Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жабық қысқы бақша
Covered winter garden
Оранжерея – бұл бөлме немесе арнайы ғимарат, тарихи тұрғысынан қыста апельсин және басқа да жеміс ағаштарын қорғауға арналған, жылыжайдың немесе консерваторияның үлкен түрі. Қазіргі заманда оранжерея жеміс ағаштарын өсіруге арналған жылыжай немесе консерватория, немесе басқа мақсаттағы жылыжай болуы мүмкін. Оранжерея ағаш тәрізді өсімдіктердің әдеттегі ассортименті мен маусымын кеңейтіп, ұзақ жылдардан бері тас қабырғалардың жылуымен қамтамасыз етілген қорғанысты арттырды. 17 ғасырда апельсин, анар және банан сияқты жемістер Еуропа порттарына көп мөлшерде жеткізілді. Бұл өсімдіктер Еуропаның суық қысына бейімделмегендіктен, оларды қорғау үшін оранжереялар ойлап табылды. Шынының жоғары құны оранжереяны байлық пен сән-салтанаттың символына айналдырды. Бірте-бірте, технологиялық жетістіктерге байланысты, оранжереялар қыста өсімдіктерді сақтауға арналған бөлме емес, бақтың сұлулығын арттыратын классикалық архитектуралық құрылысқа айналды. Оранжерея Италияның Ренессанс бақтарында пайда болды, сол кезде шыны жасау технологиясы жеткілікті мөлшерде мөлдір шыны өндіруге мүмкіндік берді. Солтүстікте голландтар оранжереялардағы терезе шынысын дамытуда жетекшілік етті, бірақ голланд нұсқаулықтарындағы суреттер қатты шатырларды көрсетті, олар балкалы немесе күмбезді болса да, ашық оттың орнына пештің жылуын қамтамасыз етті. Бұл көп ұзамай оранжереяларды байлардың мәртебесінің символына айналдырды. Өсімдіктерге күн сәулесін беруге мүмкіндік беретін шыны жабын 19 ғасырдың басында пайда болды. Глостерширдегі Дирам Парктегі оранжереяға бастапқыда 1702 жылы салынған тақтатас шатыры болды, бірақ Хэмфри Рептон оны қараңғы деп атағаннан кейін жүз жылдан кейін шыны шатырмен ауыстырылды. Ол апельсиндерді қорғау үшін салынғанмен, қазіргі уақытта "жылыжай" деп аталады. 1617 жылғы Оранжерея (қазіргі Орсе Музейі) Лувр сарайында салынды және Еуропадағы ең үлкен оранжерея – Версаль оранжереясының құрылысына әсер етті. XIV Людовиктің Версальдегі 3000 апельсин ағашы үшін Жюль Ардуэн Мансар жасаған оранжереяның көлемі 1840 жылдары заманауи жылыжайдың дамуына дейін теңдессіз болды және 1851 жылғы Кристалл сарайының авторы Джозеф Пакстонның шыны архитектурасымен тез басылды. Оның Чатсворттағы "үлкен консерваториясы" монументальді пропорциялы оранжерея және шыны үй болды. Алайда, оранжерея жай ғана жылыжай емес, бедел мен байлықтың символы және бақтың сәндік элементі болды, сондай-ақ жаздық павильон, декоративтік құрылыс немесе "грек ғимараты" сияқты. Иелері қонақтарын бақшаға экскурсияға алып барып, ішіндегі жемістерді ғана емес, сыртқы архитектураны да тамашалауға шақыратын. Көбінесе оранжереяда фонтандар, үңгірлер және жаман ауа-райында көңіл көтеруге арналған орын болды.
