Трайденис: Литваның ұлы князі және күрескер батыры
Traidenis
Трайденис – Литваның 13 ғ. ірі ұлы князі (1270-1282). Миндовгтан кейін билікке келді, Литваның жағдайы мен территориясын кеңейтті, этностық дінді сақтады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Литваның ұлы князі шамамен 1270-1282 жылдары
Grand Duke of Lithuania from c. 1270 to 1282
Трайден (Тройден; ; 1282 жылы қайтыс болды) – 1269 немесе 1270 жылдан 1282 жылға дейін Литваның ұлы князі болды. Ол XIII ғасырда Миндаугастан кейін Литваның екінші ең танымал ұлы князі. Оның билеуі 1263 жылы Миндаугас өлтірілгеннен кейін апатты жеті жылдық толқу кезеңін аяқтады және Ұлы Княздық тағы бір жүз жылға дейін язычник мемлекет ретінде бекітілді. Трайден Ұлы Княздықты судовиялықтар мен семигалиялықтардың жерлеріне кеңейтті және Қара Русьтегі ықпалын күшейтті. Миндаугастан өзгеше, Трайден шығысқа қарай кеңеюге ұмтылмады.
Traidenis (Trojden; ; died 1282) was Grand Duke of Lithuania from 1269 or 1270 until 1282. He is the second most prominent grand duke of Lithuania in the 13th century after Mindaugas. His reign ended a seven year unrest period after Mindaugas was assassinated in 1263 and firmly established the Grand Duchy as a pagan state for another hundred years. Traidenis expanded the Grand Duchy into the territories of Sudovians and Semigalians and strengthened its presence in Black Ruthenia. Unlike Mindaugas, Traidenis did not concentrate on expansion into the east.
Өмірбаян
Трейденистің билікке көтерілуінің мән-жайлары әлі анық емес. Оның ата-тектері белгісіз болғанымен, ол Аукштаитиядан шыққандығы мәлім, себебі ол Кернаве князі болған. Бастапқыда Галиция-Волынь және Литва князі Шварнның орнын басып алғандықтан, Галиция-Волыньпен қарым-қатынасы шиеленісті болды. Бұл шиеленіс 1274–1276 жылдардағы соғысқа әкеп соқты. Моңғолдардың Галиция-Волыньге қолдау көрсетуіне қарамастан, Трейдени шайқаста сәттілікке жетті және Қара Русь (Новогрудок, Гродно, Слоним және басқа қалалар) үстінен бақылауын күшейтті. Трейдени Польшаға, әсіресе Люблин және Ленчица аймақтарына 1306 жылға дейін шабуылдар жасады. Дегенмен, бұл шабуылдар Мазовияға әсер етпеді, өйткені Трейдени қызы Гаудемунда арқылы оның князьдерімен династиялық байланыс орнатқан. Бұл династиялық қарым-қатынасты Гедимин одан әрі дамытты. Трейдени, өзінің язычничествоға берілгендігімен және немісқарыстық көзқарасымен танымал болды, сонымен қатар Ливон орденімен күресте де табысқа жетті. 1270 жылы ол Саарема аралының жанындағы мұзда өткен Карузе шайқасында жеңіске жетіп, орденнің магистрі Отто фон Лютербергті өлтірді. Жаңа магистр Андреас фон Вестфален жылдам кек алуға тырысты, бірақ ол да Трейденидің қолынан қаза тапты. Алайда, 1272 жылы орден Семигалияға шабуыл жасап, 1273 жылы Трейдени номиналды түрде бақылаған жерлерде Динабург қамалын салды. Ол тас лақтыратын төрт қоршау машиналарын қолданғанына қарамастан, жаңа бекіністі басып ала алмады және 1278 жылы шегінуге мәжбүр болды. 1279 жылы орден литвалық жерлерге шабуыл жасап, Кернавеге дейін жетті, бірақ кері жолда Аизкраукле шайқасында ауыр жеңіліске ұшырады. Орденнің магистрі Эрнст фон Рассбург Трейдени өлтірген үшінші магистр болды. Бұл жеңіліс басып алынған Семигалиялықтарды көтеріліске итермеледі. Немеисис басқарған Семигалиялықтар енді Литваның үстемдігін мойындауға дайын болды және Трейдениден көмек сұрады. 1281 жылы Трейдени қазіргі Прейли ауданындағы Йерсика қамалын басып алып, оны Динабург қамалымен алмастыра алды. Алайда, Трейдени көп ұзамай қайтыс болды, ал тұрақты соғыстан шаршаған Семигалияға көрсетілетін көмек азайды. Трейдени табиғи өліммен қайтыс болған алғашқы литва князі. Оның алдындағылардың барлығы қаза тапқан немесе шайқаста мерт болған.
The circumstances surrounding Traidenis' advance to power are not clear. While his ancestors are unknown, it is known that he came from Aukštaitija, as he was Duke of Kernavė. From the outset his relationships with Galicia–Volhynia were tense as he replaced Shvarn, Duke of Galicia–Volhynia and Lithuania. The tension eventually resulted in the 1274–1276 war. Despite Mongol support to Galicia–Volhynia, Traidenis was successful in battle and his control over Black Ruthenia (Novogrudok, Grodno, Slonim, and other cities) was strengthened. Traidenis also made incursions into Poland, especially surroundings of Lublin and Łęczyca, that continued to about 1306. However, these raids did not affect Masovia as Traidenis established a dynastic link through his daughter Gaudemunda with its dukes. This dynastic relationship was further developed by Gediminas. Traidenis, known for his devotion to paganism and anti German attitude, was also successful in fighting with the Livonian Order. In 1270 he won the Battle of Karuse, fought on ice near Saaremaa, and killed Otto von Lutterberg, master of the Order. A new master, Andreas von Westfalen, sought a quick revenge, but was also killed by Traidenis. However, by 1272 the Order retaliated, attacking Semigalia and building Dinaburg Castle in 1273 on lands nominally controlled by Traidenis. Despite four siege engines used to throw stones, he was unable to capture the new fortress and had to retreat in 1278. In 1279 the order attacked Lithuanian lands, reaching as far as Kernavė, but on their way back they suffered a great defeat in the Battle of Aizkraukle. The Order's master, Ernst von Rassburg, became the third master to be killed by Traidenis. The defeat encouraged conquered Semigallians to rebel. The Semigalians, led by Nameisis, were now willing to acknowledge Lithuania's superiority and asked Traidenis for assistance. In 1281, Traidenis conquered Jersika Castle in the present day Preiļi District, and was able to exchange it for Dinaburg Castle. However, Traidenis died soon afterwards, and assistance to Semigalians, exhausted by constant warfare, diminished. Traidenis is the first known Lithuanian duke to have died a natural death. All others before him were assassinated or killed in battle.