Патша Агриппа I: Еврей патшасы және рим саясаткері

Кіріспе

Яһудея патшасы (б.з.д. 11 – б.з. 44 ж.) (б.з. 41–44 ж.)
оның ұлы

Ирод Агриппа (римдік аты Марк Юлий Агриппа; шамамен б.з.д. 11 – шамамен б.з. 44 ж.), сондай-ақ Ирод II немесе Агриппа I ретінде белгілі, Яһудеяның соңғы яһуди патшасы болды. Ол Ұлы Иродтың немересі және Ирод Агриппа II-нің, яғни Ирод әулетінен шыққан соңғы патшаның әкесі еді. Ол Рим императорларының танысы немесе досы болды, тіпті Римнің ішкі саясатында маңызды рөл атқарды. Ол балалық шағы мен жастығын ежелгі Римдегі императорлық сарайда өткізді, онда ол императорлық княздер Клавдий және Тиберийдің ұлы Друзбен дос болды. Друздың өлімінен кейін оны ұятқа қалдырып, Яһудеяға оралуға мәжбүр етті. 35 жылы Римге оралғанда Тиберий оны немересі Тиберий Гемеллустің қамқоршысы етіп тағайындады, ал Агриппа тағы бір тағайындалған мұрагер Калигулаға жақындады. Соңғысының таққа отыруы оған 37 жылы Батанея, Трахонит, Гауланит, Ауранит, Панеас және Халкис патшасы болуға мүмкіндік берді, бұл Филипп пен Лисаниас, содан кейін Галилея мен Переяның ескі тетрархияларын иелену арқылы болды. Калигула өлтірілгеннен кейін, ол 41 жылы Рим империясының басына Клавдийдің келуіне жетекшілік етті және оған Архелайдың бұрынғы аумақтары – Идумея, Яһудея және Самария – берілді, осылайша ол Ұлы Ирод патшалығы сияқты кең аумақты басқарды. Яһуди және римдік екі мәдениетке ие болған ол римдік билік алдында яһудилердің мүддесін қорғайтын делдал болды және ішкі саладағы яһуди халқына тәуелсіз патшалықты қайта жаңғырту үмітін сыйлады. Таяу Шығыстағы бірнеше грек қалаларында ірі құрылыстар арқылы Иродтың эвергетизм саясатын жалғастырған ол, алайда, кейбір грек және сириялық азаматтарын наразы қылды, ал оның аймақтық амбициялары оған Рим провинциясының императорлық легаты Марспен қарым-қатынастың ушығуына себеп болды. Ол 44 жылы күрт аурудан, мүмкін уланып қайтыс болды. Ол – Елшілердің істері кітабының 12-тарауында айтылған Ирод есімді патша.

Herod Agrippa (Roman name Marcus Julius Agrippa; c. 11 BC – c. AD 44), also known as Herod II or Agrippa I , was the last Jewish king of Judea. He was a grandson of Herod the Great and the father of Herod Agrippa II, the last known king from the Herodian dynasty. He was acquaintance or friend of Roman emperors and even played crucial roles in internal Roman politics. He spent his childhood and youth at the imperial court in Ancient Rome where he befriended the imperial princes Claudius and Drusus, the son of Tiberius. He suffered a period of disgrace following the death of Drusus which forced him to return to live in Judea. Back in Rome around 35, Tiberius made him the guardian of his grandson Tiberius Gemellus and Agrippa approached the other designated heir, Caligula. The advent of the latter to the throne allowed him to become king of Batanea, Trachonitis, Gaulanitis, Auranitis, Paneas and Chalcis in 37 by obtaining the old tetrarchies of Philip and Lysanias, then Galilee and Perea in 40, following the disgrace of his uncle, Herod Antipas. After the assassination of Caligula, he played a leading role in Rome in the accession of Claudius to the head of the empire in 41 and he was endowed with the former territories of Archelaus – Idumea, Judea and Samaria – thus ruling over a territory as vast as the ancient kingdom of Herod the Great. Carrying a dual Jewish and Roman identity, he played the role of intercessor on behalf of the Jews with the Roman authorities and, on the domestic level, gave hope to some of his Jewish subjects of the restoration of an independent kingdom. Pursuing the Herodian policy of euergetism through major works in several Greek cities of the Near East, he nevertheless alienated some of his Greek and Syrian subjects while his regional ambitions earned him the opposition of the imperial legate of the Roman province of Syria, Marsus. He died suddenly—possibly poisoned—in 44. He is the king named Herod whose death is recounted in Acts 12 .