An orangery or orangerie is a room or dedicated building, historically where orange and other fruit trees are protected during the winter, as a large form of greenhouse or conservatory. In the modern day an orangery could refer to either a conservatory or greenhouse built to house fruit trees, or a conservatory or greenhouse meant for another purpose. The orangery provided a luxurious extension of the normal range and season of woody plants, extending the protection which had long been afforded by the warmth offered from a masonry fruit wall. During the 17th century, fruits like orange, pomegranate, and bananas arrived in huge quantities to European ports. Since these plants were not adapted to the harsh European winters, orangeries were invented to protect and sustain them. The high cost of glass made orangeries a status symbol showing wealth and luxury. Gradually, due to technological advancements, orangeries became more of a classic architectural structure that enhanced the beauty of an estate garden, rather than a room used for wintering plants. The orangery originated from the Renaissance gardens of Italy, when glass making technology enabled sufficient expanses of clear glass to be produced. In the north, the Dutch led the way in developing expanses of window glass in orangeries, although the engravings illustrating Dutch manuals showed solid roofs, whether beamed or vaulted, and in providing stove heat rather than open fires. This soon created a situation where orangeries became symbols of status among the wealthy. The glazed roof, which afforded sunlight to plants that were not dormant, was a development of the early 19th century. The orangery at Dyrham Park, Gloucestershire, which had been provided with a slate roof as originally built about 1702, was given a glazed one about a hundred years later, after Humphrey Repton remarked that it was dark; although it was built to shelter oranges, it has always simply been called the "greenhouse" in modern times. The 1617 Orangerie (now Musée de l'Orangerie) at the Palace of the Louvre inspired imitations that culminated in Europe's largest orangery, the Versailles Orangerie. Designed by Jules Hardouin Mansart for Louis XIV's 3,000 orange trees at Versailles, its dimensions of were not eclipsed until the development of the modern greenhouse in the 1840s, and were quickly overshadowed by the glass architecture of Joseph Paxton, the designer of the 1851 Crystal Palace. His "great conservatory" at Chatsworth House was an orangery and glass house of monumental proportions. The orangery, however, was not just a greenhouse but a symbol of prestige and wealth and a garden feature, in the same way as a summerhouse, folly, or "Grecian temple". Owners would conduct their guests there on tours of the garden to admire not only the fruits within but also the architecture outside. Often the orangery would contain fountains, grottos, and an area in which to entertain in inclement weather.
Алғашқы мысалдар
1545 жылы Италияның Падуа қаласында апельсин үйі салынды. Алғашқы апельсин үйлері кейінірек болғандай әсемдікке емес, пайдалы болуға бағытталған. Көбісінде ашық оттан басқа жылыту тәсілі болмаған. Англияда Джон Паркинсон "Парадисус ин Соле" (1628 ж.) еңбегінде "Апельсиндер" тақырыбында апельсин үйін оқырмандарына таныстырды. Ағаштарды кірпіш қабырғаға отырғызып, қыста "балауыз матамен" жабылған тақтайлы құрылыспен қоршаған, бұл материал одан да қарапайым нұсқадан әдемірек саналған: Осы үшін кейбіреулер оларды үлкен шаршы жәшіктерде сақтап, екі жағынан темір ілгектермен көтеріп, немесе үйге немесе жабық галереяға орналастыру үшін астына кішкентай дөңгелектер қойып жылжытатын. 1648 жылы Сегіз жылдық соғыс аяқталғаннан кейін апельсин үйлерін салу кеңінен танымал болды. Бұл үрдісті Франция, Германия және Нидерланды елдері бастады, осы елдерде саудагерлер апельсин ағаштарын, банан өсімдіктерін және анарларды олардың сұлулығы мен хош иісі үшін көптеп импорттауды бастады.
As early as 1545, an orangery was built in Padua, Italy. The first orangeries were practical and not as ornamental as they later became. Most had no heating other than open fires. In England, John Parkinson introduced the orangery to the readers of his Paradisus in Sole (1628), under the heading "Oranges". The trees might be planted against a brick wall and enclosed in winter with a plank shed covered with "cerecloth", a waxed precursor of tarpaulin, which must have been thought handsomer than the alternative: For that purpose, some keep them in great square boxes, and lift them to and fro by iron hooks on the sides, or cause them to be rowled by trundels, or small wheeles under them, to place them in a house or close gallery. The building of orangeries became most widely fashionable after the end of the Eighty Years' War in 1648. The countries that started this trend were France, Germany, and the Netherlands, these countries being the ones that saw merchants begin importing large numbers of orange trees, banana plants, and pomegranates to cultivate for their beauty and scent.
