парфтарға қарсы қастандық жасады деп айыпталды. Осылайша ол Калигуланың алғашқы тағайындауынан бастап отыз төрт жыл билік еткеннен кейін патшалығынан айырылды. Антиохтың ұлдары, Эпифан және Каллиник, Рим әскерлерімен қысқаша қақтығыстан кейін Парфияға қашып кетті. Антиохтың өзі алдымен Спартаға, содан кейін Римге кетіп, қалған өмірін ұлдары Эпифан мен Каллиникпен бірге өткізді және оларға үлкен құрмет көрсетілді. Антиох пен Иотапаның немерелерінің арасында бірінші және екінші ғасырларда Грецияда өмір сүрген атақты афиналық азамат Филопапп болды.

Antiochus was born a prince of the royal family of Commagene. His parents King Antiochus III of Commagene and Queen Iotapa were full blooded siblings who had married each other. The younger Antiochus himself would marry his full blooded sister Iotapa. Antiochus was of Armenian descent. Through his ancestor from Commagene, Queen Laodice VII Thea, who was the mother of King Antiochus I of Commagene, he was a direct descendant of the Greek Seleucid kings. Antiochus appears to have been very young when his father died in 17. The Roman emperor Tiberius agreed with the citizens of Commagene to make their kingdom a part of the Roman province of Syria. Between 17 and 38, Antiochus seems to have gained Roman citizenship. He lived and was raised in Rome, along with his sister. While he and his sister were growing up in Rome, they were part of the remarkable court of Antonia Minor, a niece of the first Roman emperor Augustus and the youngest daughter of the triumvir Mark Antony. Antonia Minor was a very influential woman and supervised her circle of various princes and princesses. Her circle assisted in the political preservation of the Roman Empire's borders and affairs of the client states. In 38, Antiochus received his paternal dominion from Antonia's grandson, the Roman emperor Caligula. In addition, the emperor enlarged Antiochus' territory with a part of Cilicia bordering on the seacoast. Caligula also gave him the whole amount of the revenues of Commagene during the twenty years that it had been a Roman province. The reasons for providing a client king with such vast resources remain unclear; it was perhaps a stroke of Caligula's well attested eccentricity. Antiochus was on most intimate terms with Caligula, and he and King Agrippa I are spoken of as the instructors of the emperor in the art of tyranny. This friendship, however, did not last very long, for he was subsequently deposed by Caligula. Antiochus did not regain his kingdom till the accession of Roman Emperor Claudius in 41. In 43 his first son, C. Julius Archelaus Antiochus Epiphanes, was betrothed to Drusilla, a daughter of Agrippa I. Apart from Epiphanes, Antiochus had another two children with Iotapa: Callinicus and a younger Iotapa. In 53, Antiochus put down an insurrection of some barbarous tribes in Cilicia, called Clitae. In 55 he received orders from the Roman emperor Nero to levy troops to make war against the Parthians, and in the year 59 he served under General Cn. Domitius Corbulo against King Tiridates I of Armenia, brother of the Parthian King Vologases I of Parthia. In consequence of his services in this war, in the year 61 he obtained parts of Armenia. He took the side of Vespasian when the latter was proclaimed Roman emperor in 70; and he is then spoken of as the richest of the tributary kings. In the same year he sent forces, commanded by his son Epiphanes, to assist prince Titus in the siege of Jerusalem. During his reign as king, he founded the following cities: Germanicopolis, Iotapa and Neronias. Antiochus' downfall came only two years afterwards, in 72, when he was accused by L. Caesennius Paetus, the governor of Syria, of conspiring with the Parthians against the Romans. He was therefore deprived of his kingdom, after a reign of thirty four years from his first appointment by Caligula. Antiochus' sons, the princes Epiphanes and Callinicus, fled to Parthia after a brief encounter with Roman troops. Antiochus himself retired first to Sparta and then to Rome, where he passed the remainder of his life with his sons Epiphanes and Callinicus and was treated with great respect. Among the grandchildren of Antiochus and Iotapa was the prominent Athenian citizen Philopappos who lived in Greece between the 1st and 2nd centuries.

Ақша шығару

Бұл патшаның бірнеше монетасы қазірге дейін сақталған, және олардың таңбалары оның Каппадокия мен Киликияның үлкен бөліктерін, сондай-ақ Коммагенаның өзін билегенін көрсетеді. Осы монеталардың бірінде ол ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΜΕΓΑΣ ΑΝΤΙΟΧΟΣ ("Ұлы Антиох патша") деп аталған, бұл оның саяси мақсаттарының куәсі. Сол монетаның сыртында лавр жапырақтарымен оралып, КΟΜΜΑΓΗΝΩΝ ("Комагендіктер") деген жазумен шаян бейнеленген. Оның монеталарынан оның әйелінің аты – Иотапа екенін де білеміз.