Отбасы

Ирод Агриппа шамамен б.з. дейінгі 11 жылы Кесарияда дүниеге келді. Ол Ұлы Ирод патшаның Мариамне Хасмонейлікпен туған балаларының бірі – Аристобул IV-тің ұлы еді. Оның анасы Береника, Саломеяның қызы, Антипатрдың қызы және Ұлы Иродтың қарындасы, Марк Антоний мен Октавияның қызы Антония Кішіге жақын болды. Осылайша, Ұлы Ирод Агриппаның әкесінің әкесі және анасының әкесінің інісі болды. Ата-анасы яһуди әміршісінің римдік мәртебесін көрсету үшін оған император Августтың жақын серігі Марк Випсаний Агриппаның есімін берді. Б.з. дейінгі 29 жылы қызғаныштан Ирод әйелі Мариамнені, Агриппаның әжесін өлтірді. Келесі жылы ол Агриппаның анасы Берениканы да өлтірді. Сарайдағы тағы бір қастандықтан кейін Ирод Агриппаның әкесі Аристобул IV-ті және оның ағасы Александрды өлімге жіберді. Осы оқиғалардың салдарынан үш жыл өткен соң Иродтың Дориспен туған ұлы Антипатр және Агриппаның анасының әкесі Костобар да жазаланды. Ирод Хасмоней әулетінің және оларды қолдағандардың көптеген мүшелерін өлтіріп, оларды жартылай жойды. Оған анасының досы, б.з. 14 жылы император болған Тиберийдің қарындасы Антония Кіші, болашақ император Клавдийдің анасы, сондай-ақ оның әжесінің досы императрица Ливия қолдау көрсетті. Агриппа осы салтанатты өмір салтынан қарызға батып қалды. Бірақ б.з. 23 жылы Друздың өлімі Агриппаның болашағын күңгірт етті, оны оқшаулап, кредиторларының алдында әлсіз қалдырды, әсіресе анасы Береника да сол кезде қайтыс болғандықтан. Агриппа Тиберийдің босатылған құлдарының құрметін алуға тырысып, қалған байлығын ысырап етті және Римнен Яһудея провинциясына асығыс түрде қашып кетті. Агриппа әйелі Кипроспен Идумеядағы Малата қаласындағы бекініске қоныстанды, онда олар императорлық сарайдың сәнінен алыс, қарапайым өмір сүрді.