Құрылыс материалдары
Аранжирханалар әдетте ең көп жарық алу үшін оңтүстікке қарай салынған, негізі кірпіш немесе тас, бағаналары кірпіш немесе тас, ал ағыс суды сыртқа шығару үшін корбельді арық қолданылған. Олар түстен кейін қол жетімді күн сәулесін барынша пайдалану үшін үлкен, биік терезелермен жабдықталған. Солтүстікке қараған қабырғалары терезесіз, өте берік кірпіштен салынған, немесе бөлмелерді жылы ұстау үшін кішкентай терезелермен жасалған. Осы кезеңде аранжирханалардың құрылысында жылуды сақтау маңызды мәселе болды, сондықтан сабан негізгі материал ретінде қолданылды және жылуды ұстап тұру үшін көптеген аранжирханаларға ағаштан жасалған жақтаулар орнатылды. Мұндай құрылыстың ерте мысалы Кенсингтон сарайында көрініс тапқан, онда еден астында жылыту жүйесі де болған. Қазіргі заманғы аранжирханалар көбінесе тас, кірпіш және қатты ағаштан салынады, бірақ шыны, басқа материалдар мен жылуды сақтау технологияларының жетілуі дәстүрлі құрылысқа қолдануға болатын жаңа баламаларды ұсынды. Консерваториядан басты айырмашылығы – шатырының құрылысы. Консерватория шатырының 75 пайызынан астамы шынымен жабылған, ал аранжирхана шатырының 75 пайызынан азы шынымен жабылған. Тұрғын үйлердегі аранжирханаларда көбінесе шатырдағы шамдар орнатылады. Дизайн мен жылуды сақтаудың жақсаруы оңтүстікке қарай салынбаған, керісінше, қол жетімді табиғи күн сәулесін барынша пайдалану үшін жарықты максимизациялайтын әдістерді қолданатын аранжирханалардың санының артуына әкелді.
Orangeries were generally built facing south to take advantage of the maximum possible light, and were constructed using brick or stone bases, brick or stone pillars, and a corbel gutter. They also featured large, tall windows to maximise available sunlight in the afternoons, with the north facing walls built without windows in a very heavy solid brick, or occasionally with much smaller windows to be able to keep the rooms warm. Insulation at these times was one of the biggest concerns for the building of these orangeries, straw became the main material used, and many had wooden shutters fitted to keep in the warmth. An early example of the type of construction can be seen at Kensington Palace, which also featured underfloor heating. Contemporary domestic orangeries are also typically built using stone, brick, and hardwood, but developments in glass, other materials, and insulation technologies have produced viable alternatives to traditional construction. The main difference with a conservatory is in the construction of its roof – a conservatory will have more than 75 per cent of its roof glazed, while an orangery will have less than 75 per cent glazed. Domestic orangeries also typically feature a roof lantern. Improved design and insulation has also led to an increasing number of orangeries that are not built facing south, instead using light maximising techniques to make the most of available natural sunlight.
Алғашқы апельсин өсіру зауыттары
Алғашқы үлгілер қарапайым құрылыстар болды және жаз айларында алынып тасталатын. Ерекше айта кетерлік жайт, тек ақсүйектер ғана емес, сонымен қатар бай саудагерлер, мысалы, Нюрнбергтіктер де апельсиндік үйлерде цитрус өсімдіктерін өсірген. Кейбір апельсиндік үйлер бақтың қабырғасын жаңа үйдің негізгі қабырғасы ретінде пайдаланып салынды, бірақ апельсиндік үйлерге танымалдық артқан сайын, бақ дизайнерлері мен сәулетшілердің ықпалы күшейді, бұл үй мен сәулеттік апельсиндік үй дизайны арасындағы байланысқа әкелді. Бұл бақтағы әдемі экзотикалық өсімдіктерге деген сұраныстың өсуімен күшейді, оларды апельсиндік үйлерде өсіріп, күтіммен қамтамасыз етуге болады. Осының нәтижесінде, байлардың экзотикалық жеке бақшаларға деген сұранысы артты, бұл апельсиндік үйдің мәртебесін одан әрі арттырып, элитаның символына айналдырды. Лейкен, Лейкен корольдік сарайының апельсиндік үйі (шамамен 1820 ж.), өте биік және көне цитрус ағаштарының ерекше жинағы. Маримон, Маримон иелігінің апельсиндік үйі (қазіргі түрінде шамамен 1850 ж.). Сенефф, Сенефф сарайының апельсиндік үйі (шамамен 1765 ж.).
