Кіріспе

Вильрайк () — Бельгияның Антверпен провинциясындағы Антверпен қаласы мен муниципалитетінің ауданы. 1983 жылдың 1 қаңтарына дейін Вильрайк жеке муниципалитет болған; 2000 жылы Антверпен муниципалитеті децентрализацияланды және Вильрайк қаланың тоғыз ауданының біріне айналды. Бұл қала маңы ешкілер шеруімен белгілі, сондықтан оны «Ешкілер ауылы» деп те атайды. Әр бес жыл сайын бұл шеру көптеген туристерді қызықтырады. Келесі шеру 2025 жылы өтеді.

Шолу

Қазір Вильрейк Антверпен қаласының құрамына кірсе де, өзінің ерекше атмосферасын сақтап қалды. Заманауи және ескі аудандардың үйлесімінен тұратын бұл қала маңында тұрғын үйлер, сауда және өнеркәсіптік қызмет арасында жақсы тепе-теңдік сақталған. Жасыл ортада спорт және демалысқа арналған жағдайларының арқасында мұнда тұруға жоғары сұраныс бар. Бұл аймақта б.з.д. 600 жылдан бері адамдар қоныстанған. Бұл Вильрейктегі кельт зиратының қазба жұмыстары арқылы дәлелденді, бұл Антверпен төңірегіндегі аймақта табылган ең көне өркениет белгісі болып табылады.

Демография

Вильрейктің жалпы ауданы 13,61 км² және 2004 жылы 38 220 тұрғыны болған.