Римге қайта оралу

Агриппа Антедоннан Александрияға аттану үшін жиырма мың драхма қарыз алды, бірақ "Иудей соғысының" екінші кітабында, 75–79 жылдар аралығында жарық көрген алғашқы есебінде Иосиф Флавий тікелейрек айтты. Агриппа "Тиберийге" барып, "Ирод Антипасты айыптау" үшін келді, және Агриппа Антипаның тетрархиясын иелену ниетінен айырылғандықтан, императорға қарсы қастандық жасауды бастады. Досының таққа отыруы Агриппаның бағын ашты. Калигула Агриппаға "асырға түскендегі шынжырдың салмағындай" алтын шынжыр сыйлады. "Осы жағдайдың толыққанды ерекше өзгеруі Агриппаның замандастарын қатты әсер еткен сияқты". Агриппа патшалығының істерін басқаруға құлшынбады, және ол тек 38 жылдың жазында Батанеяға қысқа сапар жасады. 36 жылы Римнің екі клиент патшасы – Аретас IV және Ирод Антипаның әскерлері Гамла аумағында шайқасып, соңғысы күйреуге ұшырады. Мовзес Хоренаци, сондай-ақ бірнеше сириялық және армян тілдеріндегі деректерге сәйкес, Эдесса патшасы Абгар V Набатей патшасы Аретас IV-ке Иродқа (Антипаға) қарсы соғыс үшін "қосалқы әскер" берді. Алайда, Жан Пьер Мае бұл мәлімдеменің тарихилығын күмәндандырады. Аретас Антипаның Евфраттағы маңызды конференцияға қатысуын пайдаланып, бейбітшілік пен Римнің Артабан III-ге қарсы жеңісін (36 жылдың күзінде) жасырып, шабуылға көшкен болуы мүмкін. Набатейлердің аумақтық талабы Антипаның Фасаэлисті, Петра патшасы Аретас қызын, Агриппа I-нің қарындасы Иродиадаға үйлену үшін тастауымен қайта жанданды. Антипаның мақсаты тек династиялық болатын. Антипа өзінің қарсыластарын үнсіздендіру үшін Жақия атты яһуди уағызшысын өлімге кесуді жоспарлады. Бұл жазалау аймақтағы саяси жағдайға бірнеше жыл бойы маңызды әсер етті. Осылайша, Антипаның жеңілісі яһуди халқы арасында Антипаны Жоханды өлтіргені үшін жазалау үшін Құдайдың кек алуы ретінде қарастырылды. Алайда, кейбір тарихшылар екі Иса бір адам екенін, евангелистер Исаның екі жағын көрсету үшін әдеби тәсіл қолданғанын, ал римдіктерді осы жазалаудағы жауапкершіліктен босатқанын айтады, сондықтан Ізгі хабарлар биліктегі билікті сынамайды. 36 жылы Понтий Пилат Гаризим тауында жиналған самариялықтардың жиынын тез таратып, олардың ең ынталылары "қолдарына қару алды". Бұл тұлға Өлі теңізден табылған шиыршықтардағы үш мессиандық тұлғаның бірі. Бұл тұлға сондай-ақ Жақия Шомылдыру рәсімін жасаған Жақияға және Назареттік Исаға да жатқызылды. Сол жылдың соңында Вителлиус Самария кеңесінің осы оқиғаға қатысты шағымдарын Яһудея префекті Понтий Пилатты он жылдық қызметтен босату үшін сылтау ретінде пайдаланды. Келесі Пасхада ол Пилатқа тым жақын болған бас діни қызметкер Каиафаны жұмыстан босату үшін Иерусалимге жеке келді және ғибадатхананың діни қызметкерлеріне яһудилердің үлкен мерекелерінің рәсімдерін бақылау құқығын қайтарды. Аретас IV-ке қарсы екі легионының жорығын тоқтатты, өйткені ол жаңа императордан бұйрықсыз соғыса алмайтынын түсінді. Ол "халықты Калигулаға адал болуға ант беруге мәжбүрледі".

Agrippa borrowed the sum of twenty thousand drachmas to embark at Anthedon for Alexandria,—three hundred thousand drachmas but in book II of The Jewish War, his first account, published between 75–79, Josephus was more direct. It was "to accuse the tetrarch" Herod Antipas, that Agrippa decided to go "to Tiberius", and it was because Agrippa had been ousted from his pretensions to obtain the tetrarchy of Antipas that he would have started plotting against the emperor. The accession to the throne of his friend began Agrippa's fortune. Caligula offered Agrippa a gold chain "of the same weight as the chain of his captivity". "This completely exceptional reversal of the situation seems to have greatly impressed Agrippa's contemporaries." Agrippa showed no eagerness to take charge of the affairs of his kingdom, and it was only in the summer of 38 that he went to Batanea for a short stay. In 36, the armies of two kings who were clients of the Romans, Aretas IV and Herod Antipas, clashed around the territory of Gamla, causing a crushing defeat for the latter. According to Movses Khorenatsi, as well as several sources in Syriac and Armenian, the king of Edessa, Abgar V "provides auxiliaries" to the Nabataean king, Aretas IV, to wage war against Herod (Antipas). However, the historicity of this mention is disputed by Jean Pierre Mahé. It is possible that Aretas took advantage of Antipas' participation in the great conference on the Euphrates, to conceal peace and the Roman victory over Artabanus III (autumn 36), to launch his offensive. The territorial claim of the Nabataeans was revived by Antipas' will to repudiate Phasaélis, the daughter of the king of Petra Aretas to marry Herodias, the sister of Agrippa I. Antipas' goal was only dynastic. Antipas thinks of silencing his opposition by executing a Jewish preacher called John the Baptist. This execution seems to have had important repercussions on the political situation in the region for several years. Thus the defeat of Antipas is considered within the Jewish population as a divine revenge against Antipas to punish him for having put John to death However, for some historians, the two Jesuses are one, the evangelists using a literary device to describe two faces of Jesus, while exempting the Romans from their responsibility in this execution, so that the Gospels cannot be suspected of containing the slightest criticism of the authorities in power. In 36, Pontius Pilate quickly suppressed a gathering of Samaritans on Mount Gerizim, the most convinced of whom "took up arms". one of the three messianic figures found in the Dead Sea Scrolls. A figure that has also been attributed to John the Baptist and Jesus the Nazorean. At the end of that same year, Vitellius used the complaints of the Council of Samaritans about this last incident as a pretext to dismiss the prefect of Judea Pontius Pilate at the end of a ten year term On the following Passover, he came in person to Jerusalem to dismiss the high priest Caiaphas, who was too closely linked to Pilate, and restored to the priests of the temple the supervision of the ceremonies of the great Jewish worship festivals. interrupted the march of his two legions against Aretas IV, considering that he could no longer wage war without orders from the new emperor. He "makes the people swear loyalty to Caligula".