The first examples were basic constructions and could be removed during summer. Notably not only noblemen but also wealthy merchants, e. g., those of Nuremberg, used to cultivate citrus plants in orangeries. Some orangeries were built using the garden wall as the main wall of the new orangery, but as orangeries became more and more popular they started to become more and more influenced by garden designers and architects, which led to the connection between the house and architectural orangery design. This became further influenced by the increased demand for beautiful exotic plants in the garden, which could be grown and looked after in the orangeries. This created the increased demand in garden design for the wealthy to have their own exotic private gardens, further fuelling the status of the orangery becoming even more the symbol of the elite. Laeken, Orangerie of the Royal Castle of Laeken (ca. 1820), an exceptional collection of very tall and old citrus trees. Mariemont, Orangerie of the Domaine de Mariemont (ca. 1850 in its present form)
Seneffe, Orangerie of the Château de Seneffe (ca. 1765)
18 ғасыр
Америка Құрама Штаттарында ең ертедегі жартылай сақталған апельсиндік үй Тайлое отбасының Эри тауындағы сарайында орналасқан, бірақ қазіргі күні бұл тек бір негізгі қабырғасы мен қалғандарының негіздерінің бөліктерінен тұратын, өсіп кеткен қираған ғимарат. Вирджиния штатының Нортгемптон округіндегі Эйр Холл бағында да қираған апельсиндік үйді көруге болады. Америкадағы ең көне сақталған апельсиндік үй Мэриленд штатының Тюнис Миллс (Истон) маңындағы Уай Хаус сарайында орналасқан. Оны салған Эдвард Ллойд IV, жоғарыда аталған Эри тауын салған Джон Тейло II-нің қызы Элизабет Тейлоға үйленген. Бұл апельсиндік үй негізгі үйдің артында орналасқан және бастапқы құрылыстан кейін қосылған екі кішкентай қанаты бар үлкен ашық бөлмеден тұрады. Оңтүстікке қараған қабырғасында үлкен үш қабатты терезелер бар. 18 ғасырдың ортасы мен соңында салынған кезде апельсиндік үйлер стиліне сәйкес, екінші қабат өсімдіктер сақталатын негізгі бөлімді қосымша оқшаулау үшін салынған. Қазіргі тұрғыны, Ллойд отбасының ұрпағы Тилгман ханымның айтуынша, бұл үй отбасының бильярд залы ретінде пайдаланылған. Бұл плантация жас кезінде Фредерик Дугластың құл ретінде тұрған жері болғандығымен де ерекшеленеді. Джордж Вашингтон Вирджиния штатының Маунт-Вернон сарайы үшін апельсиндік үйді жобалап, салған. Ол грузин стилінде салынған және сарайдың солтүстігінде, жоғарғы баққа қарап тұр. 1787 жылы аяқталған бұл Маунт-Вернонның ең үлкен ғимараттарының бірі. Вашингтон лимон, апельсин ағаштары мен саго пальмаларын осы жерде өсірген. Замандастарымен салыстырғанда амбициялық құрылыс саналған, бас бөлмеде ауа айналымы үшін күмбезді төбе және еден астындағы түтікшелер арқылы сәулелі жылыту жүйесі орнатылған. Бастапқы жылыжай 1835 жылы өртенді, бірақ 1951 жылы алғашқы жоспарлар бойынша сол жерде қайта салынды.