Кельт қонысынан қазіргі қала маңындағы қалашыққа

Бұл аймақта адамдар шамамен б.з.б. 600 жылдары тұңғыш рет қоныстанған. 1003 жылы «Уилрика» атауы алғаш рет кездесетін құжат жарық көрді. Бұл құжат 743 жылы Вильрейктегі орталық алаң төңірегінде «Бист» деп аталатын қауымның болғанын айтады. Бисттің үшбұрышты пішіні Вильрейктің франк дәуіріне қатысты екенін көрсетеді. Қазіргі теориялардың бірі бойынша, Вильрейк атауы «Villariacum» (мағынасы: «Римдік вилланың иелігінің бір бөлігі») галло-рим сөзінен шыққан. Жақын орналасқан Контиш ауылында римдік вилланың іздері табылды. Звиннің жабылуы мен Брюгге қаласының құлдырауынан кейін Антверпен қаласының маңызы артты. 15 ғасырдың соңында шетелдік сауда гильдиялары Брюггеден Антверпенге көшіп келді. Антверпен отбасылары бұл «шетелдіктерді» ыстық қарсы алды. Антверпеннің бай адамдарының кейбіреуі қала орталығындағы қарбалас өмірден шаршап, Вильрейктің (және Антверпенді қоршаған басқа қалалардың) ауылдық сипатына тартылып, онда үлкен үйлер (шағын қамалдар) салмаға бастады. Бұл үйлер «Hoven van plaisantie» деп аталды, олардың кейбіреулері бүгінге дейін сақталған: Klaverblad, Schoonselhof, Ieperman, Steytelinck, Middelheim, De Brandt, Hof Ter Beke. Ал кейбіреулері жойылды: Jezuietenhof, Ooievaarsnest (Oversnes), Hoonsnest (Hondsnest немесе Van Dael қамалдары), Groenenborgerhof, Elsdonkhof, Standonk, Korenbloem. Бірақ олардың аттары Вильрейктегі көшелер мен аудандардың аттары арқылы жергілікті халықтың есінде сақталған. 1589 жылдың 30 қарашасында Берген-оп-Зумнан келген Гейзендер бұл ауылды толығымен өртеп жіберді. Вильрейк үйлерді қайта тұрғызуға 20 жыл жұмсады, ал осы уақытта халық ағаштан жасалған кедей шатырларда тұруға мәжбүр болды. 18 ғасырдың ортасында Антверпен мен Бум арасында маңызды жол салынды. Антверпеннің кеңеюіне байланысты Антверпенге азық-түлікпен қамтамасыз еткен маңындағы Киль және Бершот сияқты аудандар тым қалың халқына толып кетті. Олардың қызметін Вильрейк фермерлері иеленді және Антверпенге сүт, көкөніс және гүлдер жеткізуді бастады. 1819 жылдың 6 қазанында Вильрейк Нидерланд королі Вильгельм I және Hoge Raad van Adel-ден өзінің елтаңбасын алды. Онда көк фонда, сол қолында сұңқар, оң қолында қылыш ұстаған әскердің ертегішісі ретінде бейнеленген киелі Бавоның суреті бейнеленген; оң жақ бұрышында Вильрейктегі киелі Баво шіркеуінің суреті бар. 19 ғасырдың екінші жартысында Вильрейк маңында екі бекініс (6 және 7 бекіністер) салынуына байланысты өзгеріске ұшырады (1859–1865). Бұл бекіністер Антверпен қаласын қорғаған сегіз бекіністің бір бөлігі болды. Сонымен қатар, бұл бекіністер арасында маңызды байланыстар орнатылды, нәтижесінде Вильрейкте жаңа жолдар мен теміржолдар салынды, тіпті теміржол станциясы да ашылды. Мэр М. Виллемс (1863–1870) жаңа қалалық әкімдікті жоспарлауды бастады. Антверпен провинциясының сәулетшісі Эуген Гифке осы жаңа ғимаратты жобалау міндетін алды, бірақ құрылыстың басталуын келесі мэр Жюль Моретус (1870–1874) көрді. Қалалық әкімдік 1873 жылы аяқталды, оған 1920, 1936, 1952, 1963, 1970 және 1977 жылдары өзгерістер енгізілді. 1994 жылдан бері ол ресми түрде ескерткіш ретінде қорғалады. 19 ғасырға дейін Вильрейк Антверпеннен тәуелсіз, өте кедей ауылдық қауым болып қала берді. Сол кезден бастап көптеген тұрғындар Антверпеннің орталығында жұмыс іздеді, ал Вильрейк гүлденді. 1810 жылы Вильрейкте 1660 адам тұрды, 1840 жылы бұл көрсеткіш 2275-ке дейін өсті, ал 1875 жылы 3553 адамды құрады, 1900 жылы 6243 адамға жетті. Бұл баяу эволюция болды, Вильрейк ауылдық ауылдан шағын қала маңындағы қалашыққа айналды. 20 ғасырда «Hoven van plaisantie»-нің кейбіреулері бұзылды, ал олардың айналасындағы үлкен саябақтар жаңа тұрғын үйлер салу үшін пайдаланылды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін жаңа қалалық аймақтар құру басты мақсат болды. Алғашқы көшіп келгендер негізінен қаладан қала маңындағы таза ауаға көшкен адамдар болды. Осылайша құрылған Вильрейктің кейбір аудандары – Eenheid, Elsdonk және Valaar.