Ұрпағы

Кипрмен болған одағынан Агриппаның төрт баласы болды, ұл – Агриппа, үш қызы – Береника, Мариамне және Друзилла. 27/28 жылы туған Агриппа Рим сарайында тәрбиеленді, бұл «кейінгі жылдары жаңа саяси қозғалыстарға себеп болды». Ол өзінің інісі Иродтың қайтысынан бір жыл кейін, 113 жылы эпимелет (әкімші) лауазымымен дүниеден өтті. 53/54 жылы ол бұл аумақты Филипптің бұрынғы тетрархиясының көп бөлігіне айырбастады, соған қоса Лисания мен Варус тетрархиялары да қосылды. Нероннан ол Тиберия көлінің батыс жағалауындағы Ғалилея аймағын, сондай-ақ Переяны және Абила мен Ливия маңындағы жерлерді алды. Көптеген зерттеушілер оның осы кезде қайтыс болғанын айтады, бірақ басқалары Константинопольдық Фотийдің IX ғасылға жатқан дерегіне сүйенеді, ол оның өлімін Траянның билігінің үшінші жылында (100 ж.) деп көрсетеді. Оның балалары мен жақын мұрагерлері болған жоқ. Агриппаның қыздарының күйеулері таңдауы – ең сәтті тараппен одақтасуға бағытталған некелік стратегияның бір бөлігі болды, бұл әпкелер арасында бәсекеге де себеп болды. Ұлы қызы Береника [б. 28 ж. – 81 ж.нан кейін] Александриялық Алабарх Александрдың ұлы Марк Юлий Александрға үйленді. Бірақ күйеуі көп ұзамай қайтыс болды, содан кейін Береника әкесінің туысы Халкистік Иродқа үйленді, олардан Береникиан мен Гиркан есімді екі ұлы болды. Халкистік Иродтың қайтысынан және оның ағасы Агриппамен инцестке барғаны туралы қауесеттер тарағаннан кейін, ол Киликияның (Каппадокияның оңтүстігіндегі) клиент-патшасы Марк Антоний Полемонға үйленуді ұсынды. Полемон Берениканың патшайым мәртебесіне ие болғандықтан және, Флавий Иосифтің айтуынша, өте бай болғандықтан келісті. Екінші қызы Мариамне [34/35 ж. туған] Агриппа сарайының қызметкері Хелкияның ұлы Юлий Архелайға үйленді. Ал үшінші қызы Друзилла шамамен 38 жылы туған, алғашқыда Комагендік Антиох IV-тің ұлы Гай Эпифанға берілді, бірақ ханзада осы мәселе үшін сүндеттелуден бас тартты. Флавий Иосифтің сөзіне сүйенсек, ол оны күйеуінен айырды. Олардың Агриппа (вероятно, Марк Антоний Агриппа) есімді ұлы болды, ол 79 жылы Везувий тауының атқылауы кезінде әйелімен бірге Помпейде немесе Геркуланумда қайтыс болды.

