Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Химиялық қосылыстар класы
Class of chemical compounds
Станол эфирлері – қандағы төмен тығыздықты липопротеин (LDL) холестеринінің деңгейін төмендететін, бірақ статиндар сияқты рецепт бойынша тағайындалатын дәрілерге қарағанда әлдеқайда аз дәрежеде химиялық қосылыстардың әртүрлі тобы. Бастапқы материал – өсімдіктерден алынған фитостеролдар. Олар алдымен сутектік қосылу арқылы өсімдік станолына айналдырылады, содан кейін де өсімдіктерден алынған май қышқылдарының қоспасымен эфирлендіріледі. Өсімдік станолы эфирлері жемістерде, көкөністерде, жаңғақтарда, тұқымдарда, дәнді дақылдарда, бұршақтарда және өсімдік майларында шағын мөлшерде табиғи түрде кездеседі. Станол эфирі денсаулыққа пайдалы болуы үшін рапс майынан жасалған маргаринге немесе басқа да тағамдарға қосылады. Зерттеулер көрсеткендей, күніне шамамен 2-3 грамм тұтыну LDL холестеринінің шамамен 10-15%-ға төмендеуіне әкеледі. Бұл қосылыс ішек арқылы өтеді, қан ағынына немесе лимфаға өте аз мөлшерде сіңеді. Дегенмен, оның ішекте болуы организмнің тамақтан сіңіретін холестерин мөлшерін де, өттегі холестерин компонентін де азайтады. Холестеринді төмендету әсері жақсы құжатталған болса да, өсімдік стеролы эфирлерімен толықтырылған функционалдық тағамдар жүрек-қан тамырлары оқиғаларын азайтатынын көрсететін деректер жоқ. Олар Benecol сияқты тағамдық өнімдерде қолданылады. Стерил эфирлерін де осы мақсатта пайдалануға болады. Бұл қосылыстар LDL-ге ұқсас әсер етеді, бірақ олар организмге ішінара сіңіріледі. Өсімдік стеролының жоғары деңгейінің әсері әзірге толыққанды түсініксіз.
Stanol esters is a heterogeneous group of chemical compounds known to reduce the level of low density lipoprotein (LDL) cholesterol in blood when ingested, though to a much lesser degree than prescription drugs such as statins. The starting material is phytosterols from plants. These are first hydrogenated to give a plant stanol which is then esterified with a mixture of fatty acids also derived from plants. Plant stanol esters are found naturally occurring in small quantities in fruits, vegetables, nuts, seeds, cereals, legumes, and vegetable oils. Stanol ester is often added to rapeseed oil based margarine or other foods for its health benefits. Studies have indicated that consumption of about 2 3 grams per day provides a reduction in LDL cholesterol of about 10 15%. The compound itself passes through the gut, with very little entering the blood stream or lymph. Its presence in the gut, however, reduces both the amount of cholesterol the body absorbs from food and the reabsorption of the cholesterol component of bile. Despite a well documented cholesterol lowering effect, there are no data available indicating that functional foods supplemented with plant sterol esters reduce cardiovascular events. They are used in food products such as Benecol. Sterol esters can also be used for the same purpose. These compounds have the same effect to LDL, but they are partially absorbed by the body. The effects of higher serum plant sterol levels are so far not completely understood.
Табиғаттағы өсімдіктердегі станолдар
Өсімдік стеролдары – холестеринге ұқсас молекулалар, барлық өсімдік тағамдарында кездеседі, ең жоғары концентрациясы өсімдік майларында байқалады. Өсімдік стеролдары холестериннің өсімдік әлеміндегі баламасы болып табылады және олардың молекулалық құрылымы өте ұқсас. Құрылысына сәйкес, оларды стеролдар мен станолдарға бөлуге болады, станолдар – стеролдардың қаныққан топшасы.
Plant sterols are cholesterol like molecules found in all plant foods, with the highest concentrations occurring in vegetable oils. Plant sterols are plant equivalents of cholesterol and have a very similar molecular structure. According to their structure, they can be divided into sterols and stanols, stanols being a saturated subgroup of sterols.
Адамның тамақтануында өсімдіктерден алынатын станолдар
Өсімдік станолдары адам рационында шамалы мөлшерде кездеседі. Олардың басты көздері – толық зерлі азықтар, көбінесе бидай және қара бидай. Орташа батыс диетасында күніне станол мөлшері шамамен 60 мг, ал өсімдік стеролдары 150–300 мг, холестерин 500–800 мг шамасында болады. Рациондағы станолдардың салыстырмалы түрде төменгі табиғи деңгейі қан сарысуындағы холестерин деңгейіне маңызды әсер ете алмайды. Токсикологиялық зерттеулер мен көптеген клиникалық сынақтардың нәтижелеріне сәйкес, бірнеше Еуропалық Одақ елдерінің және АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) станолдарды қауіпсіз деп таниды.
Plant stanols are present in small amounts in human diet. Their main sources are whole grain foods, mostly wheat and rye. The daily intake of stanols in the average western diet is about 60 mg/d, whereas the intake of plant sterols is about 150–300 mg/d and that of cholesterol is 500–800 mg/d. The relatively low natural levels of stanols in the diet are too low to have a significant effect on serum cholesterol levels. Following evidence from toxicological studies and numerous clinical trials, stanols are characterised as safe by authorities in several European Union countries and by the US Food and Drug Administration (FDA).
Окистендіру және өңдеу тұрақтылығы
Қалыпты сақтау және тамақ дайындау жағдайында өсімдік станол эфирлері өте тұрақты, себебі олар кең таралған өсімдік майларына қарағанда тотығуға төзімдірек. Тамақ өнімдерінде дәстүрлі майлардың орнына өсімдік станол эфирлерін қолдану аяқталған өнімнің сақталу мерзімін қысқартпайды. Барлық майлар мен майлар сияқты, станол эфирлерін тотығудың алдын алу үшін жылудан, ауадан және жарықтан қорғау қажет. Ұзақ мерзімді сақтау қажет болса, өсімдік станол эфирлері әдетте қатты күйде салқындатылады. Сонымен қатар, оксидацияны азайту үшін өсімдік станол эфирлеріне басқа майлар мен майларға қосылғандай, әдеттегі антиоксиданттарды қосуға болады.
Under normal storage and food preparation conditions, plant stanol esters are very stable because they are more resistant to oxidation than the commonest vegetable oils. Using plant stanol esters in food applications instead of conventional fats does not decrease the shelf life of the end product. As is the case for all fats and oils, stanol esters should be protected from heat, air and light to prevent oxidation. If long term storage is required, plant stanol esters are typically refrigerated in solid form. Furthermore, the usual antioxidants can be added to plant stanol ester products as they are to other oils or fats to minimise oxidation.
Холестеринді төмендету
Эстерификацияланған өсімдік станолдары холестерин деңгейін төмендетуі бірнеше кездейсоқ таңдау, плацебомен салыстырылатын, қос соқыр клиникалық сынақтарда дәлелденген. Дегенмен, ЖСБ (Жүрек-қантамырлық аурулар) немесе өлім-жітім сияқты клиникалық нәтижелерге ешқандай әсері байқалған жоқ.
Esterified plant stanols have been proven to reduce cholesterol in a number of randomised, placebo controlled double blind clinical trials. However absolutely no effect on clinical endpoints such as CVD or mortality was demonstrated.