Вильрайк қала маңындағы қала

1928 жылы халық саны 20 000-нан асып кеткенде, қала Hof van plaisantie Steytelinck иелігіне өтті. Осыдан бастап Вильрейк қаласының орталығына жақын жерде жекелеген қоғамдық саябағы болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вильрейк неміс әскерлерінің V1 және V2 бомбаларынан көп зардап шекті. 65 бомба салдарынан 71 бейбіт тұрғын қаза тапты. Соғыстан кейін Вильрейк қайтадан қарқынды дамуға көшті. Ауыл шаруашылығының ерекшелігі жойылып, оның орнына өнеркәсіп орнады. Осы жолы да көптеген адамдар Антверпен қаласының орталығынан қала шетіне қоныс аударды. Алғашқы биік ғимараттар осы кезде Вильрейкте пайда болды. Халық саны арта түсті. 1950 жылы 27 213, 1956 жылы 30 000, ал 1964 жылы 40 000 тұрғынға жетті. 1975 жылдың 1 қаңтарында халық саны ресми түрде 44 219 адамды құрады, осы күннен бастап халық саны тұрақты түрде азая бастады. 1960 жылы қалалық кеңес қала орталығын жаңарту туралы шешім қабылдады. Бұл қала құрылысы жобасына бірнеше биік ғимараттар, сауда орталығы және мәдени орталық кірді. Сонымен қатар, маңызды экономикалық бағыттардың – Антверпен-Бум (Boomsesteenweg (A12)) бойында 1,5 км² аумақты алып жатқан ірі өнеркәсіптік аймақ құру туралы келісімге келді. Қазіргі таңда осы аймақта 6000-нан астам адам жұмыс істеп жүр. Көлік ағынының артуына байланысты Boomsesteenweg (A12) жолы 1958 жылы (сондай-ақ Брюссельде өткен Expo '58 көрмесіне орай) жаңғыртылды. 1978 жылы Антверпен-Брюссель (E10, қазір E19 деп аталады) және R11 тас жолдары салынды, бұл Вильрейктің әртүрлі бөліктерге бөлінуіне әрі қарай ықпал етті. Коммуналдық жол желісінің ұзындығы 200 км-ден асты. Осы уақытқа дейін Вильрейк өз қалалық кеңесі мен мэрі бар тәуелсіз қала болып келді, бірақ бұл жағдай өзгеруге айналды.

Вильрайк Антверпеннің бөлігі ретінде

1983 жылдың 1 қаңтарында Вильрейк тағы жеті қауымдастықпен бірге – Антверпен, Берхем, Боргерхоут, Экерен, Хобокен, Мерксем және Дюрен – Антверпеннің бір үлкен қаласының құрамына кірді, қазірде 500 000-нан астам тұрғыны бар қала. Бұрынғы қалалардың барлығы Антверпеннің "дистрикттеріне" айналды. Көптеген қалалық қызметтер орталықтандырылды және қала (аудан) кеңесі өкілеттіктерінің басым бөлігін жоғалтты. Әрбір аудан өз ауданының үйін (бұрынғы қалалық әкімдігі) сақтап қалды, онда мынадай қызметтер ұсынылды: ақпарат, әлеуметтік мәселелер, туу, өлім және неке тіркеуі және т.б. Дегенмен, орталықтандырылған басқаруға көшу тұрғындардың арасында наразылық тудырды. "Үкіметті халыққа жақындату" мақсатымен 2001 жылдың 1 қаңтарында орталықсыздандыру процесі басталды. Кейбір өкілеттіктер аудандарға қайтарылды, оның ішінде: қаланың сыртқы келбеті, жастар саясаты, мерекелік шаралар, спорт және коммуникация.

Ланге Ваппер

Ланге Ваппер – Фландрияның көптеген халық аңыздарында кездесетін мифтік тұлға. Сенім бойынша (әсіресе Вильрейкте тұратын адамдардан) Ланге Ваппер Вильрейкте, Ховен ван Плейзанти Де Брандт пен Миддельхаймның жанындағы фермер Пир Январьтің егістігінде дүниеге келген. Бір күні ол көкөністерінің арасында үлкен қызыл капуста тапты. Оған қолын тигізіп, оның жаңа туған бала екенін білді. Ол баланы өсіруге шамасы келмегендіктен, оны Антверпеннен келген бір отбасы асырап алды. Бала өсіп, ол әрқашан әлсіздерді қорғайтын адам ретінде танымал болды. Бір күні ол қарт әйелді судан құтқарды, ал ол оған қалауынша өзін өте биік немесе өте кішкентай ету қабілетін сыйлады. Осылайша ол Ланге (Ұзын) Ваппер деген атқа ие болды. Ол адамдарды қорғағандықтан оған құрмет көрсетілді, бірақ ол ешкінің даусы естілетін ерекше дыбыстар шығарды, сондықтан оны су әйдіні де дейтін. Вильрейк тұрғындары бүкіл әлемге Ланге Ваппердің оларға тиесілі екеніне сендіру үшін 1964 жылы үлкен той ұйымдастырып, 8 метрлік алып Ланге Вапперді Дирлик монастырынан келген монахтың қатысуымен сырамен тойыстырды. Содан кейін алыпты қала әкімі Киебумс Вильрейк қаласының құрметті тұрғыны (honoris causa) деп жариялады. Бұл, әрине, Антверпен мен Вильрейк арасында Ланге Вапперге кімнің иесінін туралы талқылауды күшейтті. Ол Вильрейктегі ешкі шерулерінің басты кейіпкерлерінің бірі.