From his union with Cypros, Agrippa has four children reaching adulthood, a son Agrippa, and three daughters, Berenice, Mariamne and Drusilla. Another son, Drusus, died in infancy

Agrippa, born in 27/28, was raised at the court of Rome "which provoked renewed political agitation in the years that followed". one year after the death of his uncle Herod. with the title of epimelete (administrator) 113. In 53/54, he returned this territory in exchange for most of the ex tetrarchy of Philip, to which were added the tetrarchies of Lysanias and Varus. he receives from Nero territories in Galilee on the western shore of Lake Tiberias, as well as in Perea and around Abila and Livias. A large part of the critics believe that he died at this time, but other critics are based on the indication of Photios of Constantinople who in the ninth century placed this death in the third year of Trajan (100). He has no children or close heirs. The unions of Agrippa's daughters are part of a matrimonial strategy consisting in allying with the most fortunate party possible which is not exempt from competition between the sisters. The first of the daughters, Berenice [b. AD 28 – after 81] married Marcus Julius Alexander, son of Alexander the Alabarch of Alexandria, This first husband died shortly afterwards and Berenice was then united to her paternal uncle Herod of Chalcis, with whom she had two sons, Berenician and Hyrcan. After the death of Herod of Chalcis and the insistent rumors of incest with her brother Agrippa, she proposes to Marcus Antonius Polemo, client king of Cilicia (south of Cappadocia), to marry her. Polemon accepts because Berenice has the status of queen and especially according to Flavius Josephus, because she was very rich. The second daughter, Mariamne [b. 34/35], married Julius Archelaus son of an officer of the court of Agrippa named Chelkias

The last, Drusilla, born around 38, was first promised to Gaius Epiphanes, son of Antiochus IV of Commagene, but the prince refused to be circumcised for the occasion. who, according to Flavius Josephus, would have taken her away from her husband. The couple had a son called Agrippa (probably Marcus Antonius Agrippa) died in Pompeii or Herculaneum with his wife during the eruption of Mount Vesuvius en 79.

Агриппаның басқа да бейнелері

Ирод Агриппа – Джузеппе Мария Буинидің (муз.) және Клаудио Никола Стампаның (либр.) «Иерусалимнің төрт билеушісі Агриппа» (1724) атты итальяндық операсының басты кейіпкері. Опера алғаш рет 1724 жылғы 28 тамызда Италияның Милан қаласындағы Дукаль театрында қойылды. Ирод Агриппа Роберт Грейвстің «Құдай Клавдий» романындағы маңызды тұлға, сондай-ақ BBC телеарнасының «Мен, Клавдий» сериалында, онда оны ересек кезінде Джеймс Фолкнер, ал бала кезінде Майкл Клементс сомдады. Ол Клавдийдің өмір бойына жақын достарының бірі ретінде бейнеленеді. Ирод Клавдийдің соңғы және ең сенімді досы және кеңесшісі болып табылады, оған ешкімге сенбеуге, тіпті өзіне де сенбеуге кеңес береді. Бұл кеңес Иродтың өмірінің соңында болжамды болып шығады, ол өзінің пайғамбарлықпен айтылған Мессия екеніне сене бастайды және Римге қарсы көтеріліс ұйымдастырады, бұл Клавдийді қынжырлатады. Алайда, ол мүмкін құдайлық күштерден туған ауруға шалдығып, Клавдийге кешірім сұрап соңғы хат жібереді.

Түрлі

Ирод Агриппа І – Киелі кітапта Нидерландыға (қазіргі Нидерланды) сапар жасаған жалғыз адам. Император Калигуланың сүйемелдемесінде ол Рейн өзенімен Катьвикке дейін кемемен жүзіп барды.

Тарихшылар

. Никкос Коккинос, Ирод әулеті: тегі, қоғамдағы рөлі және құлдырауы, Шеффилд академиялық баспасы, Шеффилд, «Псевдоэпиграфтар зерттеу журналының қосымша сериясы», 1998 ж.