In the United States, the earliest partially intact surviving orangery is at the Tayloe Family Seat, Mount Airy, but today is an overgrown ruin, consisting only of one major wall and portions of the others' foundations. A ruined orangery can also be seen in the gardens of Eyre Hall in Northampton County, Virginia. The oldest known extant orangery in America can be seen at the Wye House, near Tunis Mills (Easton), Maryland. The builder, Edward Lloyd IV had married Elizabeth Tayloe, the daughter of John Tayloe II builder of the aforementioned Mount Airy. This orangery sits behind the main house and consists of a large open room with two smaller wings added at some point after the initial construction. The south facing wall consists of large triple hung windows. A second story was traditionally part of the style of orangeries at the time of its construction in the middle to late 18th century as a way of further insulating the main section where the plants were kept. According to the current resident, Ms. Tilghman (a descendant of the Lloyd family), it served as a billiards room for the family. This plantation is also notable as having been the home of Frederick Douglass as a young slave boy. George Washington designed and constructed an orangery for his home at Mount Vernon, Virginia. It was designed in the Georgian Style of architecture and stands just north of the mansion facing the upper garden. Completed in 1787, it is one of the largest buildings on the Mount Vernon estate. Washington grew lemon and orange trees and sago palms there. Considered an ambitious structure by his contemporaries, the main room featured a vaulted ceiling for air circulation, and incorporated radiant heating from a series of flues under the floor. The original greenhouse burned in 1835, but was rebuilt on the same site in 1951 using original plans.
19 ғасыр
Вашингтондағы Думбартон-Оукс иелігіне 1810 жылы салынған апельсин үйі кіреді, қазір ол қыс айларында гардения, олеандр және цитрус өсімдіктерін өсіруге пайдаланылады. Тағы бір апельсин үйі Мэриленд штатының Таусон қаласының жанындағы Хэмптон ұлттық тарихи орнында орналасқан. 1820 жылы салынған, ол 19 ғасырдың ортасына қарай АҚШ-тағы цитрус ағаштарының ең ірі коллекциясының бір бөлігі болды. Қазіргі құрылыс – 1926 жылы өртенген бастапқы апельсин үйінің орнына 1970 жылдары қайта жаңартылған нұсқасы. Вирджиния штатының Петерсбург қаласындағы Баттерси тарихи орнындағы апельсин үйі қазір қайта жаңарту жұмыстарында. Алғашқыда 1823-1841 жылдар аралығында салынған, кейіннен гаражға айналдырылған. 19 ғасырдың соңында Флоренс Вандербильт және оның күйеуі Гамильтон Твомбли өздерінің Флорам иелігінде МакКим, Мид және Уайт архитекторлары жобалаған оранжерея салды. Қазір ол Фэрли Дикинсон университетінің Флорам кампусында орналасқан.
The Dumbarton Oaks estate in Washington, D. C., includes an orangery built in 1810 that is now used to house gardenias, oleander, and citrus plants during the winter. Another orangery stands at Hampton National Historic Site near Towson, Maryland. Originally built in 1820, it was part of one of the most extensive collections of citrus trees in the U. S. by the mid 19th century. The current structure is a reconstruction built in the 1970s to replace the original, which burned in 1926. The orangery at the Battersea Historic Site in Petersburg, Virginia, is currently under restoration. Originally built between 1823 and 1841, it was converted into a garage in a later period. In the late 19th century, Florence Vanderbilt and husband Hamilton Twombly built an orangerie on their estate, Florham, designed by architects McKim, Mead & White. It is now on the Florham Campus of Fairleigh Dickinson University.
20 ғасыр
18 ғасыр стиліндегі апельсинхана 1980 жылдары Массачусетс штатының Бойлстон қаласындағы Тауэр Хилл ботаникалық бағында салынды.
An 18th century style orangery was built in the 1980s at the Tower Hill Botanic Garden in Boylston, Massachusetts.