Ечки парад (Geitestoet)

Вильрейк әлі кедей қала болған кезде, көптеген адамдар қажет болған жағдайда ет пен сүт алу үшін үйде кішкентай ешкі ұстады. Сондықтан, байлар Вильрейк тұрғындарының ешкілерімен әстеусіздіктерін күлді. 1895 жылы қалалық кеңеске сайлау өтетін болғанда, католиктер мен либералдар арасында қызу сайлау күресі болды. Либералдар католиктерді алаяқтық жасады деп айыптады, ал Вильрейк халқы оларды тыңдағысы келмегендіктен, оларды «Ешкібас» (Geitekoppen) деп атады. Осыдан бастап Вильрейк «Ешкі қаласы» деп белгілі болды. Мұндай атаулардың көптегені сияқты, уақыт өте келе ол Вильрейк тұрғындары үшін құрметті атаққа айналды. 1965 жылы Вильрейк 1200 жылдығын тойлағанда, тұрғындар «Ешкі шеруін» ұйымдастырды, оған әсем безендірілген арбалар, костюм киген адамдар және, әрине, ешкілер қатысты. Сондай-ақ, Ланге Вапперді бейнелейтін арба да болды. 1983 жылы Антверпенмен біріккеннен кейін, адамдар өткенге сағынышпен қарап, ортақ тарихын зерттеді. Жаңа «Ешкі шеруін» ұйымдастыру жоспарланды, ол 25 жылдан кейін 1990 жылдың 16 қыркүйегінде қайта жанданды. Содан бері әр бес жыл сайын (1995, 2000, 2005) «Ешкі шерулері» өткізіліп келеді. Соңғы шеруде арнайы костюм киген 1500 қатысушы, 10 би тобы, 12 әсем арба, 16 музыкалық топ, алыптар, аттар, керуендер және рекордтық ешкі саны болды.

Жыл сайынғы жәрмеңке (Jaarmarkt)

Көптеген қалаларда жыл сайын жәрмеңке өткізу ежелгі дәстүр болып табылады, оның мақсаты – шаруаларға мал-мүліктерін көрсетуге және сатуға мүмкіндік беру. Аймақтың барлық шаруалары өздері сатқысы келетін мал немесе басқа да тауарларын әкеліп қалаға жиналады. Уақыт өте келе бұл іс-шара үлкен мәдени оқиғаға айналды. Бұл жыл сайынғы жәрмеңке әр жылғы тамыз айында Вильрейкте өткізіледі. Ол бірнеше күнге созылады, оның барысында көптеген іс-шаралар ұйымдастырылады: суретшілер сайысы, көне автомобильдер шеруі, аттракциондар мен көркемсурет көрмелері. Қала әкімдігінің төңірегіндегі көшелерде шаруалар өздерінің жануарларын (ешкілер, жылқылар, сиырлар және басқа да мал) көрсетеді, сондай-ақ қай шаруаның малы ең жақсы екенін анықтау үшін жарыстар ұйымдастырылады.